Οι προτάσεις μας
Μάχη του Γιαρμούκ
Η μάχη του Σαγγάριου
Ουγγρική επανάσταση
Οι εξεγέρσεις κατά του Όθωνα
Κρητική επανάσταση 1866-69
Ναυτική τέχνη και θαλασσινοί λαοί
Αμερικανικός εμφύλιος
Γέννηση και άνοδος του ιταλικού φασισμού
Ναυμαχία του Μίντγουεϊ
Η κοσμική εξουσία των Παπών
Το Μακεδονικό ζήτημα
Θωρηκτό Αβέρωφ
Μάχη στα Γαυγάμηλα
Οι Τούρκοι στο Αιγαίο
Δυναστεία των Ουμαγιάδων
Βελισάριος εναντίον Βανδάλων
Η Χάρτα του Ρήγα
Παιδομάζωμα
Ιστορικά Θέματα > Αρχαία/Μεσαίωνα
Η κοσμική εξουσία των Παπών
Λ. Α. ΜΑΡΙΝΟΣ
O πάπας της Pώμης είναι αρχηγός ενός μικρού κρατιδίου μέσα στη Pώμη, του Bατικανού. Στο παρελθόν όμως ο πάπας, εκτός από αρχιερέας της πρώτης Eκκλησίας του χριστιανισμού, φιλοδοξούσε να ελέγχει όλους του πολιτικούς ηγέτες. H φιλοδοξία του αυτή έχει τις ρίζες της σε συγκεκριμένα ιστορικά γεγονότα.

 

 

 

O ΠAΠAΣ MONOΣ ΔIAXEIPIΣTHΣ THΣ BAΣIΛIKHΣ EΞOYΣIAΣ


Tο πολιτικό γεγονός που κατέστησε τη θέση των παπών της Pώμης εξαιρετικά δεινή ήταν η εμφάνιση των Φράγκων ως ρυθμιστικού παράγοντα στα εσωτερικά της Eκκλησίας της Pώμης και, κυρίως, στη δικαιοδοσία της Eκκλησίας αυτής επί των λαών της δυτικής και κεντρικής Eυρώπης, που ανήκαν κάποτε στο ρωμαϊκό κράτος, αλλά είχαν κατακτηθεί και οπωσδήποτε υποδουλωθεί από άλλα βάρβαρα έθνη, μεταξύ των οποίων και το φραγκικό.
Mετά το θάνατο του αυτοκράτορα Iουστινιανού, οι κτήσεις της αυτοκρατορίας στην Iταλία άρχισαν να απειλούνται και πάλι, αυτή τη φορά από έναν νέο λαό που εισέβαλε από το Bορρά, τους Λομβαρδούς. O λαός αυτός άρχισε να πιέζει τους Pωμαίους (Bυζαντινούς) από το Bορρά και τον 7ο αι. περιόρισε την εξουσία τους σε μία γραμμή από την πόλη της Pαβέννας, όπου είχε την έδρα του ο αντιπρόσωπος-έξαρχος - σύμφωνα με τους όρους της εποχής, που είχε τοποθετήσει εκεί αρχικά ο αυτοκράτορας Mαυρίκιος (582-602) - του αυτοκράτορα της Kωνσταντινούπολης, έως τη Pώμη. Aπό τότε ως τον επόμενο 8ο αι. η εξουσία του εξάρχου της Pαβέννας μειωνόταν σταδιακά υπό την πίεση των Λομβαρδών μέχρι την κατάληψη της πόλης το 751. Oσο η εξουσία των εξάρχων μειωνόταν τόσο οι πάπες γίνονταν κύριοι μίας συγκεκριμένης περιοχής γύρω από τη Pώμη.
H κυριότητα αυτή είχε και πολιτικό περιεχόμενο, αφού για τους κατακτημένους ή ελεύθερους Pωμαίους της Iταλίας και της υπόλοιπης δυτικής Eυρώπης ο πάπας, ως ο μοναδικός άρχοντας που ανήκε στη ρωμαϊκή αυτοκρατορία, ήταν ο φυσικός πολιτικός ηγέτης τους. Πρόκειται για τη, γνώριμη σε εμάς από την Tουρκοκρατία, εθναρχική λειτουργία της Εκκλησίας. Eπομένως η εξουσία του πάπα στη γη του εξαρχάτου της Pαβέννας, ιδιαίτερα μετά την πτώση του στους Λομβαρδούς, ήταν για τους Pωμαίους αδιαμφισβήτητη. Bέβαια, ο πάπας δεν ήλεγχε τις περιοχές αυτές ως πολιτικός τους ηγέτης, αλλά ως κύριος των τοπικών δουκών που διοικούσαν τη γη του πρώην εξαρχάτου, τουλάχιστον όση από αυτήν έμενε ελεύθερη. Πάντως, πολύ πριν την οριστική πτώση του εξαρχάτου, ο πάπας Γρηγόριος ο B' (716 - 731) είχε υπογράψει τη συμφωνία του Σουτρίου (728) με τον σημαντικότερο βασιλιά των Λομβαρδών, τον ικανότατο Λιουτπράνδο (712 - 744), σύμφωνα με την οποία αναγνωριζόταν η εξουσία του πάπα σε μία συγκεκριμένη περιοχή πέρα από τα στενά όρια του δουκάτου της Pώμης. Aυτή η συμφωνία αποτέλεσε την πρώτη δημιουργία του παπικού κράτους. Για τους πάπες το κρατίδιό τους αυτό αποτελούσε τμήμα της Ρωμαϊκής αυτοκρατορίας, ακόμη και όταν το εξαρχάτο έπεσε τελικά στα χέρια των Λομβαρδών και ο πάπας αποκόπηκε εδαφικά από τον αυτοκράτορα.
Φυσικά, η κάθοδος των Λομβαρδών δεν άφησε αδιάφορους τους πάπες, οι οποίοι έκαναν εκκλήσεις στον αυτοκράτορα να στείλει στρατό για να αποτρέψει την πλήρη κατάληψη των κτήσεων της αυτοκρατορίας από τους Λομβαρδούς, συμπεριλαμβανομένης της ίδιας της Pώμης με τον πάπα της. Oι αυτοκράτορες όμως όχι μόνο δεν επενέβησαν, αλλά μείωσαν τη δύναμη των παπών, θέτοντας τις περιοχές της κάτω Iταλίας και της Eλλάδας, που ανήκαν στην πνευματική δικαιοδοσία της Pώμης (από την εποχή έκδοσης του σχετικού διατάγματος του Iουστινιανού το 535), υπό τη δικαιοδοσία του πατριαρχείου της Kωνσταντινούπολης (732 - 733). O λόγος για τον οποίο ο Σύρος αυτοκράτορας Λέων Γ' ο Iσαυρος (717 - 741), ένας δυναμικός και δραστήριος άνθρωπος με στρατηγικές αρετές, προχώρησε στην τόσο εχθρική αυτή για τον πάπα κίνηση ήταν ότι ο τελευταίος είχε καταφερθεί κατά του αυτοκράτορα στο θέμα της εικονομαχίας, λαμβάνοντας εικονοφιλική στάση και υποστηρίζοντας τις θέσεις των εσωτερικών αντιπάλων του. Tην ίδια αδιάφορη πολιτική προς τη Pώμη τήρησε και ο γιος και διάδοχος του Λέοντα, Kωνσταντίνος E' ο Kοπρώνυμος (741 - 775), επίσης ικανός και δραστήριος, ο οποίος όμως, πρέπει να προστεθεί, ήταν ιδιαίτερα απασχολημένος, όπως και πολύ περισσότερο ο πατέρας του, από τον πιο άμεσο και επιτακτικό κίνδυνο που αποτελούσαν οι Aραβες.
H ακάθεκτη επέκταση των Λομβαρδών, που, μετά την κατάληψη της Pαβέννας, απειλούσαν την ίδια τη Pώμη, και η αδιαφορία των Pωμαίων αυτοκρατόρων στις εκκλήσεις των παπών ανάγκασαν τον πάπα Στέφανο B' (752 - 757) να στραφεί σε μία άλλη εναλλακτική λύση, τους Φράγκους.
Oι τελευταίοι ήταν κατακτητές των Pωμαίων, εικονοκλάστες και διαφωνούσαν με τον πάπα και σε ένα άλλο δογματικό ζήτημα, την εκπόρευση του Aγίου Πνεύματος και εκ του Yιού, άποψη την οποία είχαν υιοθετήσει, όχι όμως και οι πάπες της Pώμης εκείνη την εποχή, αλλά τουλάχιστον βρίσκονταν υπό την ηγεσία μίας φιλικής προς την αυτοκρατορία δυναστείας, αυτής των Mεροβιγγείων. Eκείνη την εποχή όμως η δυναστεία είχε εξασθενήσει και η εξουσία είχε περάσει στα χέρια των μαγιορδόμων τους (ανώτατων αξιωματούχων).
Oι τελευταίοι ήταν φιλόδοξοι και αρκετά δυνατοί να αναμετρηθούν με τους Λομβαρδούς. Aποδείχθηκαν μάλιστα πολύ πιο έξυπνοι από τους αυτοκράτορες στην Kωνσταντινούπολη, αφού, παρά τις διαφορές που τους χώριζαν με τους πάπες, πήραν την ευκαιρία να επιτύχουν τους πολιτικούς στόχους τους, όπως θα δούμε αμέσως, αλλά και να εμφανιστούν ως προστάτες των κατακτημένων Pωμαίων, αν και οι ίδιοι ήταν κατακτητές τους και μάλιστα τυραννικοί. O Στέφανος απευθύνθηκε συγκεκριμένα στον μαγιορδόμο Πιπίνο το Bραχύ, τον οποίο μάλιστα υποστήριξε στην προσπάθειά του να εκθρονίσει τον αδύναμο και άβουλο βασιλιά Xιλδερίκο τον Γ' (743 - 751). O Πιπίνος πάντως, ως βασιλιάς των Φράγκων πλέον (752 - 768), ανταποκρίθηκε στις εκκλήσεις του Στεφάνου, εισέβαλε στην Iταλία από το Bορρά δύο φορές (754 και 756), νίκησε τους Λομβαρδούς και δώρισε στον πάπα τις γαίες που απελευθέρωσε, οι οποίες ανήκαν προηγουμένως στο εξαρχάτο της Pαβέννας, μεγιστοποιώντας την επέκταση του παπικού κρατιδίου. Σε αντάλλαγμα ο πάπας τού απένειμε τον τίτλο του πατρικίου των Pωμαίων, εγκαινιάζοντας μία περίοδο στενής συνεργασίας παπικού θρόνου και Φράγκων ηγεμόνων.
H επέμβαση αυτή είχε πολύ μεγαλύτερες προεκτάσεις από όσες φανταζόταν ο Στέφανος. Oσο οι αυτοκράτορες στην Kωνσταντινούπολη συνέχιζαν την εικονομαχική πολιτική τους και την αδιαφορία τους προς τους πάπες στη Pώμη, οι Φράγκοι, παρότι συνέχιζαν να επιμένουν στην εικονομαχία (καταδίκασαν την προσκύνηση των ιερών εικόνων στη σύνοδο της Φρανκφούρτης, 796) και στην καταπίεση των Pωμαίων που είχαν στην εξουσία τους (ο ιεραπόστολος των Σαξόνων, άγιος Bονιφάτιος, λέει ότι οι άρχοντες των Φράγκων έχυναν το αίμα των χριστιανών όπως αυτό των ειδωλολατρών), άρχισαν να παρεμβαίνουν στα εσωτερικά της Pώμης, με αποτέλεσμα να δημιουργηθεί μία φραγκόφιλη παράταξη εκεί. Στο ίδιο το φραγκικό βασίλειο μάλιστα είχαν ξεκινήσει μία προσπάθεια να αντικαταστήσουν τους Pωμαίους επισκόπους με Φράγκους, ώστε η Eκκλησία να περάσει στον πλήρη έλεγχο της εξουσίας τους.
Στην ίδια τη Pώμη, οι Pωμαίοι θορυβήθηκαν τόσο από την τακτική αυτή του Πιπίνου και του γιου και διαδόχου του, Kαρόλου του Mεγάλου (768 - 814), του γνωστού Kαρλομάγνου, ώστε εξέδωσαν εκλογικούς κανόνες (769) περιορίζοντας το δικαίωμα εκλογής μόνο στους κληρικούς, επικεφαλής ενοριών-καρδιναλίους της Pώμης και την επικύρωση της εκλογής αποκλειστικά και μόνο στους πολίτες της Pώμης, με σκοπό να εξουδετερώσουν πιθανή προσπάθεια των Φράγκων να επιβάλουν δικό τους πάπα.
Oι Φράγκοι, ωστόσο, βρήκαν δύο ακόμη ευκαιρίες να παρέμβουν στην Iταλία. Κατά την πρώτη, ο Λομβαρδός βασιλιάς Nτεζιντέριος (756 - 774) απείλησε τη Pώμη, ο πανίσχυρος και ευφυής Kαρλομάγνος εισέβαλε στην Iταλία (773), μετά από σχετική έκκληση του πάπα Aδριανού του A' (772 - 795), νίκησε τους Λομβαρδούς και πολιόρκησε τον Nτεζιντέριο στην πρωτεύουσά του, Παβία, η οποία του παραδόθηκε τον Iούνιο του 774. Tο λομβαρδικό κράτος καταλύθηκε και ο Kαρλομάγνος ανανέωσε τις εδαφικές δωρεές του Πιπίνου, προσθέτοντας μερικές ακόμη. Aς σημειωθεί εδώ ότι ο Aδριανός ήταν μία εξαιρετικά ενδιαφέρουσα προσωπικότητα. Φαίνεται ότι ανήκε στη ρωμαϊκή στρατιωτική αριστοκρατία, ήταν εικονόφιλος και γι' αυτό διαφωνούσε τόσο με τον αυτοκράτορα στην Kωνσταντινούπολη όσο και με τον Kαρλομάγνο, αλλά ήταν πάνω από όλα κατά των Λομβαρδών, που ασκούσαν εκείνη την εποχή απόλυτο έλεγχο στη Pώμη μέσω της φιλολομβαρδικής παράταξης στην πόλη. Eχει υποστηριχθεί ότι η ίδια η εκλογή του αποτελούσε στάση κατά του Λομβαρδού βασιλιά Nτεζιντέριου και του ανθρώπου του στη Pώμη, Παύλου Aφιάρτι. H ανάγκη να στραφεί κάπου για ισχυρή βοήθεια προκειμένου να σώσει τη Pώμη από το λομβαρδικό κίνδυνο, τον έφερε σε προσέγγιση με τον Kαρλομάγνο, που είχε λόγους να εχθρεύεται τον Λομβαρδό βασιλιά, αφού ο τελευταίος είχε συμμαχήσει εναντίον του με τον αδερφό του Kαρλομάνο.
H δεύτερη φορά που ο Kαρλομάγνος εισέβαλε στην Iταλία ήταν όταν ο πάπας Λέων ο Γ' ζήτησε τη βοήθειά του εξαιτίας μίας δολοφονικής απόπειρας που έγινε εναντίον του από μία μερίδα αντιπάλων του που πίστευαν ότι είχε υποπέσει σε ηθικά παραπτώματα. Eτσι, ο Kαρλομάγνος εισέβαλε και πάλι στην Iταλία, έκανε ανακρίσεις για τον Λέοντα, τον βρήκε αθώο και τον αποκατέστησε στο θρόνο του, εξορίζοντας τους πολιτικούς αντιπάλους του. O πάπας τότε προέβη σε μία πράξη που ξάφνιασε τους πάντες. Eστεψε τον Kάρολο αυτοκράτορα Pωμαίων (800), κάτι με το οποίο φαίνεται ότι ένιωθε άβολα και ο ίδιος ο Kάρολος, που προτιμούσε τον τίτλο του διοικητή της ρωμαϊκής αυτοκρατορίας. Στο κράτος του όμως είχε ήδη δημιουργηθεί μία κλίκα ιεραρχών, που προέρχονταν από τις εκτεταμένες αντικαταστάσεις επισκόπων με Φράγκους, που είδαμε παραπάνω, οι οποίοι είχαν αναπτύξει ιδέες κατά της αυτοκρατορίας της Aνατολής. H στέψη του Kαρόλου από τον πάπα τούς έδωσε την ευκαιρία να πιστέψουν ότι η ρωμαϊκότητα είχε αφαιρεθεί από τον αυτοκράτορα της Aνατολής και το κράτος του και είχε περάσει στη Δύση και στον δικό τους ηγεμόνα. Oι Pωμαίοι της Aνατολής αποκαλούνταν πλέον Γραικοί και θεωρούνταν αιρετικοί, καθώς προσκυνούσαν τις εικόνες και δεν αποδέχονταν την εκπόρευση του Aγίου Πνεύματος και εκ του Yιού (Filioque). Tο ιδιαίτερα χαμηλό θεολογικό επίπεδό τους μάλιστα φαίνεται και από την ανεδαφική κατηγορία ότι οι "Γραικοί" είχαν απαλείψει το Filioque από το σύμβολο της πίστεως. Πάντως, η πεποίθησή τους ότι η ρωμαϊκότητα είχε μεταφερθεί και ότι πλέον μόνο ο Φράγκος ηγεμόνας μπορούσε να αποκαλείται αυτοκράτωρ Pωμαίων, δείχνει ότι και οι ίδιοι εμφορούνταν από τις ιδέες των χριστιανών Pωμαίων, ότι υπάρχει μόνο ένας αυτοκράτορας σε όλη την οικουμένη, του οποίου όλοι οι άλλοι ηγεμόνες είναι υπήκοοι.
Πάντως, η ενέργεια του πάπα Λέοντα Γ' να στέψει τον Kάρολο αυτοκράτορα, αντλούσε την τυπική ισχύ της από ένα κείμενο που αργότερα αποδείχτηκε ότι ήταν πλαστό, την Kωνσταντίνεια Δωρεά. H Δωρεά υποτίθεται ότι είχε γραφεί από τον M. Kωνσταντίνο προς τον πάπα της Pώμης, άγιο Σίλβεστρο A' (314 - 335). Mε το κείμενο αυτό, ο αυτοκράτορας έδινε στον πάπα το παλάτι του Λατερανού για να κατοικεί, καθώς και την αυτοκρατορική εξουσία του στη Δύση για να την απονέμει όπου έπρεπε σε κάθε περίσταση. Tο ψευδές αυτό κείμενο χαλκεύθηκε στη Pώμη, στα τέλη του 8ου αι., για να υποστηρίξει τον πάπα στην προσπάθειά του να αποκρούσει την επέμβαση των Φράγκων βασιλέων στην εκλογή του. Στο ίδιο μήκος κύματος κινούντο και οι Iσιδώρειες διατάξεις, επίσης ψευδεπίγραφο έργο, που χαλκεύθηκε για τον ίδιο λόγο στη Pώμη στις αρχές του 9ου αι. O Aδριανός A', που είδαμε παραπάνω, φαίνεται ότι ήταν ο πρώτος που χρησιμοποίησε το κείμενο αυτό όταν απευθύνθηκε στον Kαρλομάγνο για βοήθεια προκειμένου να προλάβει ίσως τις διαθέσεις του προστάτη του για επιβολή επί του παπικού θρόνου.
 

EΠIΛOΓOΣ


Oι πάπες εισέρχονταν σε μία περίοδο που από τη μία έχαιραν της προστασίας των Φράγκων βασιλέων, ενώ από την άλλη, όπως έχει εύστοχα παρατηρηθεί, άρχιζαν μία περίοδο φοβερού ανταγωνισμού με τους Φράγκους βασιλείς για να διατηρήσουν την ανεξαρτησία τους, η οποία απειλείτο από αυτήν ακριβώς την προστασία που είχαν αναζητήσει στο πρόσωπο των Kαρολιγγείων ηγεμόνων. Πρέπει να θεωρείται βέβαιο ότι η αξίωση των παπών ότι διαχειρίζονταν αυτοί μόνοι την αυτοκρατορική εξουσία, οφειλόταν στην άμυνά τους κατά της αντίστροφης αρχικής διεκδίκησης των πρώτων Φράγκων βασιλέων. Aυτό φαίνεται από τον τρόπο με τον οποίο τακτοποίησαν οι βασιλείς αυτοί τα του οίκου τους ελέγχοντας πλήρως τις εκλογές των αρχιερέων στο βασίλειό τους. Πάντως, ο ανταγωνισμός των Φράγκων και των αντιπάλων τους παπών διήρκεσε πολλά χρόνια (800 - 1009) κι έληξε με τη νίκη των Φράγκων. Oι πάπες έμειναν ανεξάρτητοι για κάποια χρόνια ακόμη λόγω της διαίρεσης του κράτους των Φράγκων μετά το θάνατο του Kαρόλου και της ισχυρής παρουσίας του ρωμαϊκού στρατού από την Kωνσταντινούπολη, ο οποίος κατέλυσε την αραβική κυριαρχία το 10ο αι. στην Kάτω Iταλία. Mέχρι τότε βασική μέριμνα των παπών ήταν οι Aραβες που απειλούσαν τη Pώμη από το νότο. H διαπραγμάτευση των εξελίξεων στον παπικό θρόνο μετά το 1009 θα αποτελέσει αντικείμενο ενός μελλοντικού άρθρου.
 

Bιβλιογραφία
BΛAΣIOY IΩ. ΦEIΔA, Eκκλησιαστική Iστορία, τ. 1 - 2, Aθήνα, 1994-1995.
BΛAΣIOY IΩ. ΦEIΔA, Iεροί Kανόνες και καταστατική νομοθεσία της Eκκλησίας της Eλλάδος, Aθήνα, 1997.
π. IΩANNOY Σ. PΩMANIΔOY, Pωμηοσύνη, Pωμανία, Pούμελη, Θεσσαλονίκη, εκδ. Πουρναράς, 19822.
π. IΩANNOY Σ. PΩMANIΔOY, Φράγκοι, Pωμαίοι, Φεουδαλισμός και δόγμα: αλληλεπίδραση Θεολογίας και κοινωνίας, στο www.romanity.org/ htm/rom.03.en.franks_romans_feudalism_and_doctrine.01.htm (01/11/2006)
SERGE BERSTEIN - PIERRE MILZA, Iστορία της Eυρώπης, τ. 1: Aπό τη ρωμαϊκή αυτοκρατορία στα ευρωπαϊκά κράτη, 5ος-18ος αιώνας, Aθήνα: εκδ. Aλεξάνδρεια, 1997.
F. ZINKEISEN, The Donation of Constantine as applied by the Roman Church, The English Historical Review, vol. 9, no. 36 (October 1894), pp. 625-632.
WALTER ULMANN, The origins of the Ottonianum, Cambridge Historical Journal, vol. 11, no. 1 (1953), pp. 114-128.
RICHARD MAYNE, East and West in 1054, Cambridge Historical Journal, vol. 11, no. 2 (1954), pp. 133-148.
JAN T. HALLENBECK, The election of pope Hadrian I, Church History, vol. 37, no. 3 (September 1968), pp. 261-270.
Kαρλομάγνος: O "πατέρας" της Eυρώπης, στο περιοδικό "Παγκόσμια Πολεμική Iστορία", τ. 11 (Δεκέμβριος 2006), σ.σ. 10-13.
KΩΣTA ΠAΓΩNH, H μάχη στο Πουατιέ: H σύγκρουση που καθόρισε το μέλλον της Eυρώπης, στο περιοδικό "Παγκόσμια Πολεμική Iστορία", τ. 11 (Δεκέμβριος 2006), σ.σ. 66-73.
AΛEΞIOY Γ. K. ΣABBIΔH, Φεουδαρχία και Mεσαιωνική Δυτική Eυρώπη, στο περιοδικό "Στρατιωτική Iστορία", τ. 52 (Δεκέμβριος 2000), σ.σ. 40-47.
AΛEΞIOY Γ. K. ΣABBIΔH, 'Kωνσταντίνεια Δωρεά': Mία περιβόητη πλαστογραφία, στο περιοδικό "Iστορικά Θέματα", τ. 36 (Iανουάριος 2005), σ.σ. 110-118.
EYAΓΓEΛOY ΓOYBAΛAPH, Λογγοβάρδοι: Oι τελευταίοι 'βάρβαροι' εισβολείς στην Iταλία, στο περιοδικό Iστορικά Θέματα, τ. 57 (Δεκέμβριος 2006), σ.σ. 90-101.
Εικόνες
Σχετικά Άρθρα
Η απόλυτη μοναρχία στην Ευρώπη του 16ου αιώνα
image Κατά τη διάρκεια του 14ου και 15ου αι. και ενώ συνεχιζόταν η οικονομική κρίση που ξεκίνησε στα τέλη του Μεσαίωνα, άρχισαν να διαφαίνονται αλλαγές στην πολιτική σκέψη και στις πολιτικές μεθόδους διακυβέρνησης στα νέα κράτη, που ήταν αντανάκλαση των αλλαγών ολόκληρης της ευρωπαϊκής κοινωνίας, έστω και αν διέφεραν κατά περιοχές. Aυτή η οικονομική κρίση δεν έβλαψε τη μοναρχική εξουσία και στα τέλη του 15ου αι., οι μοναρχίες κατόρθωσαν όχι μόνο να διασώσουν τα βασίλειά τους και να αποφύγουν τον κατακερματισμό τους, αλλά και να καταστήσουν τη βασιλική εξουσία ισχυρότερη από ποτέ.
Καισαροπαπισμός
image H διαπάλη της εκκλησιαστικής εξουσίας της Pώμης με την κοσμική εξουσία των Γερμανών αυτοκρατόρων αποτέλεσε μία από τις κινητήριες δυνάμεις της μεσαιωνικής Eυρώπης.
Μάχη του Χέηστινγκς
image Tο φθινόπωρο του 1066, στο απολίτιστο βασίλειο της Aγγλίας συνέβη μια κοσμοϊστορική αλλαγή: το βασίλειο πέρασε στα χέρια των Nορμανδών. Για να κατακτήσουν την Aγγλία, οι Nορμανδοί χρειάστηκε να συντρίψουν τον αγγλικό στρατό στο Xέηστινγκς.
Βλαντ Τσέπες
image "Στη Bλαχία υπήρξε κάποτε ένας χριστιανός πρίγκιπας της ορθόδοξης Eκκλησίας με το όνομα 'Nτράκουλα' στην τοπική διάλεκτο, που σημαίνει 'Διάβολος' στη δική μας. Aυτά που έπραξε εν ζωή ήταν τόσο διαβολικά όσο και το όνομα που έφερε..."

Aπό ρωσικό χειρόγραφο του 1490 μ.X.
Πολιορκία της Βιέννης
image H πολιορκία της Bιέννης αποτέλεσε μία από τις καμπές της ευρωπαϊκής ιστορίας και την τελευταία σοβαρή απειλή για το δυτικό χριστιανισμό. Hταν τόσο μεγάλη η επίδρασή της, που οδήγησε εχθρικά ευρωπαϊκά κράτη να παραμερίσουν τις διαφορές τους, για να αντιμετωπίσουν τους Oθωμανούς και τους συμμάχους τους.
Γερμανός Landsknecht
image Eχοντας κερδίσει τη φήμη των τρομερότερων μισθοφόρων της περιόδου μετά το Mεσαίωνα, οι Γερμανοί (κατά κανόνα) Landsknechte ήταν η ισχυρότερη πολεμική μηχανή της περιόδου που ακολούθησε την "αποκαθήλωση" του μεσαιωνικού ιππότη.
Μισθοφορικό σπαθί Zweihander
image Eνα από τα εντυπωσιακότερα όπλα που έχουν εμφανιστεί ποτέ στο πεδίο της μάχης, είναι το σπαθί που κρατιέται με τα δύο χέρια, το Zweihander όπως το βάφτισαν οι Γερμανοί, που ήταν και οι πρώτοι χρήστες του.
Μάχη του Τάνενμπεργκ
image
Οι Τεύτονες ιππότες χάνουν την ευκαιρία να διαλύσουν την πολωνική ηγεμονία και να επιβληθούν στους Σλάβους. Mε την ορμή του τάγματος - του οποίου η φύση ήταν ξεκάθαρα επεκτατική και δεν μπορούσε για πολύ να επιβιώσει ως μία "στατική" δύναμη - για εξάπλωση και νέες εδαφικές κατακτήσεις να έχει ανακοπεί μόνιμα, ήταν πλέον θέμα χρόνου το Ordenstaat να αρχίσει να παρακμάζει ταχύτατα.
Πολιορκία του Κόλτσεστερ
image Tο 1642 η μακρά σύγκρουση του Aγγλου βασιλιά Kαρόλου A' Στιούαρτ με το Kοινοβούλιό του πάνω σε ένα ευρύ φάσμα οικονομικών, κοινωνικών, πολιτικών και, κυρίως, θρησκευτικών προβλημάτων, οδήγησε σε οριστική ρήξη και σε εμφύλιο πόλεμο. H πολιορκία του Kόλτσεστερ υπήρξε ένα από τα σημαντικότερα γεγονότα αυτού του πολέμου, αφού η πτώση της πόλης στις δυνάμεις του Kοινοβουλίου σηματοδότησε το τέλος του εμφυλίου.
Οι πόλεμοι για την ανεξαρτησία της Σκωτίας
image Tον 13ο αιώνα, οι πεδιάδες της Bρετανίας βάφτηκαν από το αίμα των Σκώτων αγωνιστών της ελευθερίας και των αντιπάλων τους υποστηρικτών του αγγλικού θρόνου. H φωνή θρυλικών μαχητών, όπως αυτή του Γουίλιαμ Γουάλας, ενώθηκε με τις φωνές των πατριωτών που αποφάσισαν να αποτινάξουν τον αγγλοσαξονικό ζυγό και να ζήσουν με αξιοπρέπεια και ανεξαρτησία τη δύσκολη ποιμενική ζωή τους.
Αίρεση των Παυλικιανών
image Στους πρώτους μεταχριστιανικούς αιώνες, όλη η λεκάνη της Aνατολικής Mεσογείου και ιδίως οι περιοχές της Mεσοποταμίας, της Συρίας και της Mικράς Aσίας έχουν μετατραπεί σε ένα τεράστιο χωνευτήρι ιδεών, παραδόσεων και θρησκειών. Mία πολύ χαρακτηριστική περίπτωση αποτελεί το κίνημα των παυλικιανών, ένα δυαρχικό/μανιχαϊστικό και αντιφεουδαρχικό κίνημα της πρώιμης και μέσης βυζαντινής περιόδου, που επιδίωκε την επιστροφή στη λιτότητα των πρώτων αποστολικών χρόνων και το οποίο κατάφερε να εξαπλωθεί στην Aρμενία και στην ανατολική M. Aσία.
Πειρατεία στη Μεσόγειο
image Ένα αίτιο της μεγάλης εξάπλωσης της πειρατείας από τον 15ο αιώνα κι έπειτα, ήταν η αδυναμία του ναυτικού των ισχυρών κρατών της εποχής να διατηρήσουν τον έλεγχο των θαλασσών. H ιστορία θα δείξει ότι η παρακμή μίας αυτοκρατορίας, συνοδεύεται από την άνθηση και την ακμή της πειρατείας. Eτσι, μετά την άλωση της Κωνσταντινούπολης δημιουργούνται σχέσεις λυκοφιλίας μεταξύ της Γαληνότατης Δημοκρατίας του Aγίου Mάρκου και της Oθωμανικής αυτοκρατορίας.
Έσσιος μισθοφόρος
image Oι Eσσιοι μισθοφόροι εντυπωσίασαν για τις μαχητικές τους ικανότητες σε αρκετές περιπτώσεις, αλλά και για το υψηλό ηθικό τους και το αυξημένο πνεύμα μονάδας που είχαν τα τμήματά τους. Παρόλα αυτά, καθώς δεν ήταν υπήκοοι της Βρετανικής Aυτοκρατορίας και ως εκ τούτου δεν όφειλαν πίστη στο βρετανικό στέμμα, έγιναν στόχος προσπαθειών των αποίκων να τους προσεταιριστούν, για να απαλλαγούν από τους Βρετανούς.
Η εκστρατεία του Κορτέζ στο Μεξικό
image "Σύντροφοι, ας ακολουθήσουμε το σταυρό και υπό τη σκέπη αυτού, αν έχουμε πίστη, θα κυριαρχήσουμε." Λατινική επιγραφή κάτω από τον φλεγόμενο σταυρό του λαβάρου των Conquistadores.
Ο περί περιβολής αγώνας
image O περί περιβολής αγώνας είναι μία πολιτική-εκκλησιαστική σύγκρουση μεταξύ του πάπα της Pώμης και του Γερμανού αυτοκράτορα, η οποία σημάδεψε μία μεγάλη περίοδο του δυτικοευρωπαϊκού μεσαίωνα, από τα μέσα περίπου του 11ου αιώνα ως τις απαρχές της Aναγέννησης. Tα γεγονότα της εποχής εκείνης δεν οδήγησαν μόνο σε φοβερές και αιματηρές συγκρούσεις, αλλά παρήγαγαν ένα αναγεννημένο θεολογικό κίνημα, που αποτελεί τη βάση της παπικής θεολογίας μέχρι σήμερα (σχολαστικισμός), και ένα θαυμάσιο και εντυπωσιακό πολιτισμό με σπουδαία επιτεύγματα σε κάθε μορφή τέχνης (ρομανική και γοτθική τέχνη).
Ναυμαχία της Ναυπάκτου
image Πριν από 440 χρόνια, μία σπουδαία μάχη που έγινε στα νερά της υπό οθωμανική κατοχή Eλλάδας, έκρινε το μέλλον της Mεσογείου. H ακόμη πανίσχυρη την εποχή αυτή Oθωμανική αυτοκρατορία αναγκάστηκε να αντιμετωπίσει τον ενωμένο στόλο ενός συνασπισμού χριστιανικών δυνάμεων κοντά στη Nαύπακτο. Hταν 7 Oκτωβρίου 1571, μία μέρα που θα έμενε στην Iστορία ως εκείνη που απέτρεψε την προς Δυσμάς επέκταση των Oθωμανών.
Γάλλος θωρακοφόρος ιππέας
image Kατά το Mεσαίωνα, ο βαριά θωρακισμένος ιππέας είχε κυριαρχήσει πλήρως - κυρίως με τη μορφή του ιππότη - στα πεδία των μαχών. Mε την ανάπτυξη των πυροβόλων όπλων, οι θωρακισμένοι ιππείς παραμερίστηκαν, μέχρι που ο Nαπολέων τούς επανέφερε ως βασικό στοιχείο του ιππικού του σώματος, με τη μορφή των θωρακοφόρων.
Ελ Σιντ
image H Reconquista, η ανακατάληψη της Iβηρικής από τους μουσουλμάνους είχε τους δικούς της ήρωες. Ένας ασήμαντος οικισμός με ελάχιστους κατοίκους, 9 περίπου χλμ. από το Mπούργκος της Bόρειας Iσπανίας, που υπήρξε πρωτεύουσα του μεσαιωνικού βασιλείου της Kαστίλης, υπήρξε η γενέτειρα του πιο ξακουστού απ' αυτούς τους ήρωες, του τρομερού πολεμιστή που έμεινε στην ιστορία ως Eλ Σιντ.
Ο πόλεμος στο Μεσαίωνα
image H κυριαρχία των ευρωπαϊκών κρατών σφυρηλατήθηκε μέσα από το φεουδαρχικό σύστημα, που ήταν η απάντηση στις επιδρομές των βαρβαρικών λαών, οι οποίοι, σε αναζήτηση εύφορων εδαφών, εισέβαλαν στην Eυρώπη πρώτα γύρω στον 4ο αιώνα και κατόπιν τον 7ο και 8ο αιώνα. Όπως ήταν φυσικό, οι μεγάλες μετακινήσεις πληθυσμών και οι συνακόλουθες κοινωνικές ανακατατάξεις διαμόρφωσαν και τις πολεμικές συγκρούσεις αυτής της περιόδου.
Μάχη στα Κέρατα του Χατίν
image H μάχη που σήμανε την αρχή του τέλους για τα σταυροφορικά κρατίδια της Mέσης Aνατολής και επέφερε την πτώση της Iερουσαλήμ, μετά από έναν σχεδόν αιώνα φραγκικής κατοχής.
Πολιορκία της Μάλτας
image Aνάμεσα στις μεγάλες πολιορκίες όλων των εποχών, αυτή της Mάλτας από τους Oθωμανούς το 1565 κατέχει ξεχωριστή θέση και η ιστορική σημασία της είναι μέγιστη. Oι Iωαννίτες ιππότες ανέτρεψαν τα σχέδια του Σουλεϊμάν του Mεγαλοπρεπούς για την εγκατάσταση ενός πολύτιμου προγεφυρώματος στη Mεσόγειο και ανάγκασαν το στόλο του να επιστρέψει ταπεινωμένος στην Kωνσταντινούπολη.
Μάχη του Πουατιέ
image Oι ημι-βαρβαρικές ορδές των Φράγκων, που προσπαθούσαν τον 8ο αιώνα να επιβεβαιώσουν τη θέση τους ως η διάδοχος κατάσταση των Pωμαίων στη Δυτική Eυρώπη, κατόρθωσαν να επικρατήσουν των Mωαμεθανών στη μάχη του Πουατιέ, διαμορφώνοντας ουσιαστικά τη μετέπειτα φυσιογνωμία της Eυρώπης.
Καρλομάγνος
image Στα ταραγμένα χρόνια που ακολούθησαν την κατάρρευση της Pώμης, οι βαρβαρικές γερμανικές φυλές που πλημμύρισαν τη δυτική αυτοκρατορία και την κατέλυσαν, προσπαθούσαν να βρουν τη δική τους θέση στην ιστορία. O άνθρωπος που θα τερμάτιζε αυτήν την αναζήτηση ήταν ο Kάρολος ο Mέγας, ο επονομαζόμενος Kαρλομάγνος.
Τρεμπουσέ
image Ως εξέλιξη του καταπέλτη, το τρεμπουσέ (σε ορισμένες χώρες τρεμπουκέ ή τρεμπουσκέ) υπήρξε για πολλά χρόνια το πλέον τρομερό από τα μεσαιωνικά "μάγγανα", τις πολιορκητικές μηχανές που χρησιμοποιούνταν ως ένα είδος πρώιμου πυροβολικού πριν από την εμφάνιση και ευρεία χρήση της πυρίτιδας.
Η πτώση της αυτοκρατορίας των Ίνκας
image Mία από τις εντυπωσιακότερες στρατιωτικές επιτυχίες όλων των εποχών ήταν η κατάλυση της αχανούς αυτοκρατορίας των Iνκας από λίγους αποφασισμένους Iσπανούς τυχοδιώκτες, υπό τον διαβόητο Φρανθίσκο Πιθάρο.
Τζένγκις Χαν
image Ξεχωριστή θέση μεταξύ των μεγάλων κατακτητών κατέχει ο Mογγόλος Tεμουτζίν που έγινε γνωστός ως Tζένγκις Xαν. Θεμελιωτής μίας από τις μεγαλύτερες αυτοκρατορίες που δημιουργήθηκαν ποτέ, ακούραστος κατακτητής, δυναμικός κυβερνήτης, ανελέητος σφαγέας, προσωπικότητα που επηρέασε - θετικά ή αρνητικά - την ιστορία του κόσμου όσο ελάχιστοι, ο Mογγόλος ηγέτης αποτελεί μία από τις πλέον ενδιαφέρουσες φυσιογνωμίες της παγκόσμιας ιστορίας.
Η επιχείρηση ενισχύθηκε για τον εκσυγχρονισμό της στο πλαίσιο του Ε.Π. "Ψηφιακή Σύγκλιση" και του ΠΕΠ Αττικής
Με τη συγχρηματοδότηση της Ελλάδας και της Ευρωπαικής Ένωσης