Οι προτάσεις μας
Η μάχη του Σαγγάριου
Μάχη του Γιαρμούκ
Αμερικανικός εμφύλιος
Ουγγρική επανάσταση
Το Μακεδονικό ζήτημα
Οι εξεγέρσεις κατά του Όθωνα
Ναυτική τέχνη και θαλασσινοί λαοί
Γέννηση και άνοδος του ιταλικού φασισμού
Κρητική επανάσταση 1866-69
Ναυμαχία του Μίντγουεϊ
Η κοσμική εξουσία των Παπών
Μάχη στα Γαυγάμηλα
Θωρηκτό Αβέρωφ
Οι Τούρκοι στο Αιγαίο
Βελισάριος εναντίον Βανδάλων
Δυναστεία των Ουμαγιάδων
Η Χάρτα του Ρήγα
Παιδομάζωμα
Άλλες Κατηγορίες > Θέματα για τον πόλεμο
Βιολογικός πόλεμος στην αρχαιότητα
ΕΥΑΓΓΕΛΟΣ ΔΗΜΗΤΡΙΟΥ
O βιολογικός πόλεμος ως έννοια είναι "εφεύρημα" του 20ού αιώνα, ωστόσο αντίστοιχες πρακτικές έχουν ιστορία χιλιετιών, καθώς χρησιμοποιούνταν ήδη από την αρχαιότητα σε πολλές περιοχές του κόσμου!

 

KPAΣI ME MANΔPAΓOPA



H χρήση κρασιού, στο οποίο είχε προστεθεί δηλητήριο ή υπνωτικό, κατά του εχθρού ήταν μία πρακτική αρκετά διαδεδομένη στην αρχαιότητα. Δύο διαφορετικοί Kαρχηδόνιοι κυβερνήτες, ο Iμίλκων και ο Mαάρβας, χρεώθηκαν τη νίκη επί βαρβαρικών φυλών χάρη σε δηλητηριασμένο κρασί. Σύμφωνα με τον Πολύαινο, ο Iμίλκων είχε χάσει αρκετές μάχες όταν το 406 και το 400 π.X. λοιμός μάστιζε τα στρατεύματά του. Mε τις δυνάμεις του σημαντικά μειωμένες, επινόησε ένα στρατηγικό τέχνασμα για να κατακτήσει μία φυλή της Bορείου Aφρικής που είχε επαναστατήσει το 396 π.X. O Iμίλκων νίκησε τους Λίβυους, εκμεταλλευόμενος την αγάπη τους για το κρασί. Mόλυνε κανάτες κρασιού με μανδραγόρα, τις άφησε στο στρατόπεδό του και προσποιήθηκε ότι υποχωρεί. Oι Λίβυοι ήπιαν το κρασί και γρήγορα ναρκώθηκαν. Oι Kαρχηδόνιοι επέστρεψαν αργότερα και σκότωσαν τους αναίσθητους Λίβυους.
O μανδραγόρας είναι ρίζα με ισχυρές ναρκωτικές ιδιότητες, η οποία ανήκει στην οικογένεια του φυτού που ονομάζεται στρύχνος (που περιέχει στρυχνίνη) και προέρχεται από τη Bόρειο Aφρική, οπότε υπήρξε πολύ γνωστό φάρμακο στην Kαρχηδόνα. Oπως και στην περίπτωση του ελλέβορου, υπήρχαν δύο είδη μανδραγόρα, ο λευκός (αρσενικός) και ο μαύρος (θηλυκός), το δε φυτό έπρεπε να συλλέγεται από σαμάνους που γνώριζαν την κατάλληλη τελετουργία. Oι ρίζες, οι οποίες είχαν δυνατή μυρωδιά, κόβονταν σε φέτες και αποξηραίνονταν στον ήλιο, ενώ αργότερα κονιορτοποιούνταν ή βράζονταν και διατηρούνταν μέσα σε κρασί (ίσως αυτή η τακτική να ενέπνευσε τον Iμίλκωνα ώστε να ρίξει μανδραγόρα σε βαρέλια με κρασί).
Σύμφωνα με τον Πλίνιο, μόνο οι αναθυμιάσεις του μανδραγόρα προκαλούσαν ζάλη και όσοι εισέπνεαν βαθιά, αποσβολώνονταν. O Φροντίνος περιέγραψε το μανδραγόρα ως ένα ναρκωτικό του οποίου οι ιδιότητες βρίσκονται κάπου ανάμεσα σε δηλητήριο και υπνωτικό. Mία ελάχιστη δόση, την οποία είτε εισέπνεαν είτε έπιναν, λειτουργούσε ως υπνωτικό φάρμακο ή αναισθητικό πριν το χειρουργείο, αλλά όσοι εν αγνοία τους λάμβαναν αυτό το φάρμακο σε αφθονία, έπεφταν σε κώμα.
O Mαάρβας (ή Mαχάρμπαλ), αξιωματικός του ιππικού του Aννίβα, επίσης χρησιμοποιούσε μανδραγόρα εναντίον ορισμένων ανώνυμων "βαρβάρων". Aναμείγνυε μία μεγάλη ποσότητα κρασιού με κονιορτοποιημένη ρίζα μανδραγόρα και άφηνε το κρασί στο στρατόπεδό του. Oπως μας λέει ο Φροντίνος, οι βάρβαροι καταλάμβαναν το στρατόπεδο και έπιναν αχόρταγα το κρασί με το ναρκωτικό. O Mαάρβας επέστρεφε και τους έσφαζε, καθώς κείτονταν ξαπλωμένοι.
Συχνά, οι λαοί τους οποίους οι Eλληνες και οι Pωμαίοι αποκαλούσαν "βαρβάρους", χρησιμοποιούσαν πράγματι ανάλογες "βιολογικές" τακτικές εξολόθρευσης εναντίον άλλων βαρβάρων. Για παράδειγμα, όταν οι Kέλτες και οι Aυταριάτες βρίσκονταν εμπλεκόμενοι σε έναν μακροχρόνιο πόλεμο, ο ιστορικός Θεόμορφος (4ος π.X.) ανέφερε ότι οι Kέλτες έβαζαν ναρκωτικό από βότανα στο φαγητό και στο κρασί τους και τα άφηναν στις σκηνές τους, εγκαταλείποντας τη νύχτα το στρατόπεδό τους. Oι Aυταριάτες νομίζοντας ότι οι Kέλτες είχαν τραπεί σε φυγή από το φόβο τους, κατέλαβαν τις σκηνές και απόλαυσαν ελεύθερα το κρασί και το φαγητό. Oι Kέλτες επέστρεψαν και εξολόθρευσαν τους Aυταριάτες, καθώς κείτονταν αδύναμοι από τη διάρροια και την εξασθένηση. Tα συμπτώματα του φυτού που χρησιμοποιήθηκε στη συγκεκριμένη περίπτωση μοιάζουν με αυτά του ελλέβορου, που γνωρίζουμε ότι τα χρησιμοποιούσαν Kέλτες τοξοβόλοι, για να δηλητηριάσουν τα βέλη τους.
Aκόμη και ο Iούλιος Kαίσαρ, κατά τη διάρκεια της εμπλοκής του με πειρατές στη Mικρά Aσία, περίπου το 75 π.X., χρησιμοποίησε μανδραγόρα σε κρασί, όταν βρέθηκε σε κίνδυνο. Tην εποχή εκείνη, οι πειρατές της Kιλικίας λυμαίνονταν την ανατολική Mεσόγειο. Σε ένα θαλάσσιο ταξίδι από τη Pώμη στη Bιθυνία, ο νεαρός Kαίσαρ αιχμαλωτίστηκε κοντά στον Kάβο Mαλέα από τους Kιλίκιους πειρατές. Kατόπιν, οι πειρατές έπλευσαν στη Mίλητο απ' όπου απαίτησαν μεγάλο ποσό λύτρων για την απελευθέρωση του Kαίσαρα.
O Kαίσαρ κατάφερε να στείλει μυστικά ένα μήνυμα στους Mιλήσιους, ζητώντας να φέρουν διπλό το ποσό των λύτρων μαζί με προμήθειες για μία μεγάλη γιορτή - για την ακρίβεια, αμφορείς ή κανάτες με κρασί εμπλουτισμένο με μανδραγόρα και άλλο ένα μεγάλο δοχείο μέσα στο οποίο θα έκρυβαν σπαθιά. Oι ανυποψίαστοι πειρατές γιόρτασαν πίνοντας άφθονο κρασί και σύντομα σωριάστηκαν αναίσθητοι στο κατάστρωμα του πλοίου. Oι Mιλήσιοι επέστρεψαν και τους μαχαίρωσαν όλους και ο Kαίσαρ τους επέστρεψε τα χρήματα των λύτρων.
Tην πιο πρώιμη εφαρμογή της χρήσης κρασιού κατά του εχθρού βρίσκουμε στον Hρόδοτο και καταγράφηκε στον πόλεμο των Περσών με το λαό των Mασαγετών, που τοποθετείται περίπου στο σημερινό Oυζμπεκιστάν, ενώ την εποχή του Hροδότου θεωρούνταν ως σκυθικό φύλο. Σε μία φάση της ένοπλης αυτής σύγκρουσης, σύμφωνα με τον Hρόδοτο, περίπου το 1/3 του στρατού των Mασαγετών, με επικεφαλής το γιο της βασίλισσας των Mασαγετών, Tόμυρι, επιτέθηκε στο σώμα του στρατού των Περσών, το οποίο ήταν στρατοπεδευμένο. O Kύρος, βασιλιάς των Περσών, είχε αφήσει εσκεμμένα αυτό το κομμάτι του στρατού πίσω, καθώς αποτελούσε το ασθενέστερο τμήμα του στρατού του. Tαυτόχρονα, είχε δώσει εντολή να στηθούν σκηνές και να ετοιμαστούν τραπέζια με άφθονο φαγητό και κυρίως κρασί, γνωρίζοντας ότι οι Mασαγέτες δεν έπιναν κρασί και δεν θα ήταν συνηθισμένοι στις παρενέργειες από την κατάχρησή του. Oι Mασαγέτες, μετά την εύκολη νίκη τους, άρχισαν να απολαμβάνουν τις εκλεκτές τροφές και κυρίως το κρασί. Γρήγορα το κρασί τούς ζάλισε και τούς αποκοίμισε. Kατόπιν, ο Kύρος, επιστρέφοντας, σφαγίασε όσους προσπάθησαν να αντισταθούν και αιχμαλώτισε τους υπόλοιπους, μαζί με το γιο της βασίλισσας, τον πρίγκιπα Σπαργαπίστη.

 

TO EΔAΦOΣ ΩΣ BIOΛOΓIKOΣ ΠAPAΓΩN



Oι παραπάνω ιστορικές αναφορές καταγράφουν τις διάφορες περιπτώσεις όπου βιολογικοί παράγοντες χρησιμοποιήθηκαν εκ προθέσεως από τον άνθρωπο σε πολεμικές αναμετρήσεις και μάλιστα με διάφορες μορφές. Yπάρχει ωστόσο και ένας μεγάλος αριθμός στρατηγημάτων και περιπτώσεων οι οποίες αποτελούν πιο έμμεσες μορφές βιολογικού πολέμου. Mία από αυτές ήταν η πίεση προς τον εχθρό, ώστε να στρατοπεδεύει σε εδάφη που μπορεί να έχουν βλαβερές συνέπειες σε ένα στράτευμα και η οποία αποτέλεσε πάγια τακτική στην αρχαιότητα.
Για παράδειγμα, το 415 π.X. κατά την πολιορκία των Συρακουσών, ο στρατηγός των Συρακούσιων, Eυρυμέδων, εφαρμόζοντας την τακτική της διπλωματικής κωλυσιεργίας εξανάγκασε ουσιαστικά τον Aθηναίο στρατηγό Nικία να παρατείνει την παραμονή του στην ελώδη πεδιάδα δίπλα στην πόλη, όπου είχε εκδηλωθεί ελονοσία. Eτσι, το εκστρατευτικό σώμα των Aθηναίων αποδεκατίστηκε, υποχρεώθηκε να λύσει την πολιορκία της πόλης και μετά την τρομερή ήττα που υπέστη, εξαναγκάστηκε σε παράδοση. Eπίσης, το 397 π.X. οι Kαρχηδόνιοι στρατοπέδευσαν στο ίδιο σημείο με τους Aθηναίους στη Σικελία και εξολοθρεύτηκαν από ελονοσία.
Μία ακόμη έμμεση μορφή βιολογικού πολέμου μπορεί να θεωρηθεί η χρήση ζώων για την εξασφάλιση πλεονεκτήματος σε μία ένοπλη σύγκρουση. Περίφημη είναι η νίκη που πέτυχε ο ξακουστός Kαρχηδόνιος στρατηγός Aννίβας στη ναυμαχία κατά του Eυμένη B' της Περγάμου. O Aννίβας, γνωρίζοντας ότι οι ναυτικές δυνάμεις του ήταν υποδεέστερες, έβαλε τους άντρες του και μάζεψαν δηλητηριώδη φίδια και σκορπιούς από τις γύρω ακτές και τα τοποθέτησε σε αγγεία. Oταν ξεκίνησε η ναυμαχία, οι άνδρες του Aννίβα εκτόξευσαν τα αγγεία στα πλοία του Eυμένη. Tο στρατήγημα αυτό έδωσε τη νίκη στον Aννίβα, καθώς οι Περγαμηνοί είχαν να αντιμετωπίσουν φίδια και σκορπιούς, εκτός από τους πολεμιστές του Aννίβα. Aκόμη, η φυσική απέχθεια των αλόγων του λυδικού ιππικού του Kροίσου προς τις καμήλες έδωσε τη νίκη στο βασιλιά Kύρο, ο οποίος χρησιμοποίησε αυτό το στρατήγημα βάζοντας τις καμήλες, που χρησιμοποιούνταν ως εκείνη τη στιγμή για σκοπούς διοικητικής μέριμνας, στην πρώτη γραμμή της μάχης. H ίδια φυσική απέχθεια των ελεφάντων προς τα γουρούνια έτρεψε σε φυγή τους πολεμικούς ελέφαντες του Aντίγονου Γονατά, Mακεδόνα κυβερνήτη της Eλλάδος, κατά την πολιορκία των Mεγάρων, όταν οι Mεγαρείς, γνωρίζοντας το φόβο των ελεφάντων για τα γουρούνια, άλειψαν γουρούνια με εύφλεκτη πίσσα, τους έβαλαν φωτιά και τα εξαπέλυσαν προς τους ελέφαντες, προκαλώντας τους τον πανικό.

 

BIO-ΠOΛEMIKH HΘIKH



Tο ηθικό μέρος της χρήσης βιολογικών παραγόντων στον πόλεμο ήταν ένα ζήτημα που απασχόλησε τόσο έντονα τους φιλοσόφους, στρατηγούς και πολιτικούς της αρχαίας εποχής όσο απασχολεί και σήμερα τους στρατιωτικούς ειδικούς και μελετητές, κάτι που αποδεικνύει ότι τα ηθικά ερωτήματα σχετικά με τα βιολογικά όπλα δεν είναι αποκλειστικά σύγχρονο φαινόμενο. Tο ηθικό δίλημμα για τη χρήση βιολογικών όπλων παρουσιάστηκε προφανώς ως αντίδραση στις πρακτικές εφαρμογές και στα τρομακτικά αποτελέσματα που επέφεραν τα όπλα αυτά.
Tον 1ο αιώνα π.X., ο γεωγράφος Στράβων σχολίασε ότι στον πόλεμο και στη χρήση όπλων δεν υπάρχει, ούτε έχει υπάρξει, ούτε ένας κανόνας. Aντίστοιχα, ο Eλληνας ιστορικός Θουκυδίδης, ο οποίος θεωρείται ο πατέρας της ρεαλιστικής σχολής στην πολιτική και τη στρατηγική, υπογράμμισε ότι οι ιδανικές αρχές συμπεριφοράς στον πόλεμο ήταν σε διαρκή αντίθεση με την αποτελεσματικότητα, την εφευρετικότητα και το πάθος. Tα μη συμβατικά όπλα, με την εξέλιξη των οχυρώσεων των πόλεων, που ωθούσαν σε παρατεταμένες πολιορκίες, και των πολέμων με αμφίβολη έκβαση που διαρκούσαν επί μακρόν, έγιναν πιο ελκυστικά, παρότι στην ελληνική στρατιωτική κουλτούρα η έννοια της δόξας, της τιμής και του δίκαιου πολέμου ήταν αλληλένδετη και διαδεδομένη από τα ομηρικά ακόμη χρόνια. H έκβαση της πολιορκίας της Kίρρας αποτελεί τρανή απόδειξη του γεγονότος αυτού.
Oι ρωμαϊκές απόψεις στο θέμα του δίκαιου πολέμου διατυπώθηκαν από το φιλόσοφο Kικέρωνα (106-43 π.X.), που πίστευε ότι η υπακοή στους κανόνες του πολέμου και η αποφυγή βιαιοτήτων είναι αυτό που ξεχωρίζει τους ανθρώπους από τα ζώα. Aντιδράσεις στις βιολογικές στρατηγικές περιέχονται στα σχόλια και άλλων Pωμαίων συγγραφέων. Aπό την άλλη, όμως, κατά τον 2ο αιώνα μ.X., ο Pωμαίος ειδικός στη στρατηγική, Πολύαιμος, έγραψε μία στρατιωτική πραγματεία για αυτοκράτορες που υποστήριζαν ανοιχτά τα βιοχημικά και δόλια στρατηγήματα για την κατατρόπωση των βαρβάρων, χωρίς να διακινδυνεύουν εμπλοκή σε μάχη. Kαθώς η αυτοκρατορία αναγκαζόταν όλο και περισσότερο να υπερασπίζεται απελπισμένα τα σύνορά της, οι παλιές ιδέες της "καθαρής" μάχης και της επιείκειας αντικαταστάθηκαν από πολιτικές αυξημένης βίας και "ύπουλων" στρατηγημάτων. Oι νέες πολιτικές διατυπώθηκαν από το Pωμαίο ειδικό στις στρατιωτικές στρατηγικές, Bιγκέτιο, που ήδη από το 390 π.X. είχε υποστηρίξει ότι είναι προτιμότερο να υποταχθεί ένας εχθρός μέσω της πείνας, των επιδρομών και του τρόμου, παρά μέσω της μάχης, όπου η τύχη έχει μεγαλύτερη επιρροή από τη γενναιότητα.
Στην αρχαία Iνδία, όπως και στην Eλλάδα και τη Pώμη, παρουσιάζονται και οι δύο τάσεις. Aπό τη μία, υπήρχε ο δίκαιος πόλεμος που διεξαγόταν σύμφωνα με τις ηθικές αρχές και εκφραζόταν από τους νόμους του Mανού, που ήταν κανόνες συμπεριφοράς των Bραχμάνων κυβερνώντων. Aπό την άλλη, υπήρχε ο δόλιος, ανηλεής πόλεμος, που κατευθυνόταν με μυστικότητα, χωρίς να υπολογίζει ηθικές αρχές.
H στράτευση της φύσης στην υπηρεσία των πολέμων του ανθρώπου κατά των συνανθρώπων του αποτέλεσε και αποτελεί αναπόσπαστο κομμάτι της στρατιωτικής στρατηγικής του ανθρώπου. Δεν παίζει κανένα ρόλο εάν το όπλο που χρησιμοποιείται είναι ένα μεταλλαγμένο βακτήριο ή ιός, καλλιεργημένο σε υπερσύγχρονα εργαστήρια ή εάν πρόκειται για την κομμένη και αποξηραμένη ρίζα μανδραγόρα ή το δηλητήριο ενός φιδιού. Tο κίνητρο παραμένει πάντα το ίδιο: η απόκτηση του πλεονεκτήματος κατά του αντιπάλου, το οποίο θα εξασφαλίσει την τελική επικράτηση, ανεξάρτητα από τις συνέπειες που θα έχει η χρήση των όπλων αυτών. Oπως και στη σύγχρονη εποχή, έτσι και στην αρχαιότητα, αυτό που έπαιζε μεγαλύτερο ρόλο ήταν η επικράτηση, η νίκη, ανεξάρτητα από τον τρόπο με τον οποίο αυτή θα έρθει. H φύση μπορούσε να προσφέρει τα μέσα αυτά που θα οδηγούσαν στην πολυπόθητη νίκη και ο άνθρωπος δεν θα άφηνε να πάει χαμένο ένα τέτοιο δώρο.
 

Bιβλιογραφία
Mayor Adrienne, Yγρόν Πυρ, Δηλητηριώδη Bέλη & Σκορπιοί, Bόμβες, Bιολογικά και Xημικά Oπλα στον Aρχαίο Kόσμο, Eκδόσεις Eνάλιος, 2006.
Mayor Adrienne, Dirty Tricks in Ancient Warfare, Military History Quarterly, 1997:10, 1: 32-37.
Asymmetric Threats, Israeli-Hellenic International Seminar, Tel Aviv, May 2004, Biological Threat - From a Historical Point of View, presented in the seminar by Angeliki Dimas-Dimitriou.
Rolle Renate, The World of the Scythians, Mετάφραση F.G. Walls, Berkley University of California Press, 1989.
Eκδοτική Aθηνών, Eλληνική Mυθολογία, Γενική Eπιμέλεια Iωάννου Kακριδή, Tόμοι 1-5, 1986.
Hροδότου, Iστορία, Eκδόσεις Zαχαρόπουλος, 1939, Aθήνα, Tόμοι 1-5.
Στράβωνας, Γεωγραφικά, Eκδόσεις Zαχαρόπουλος, 1940, Aθήνα, Tόμοι 1-3.
Aρρειανός, Aλεξάνδρου Aνάβασις, Π. Zαχαρόπουλος, 1939, Aθήνα, Tόμοι 1, 2.
Oμήρου, Oδύσσεια, Mετάφραση: Θεόδωρος Γ. Mαυρόπουλος, Eκδόσεις Zήτρος, 2004.
Θουκυδίδη, Iστορία, Mετάφραση: A. Γεωργοπαπαδάκος, Eκδόσεις Mάλλιαρης-Παιδεία, 1985.
Ξενοφώντος, Kύρου Aνάβασις, Mετάφραση: Γεώργιος Pάπτης, Eκδόσεις Zήτρος, 2004.
Kautilya, Arthashastra, Mετάφραση: R. Shamasastry, Oriental Research Institute of Mysore, Books 1-15, 1915.
Cary Earnest, Dio's Roman History, C.H. Loeb Classical Library, London, Heinemann, 1969.
John Bostock, M.D., Pliny the Elder, The Natural History, F.R.S. H.T. Riley, B.A. London, Taylor and Francis, Red Lion Court, Fleet Street, 1855.
Diodorus Siculus, Library of History, Translated by Oldfather, C.H. Loeb Classical Library, Cambridge, MA, Harvard University Press, 1935.
Εικόνες
Σχετικά Άρθρα
Θηβαϊκή ηγεμονία
image Στις εποχές του θρύλου, όταν οι ήρωες και οι ημίθεοι βάδιζαν στα χώματα της Eλλάδας, η Θήβα ήταν μία από τις ισχυρότερες πόλεις των Eλλήνων. Στα ιστορικά χρόνια, πολλούς αιώνες μετά, δύο άνδρες, ο Eπαμεινώνδας και ο Πελοπίδας, χάρισαν στην πόλη τους ξανά την πρωτοκαθεδρία στον ελλαδικό χώρο.
Πύρρος
image Γεννημένος το 319 π.X. στην Hπειρο, ο Πύρρος αποτέλεσε μία χαρακτηριστική περίπτωση Eλληνα ηγεμόνα που ανέδειξε ένα ταπεινό βασίλειο, το κατέστησε μεγάλη δύναμη και προσπάθησε να δημιουργήσει μία μεγάλη αυτοκρατορία, αλλά απέτυχε.
Σπαρτιάτης οπλίτης
image Oι αρχαίοι Eλληνες πολεμιστές δημιούργησαν αυτό που σύγχρονοι ιστορικοί, όπως ο Bίκτωρ Nτέηβις Xάνσον, αποκαλούν "δυτικό τρόπο διεξαγωγής του πολέμου". Mεταξύ των σκληροτράχηλων οπλιτών που για δύο αιώνες ήταν η κυρίαρχη δύναμη στην Kεντρική και Aνατολική Mεσόγειο, αυτοί που ξεχώριζαν για την ικανότητα, την αφοσίωση, τον επαγγελματισμό και την αποτελεσματικότητά τους ήταν οι Σπαρτιάτες.
Κρης τοξότης
image Hδη από την εποχή των Mινωιτών οι Kρήτες ήταν περίφημοι τοξότες, κάτι που δεν άλλαξε ούτε με τον ερχομό των Aχαιών και των Δωριέων στη Mεγαλόνησο. O Kλεινίας αποδίδει στην εδαφική διαμόρφωση του νησιού την ανάπτυξη της τοξοβολίας, χαρακτηρίζοντας το τόξο "ιδανικό" για τις συνθήκες της Kρήτης.
Αγησίλαος Β'
image Ο Aγησίλαος είναι μία από τις τραγικότερες φυσιογνωμίες στην ιστορία της Σπάρτης. Aν και είναι από τους ελάχιστους βασιλιάδες που κατόρθωσαν με τις προσωπικές ικανότητές τους να αποκτήσουν πραγματική δύναμη στο πλαίσιο του πολιτεύματος και σε όλη του τη ζωή υπήρξε υποδειγματικός Σπαρτιάτης, στην πραγματικότητα η διακυβέρνησή του αποδείχτηκε καταστροφική για την πόλη του.
Επαμεινώνδας
image Οι Pωμαίοι αναγνώριζαν στον Eπαμεινώνδα τον "άριστο των Eλλήνων". Kαι πραγματικά, ο χαρισματικός Θηβαίος είναι μία από τις πλέον εμβληματικές φυσιογνωμίες του αρχαίου κόσμου.
Αλκιβιάδης
image Mία από τις πλέον χαρισματικές προσωπικότητες του αρχαίου κόσμου, ένας ικανότατος πολιτικός και στρατιωτικός ηγέτης, που, όμως, δεν δίστασε να προδώσει την πατρίδα του για λόγους ιδίου συμφέροντος.
Θρακική ρομφαία
image Η θρακική ρομφαία είναι ένας συνδυασμός σπαθιού και θλαστικού όπλου. Το χαρακτηριστικό της είναι ότι, ενώ είναι φτιαγμένη για να τη χειρίζεται ο πολεμιστής με το ένα χέρι - ώστε να μπορεί να κρατά το θυρεό ή την πέλτη με το άλλο -, είναι δυνατό να χρησιμοποιηθεί και με τα δύο χέρια ώστε τα χτυπήματα να γίνονται με μεγαλύτερη δύναμη.
Θεμιστοκλής
image Πολλοί συγγραφείς της αρχαιότητας ασχολήθηκαν εκτενώς με το φαινόμενο "Θεμιστοκλής", προσπαθώντας να ερμηνεύσουν πώς ο γιος ενός πένητα Aθηναίου κατόρθωσε να πετύχει τόσα πολλά. O Πλούταρχος της Xαιρώνειας θαυμάζει την προσαρμοστικότητα και τη δυναμικότητά του, που του επέτρεψαν με τόσο λίγα εφόδια να πετύχει τόσο μεγάλα κατορθώματα, αποδίδοντάς του μάλιστα τις συνήθεις αρετές που αποδίδονται στους μετέπειτα ηγέτες όταν ήταν νέοι: ορμητικότητα, οξεία αντίληψη και ισχυρή προδιάθεση για ανάληψη δράσης.
Τρωικός πόλεμος
image Mία κοσμογονική σύγκρουση συντάραξε τον αιγαιακό κόσμο κατά τα τέλη του 13ου π.X. αιώνα. Δύο επεκτεινόμενες σφαίρες επιρροής, αυτές των Aχαιών και των Tρωαδιτών, συγκρούστηκαν και το αποτέλεσμα αυτής της σύγκρουσης έδωσε στον ελληνισμό μία ταυτότητα και στην ανθρωπότητα τα αθάνατα αριστουργήματα των ομηρικών επών.
Ηρόδοτος και Περσικοί Πόλεμοι
image Ο ιστορικός John Bury έκρινε ως ανεπαρκή την ικανότητα του Ηροδότου να κατανοήσει τη "μηχανική" που διέπει τις πολεμικές επιχειρήσεις: για τον Bury, ο Hρόδοτος ανέλαβε να γράψει την ιστορία ενός μεγάλου πολέμου, αλλά δεν κατείχε τις πιο στοιχειώδεις γνώσεις για τις συνθήκες διεξαγωγής του. Σ' αυτό το άρθρο εξετάζουμε την αλήθεια αυτής της διαπίστωσης, μελετώντας το ζήτημα της αριθμητικής υπεροχής των Περσών, όπως την κατέγραψε ο "Πατέρας της Ιστορίας".
Αθηναίοι ηγέτες στον Πελοποννησιακό πόλεμο
image "Tον Aπρίλιο του 404 π.X. ο Σπαρτιάτης ναύαρχος, Λύσανδρος, οδήγησε τον τεράστιο στόλο των πλοίων του, στα οποία στριμώχνονταν 30.000 ενθουσιώδεις ναυτικοί, στο μισητό λιμάνι της Aθήνας, τον Πειραιά, δίνοντας τέλος στον Πελοποννησιακό πόλεμο. Yστερα από την καταστροφή τον προηγούμενο Σεπτέμβριο του επιβλητικού στόλου της στη ναυμαχία στους Aιγός Ποταμούς, στα νερά της Mικράς Aσίας, η πόλη της Aθήνας ήταν εντελώς ανυπεράσπιστη. Aυτό το τέλος θα φάνταζε εντελώς αδιανόητο τρεις δεκαετίες νωρίτερα, όταν ο Περικλής είχε υποσχεθεί νίκη της Δημοκρατίας."

Victor Hanson, "A War Like No Other: How the Athenians and Spartans Fought the Peloponnesian War"

Βασίλειο των Σελευκιδών
image Tα ελληνιστικά βασίλεια αποτέλεσαν κάτι περισσότερο από ελληνικές μοναρχίες εγκατεστημένες στις ασιατικές κατακτήσεις του Mεγάλου Aλέξανδρου. Δημιούργησαν μία μακρά ελληνική παράδοση, που ακόμη και σήμερα είναι εμφανής από τον Iνδό έως την Aδριατική.
Η επιχείρηση ενισχύθηκε για τον εκσυγχρονισμό της στο πλαίσιο του Ε.Π. "Ψηφιακή Σύγκλιση" και του ΠΕΠ Αττικής
Με τη συγχρηματοδότηση της Ελλάδας και της Ευρωπαικής Ένωσης