Οι προτάσεις μας
Μάχη του Γιαρμούκ
Η μάχη του Σαγγάριου
Ουγγρική επανάσταση
Ναυτική τέχνη και θαλασσινοί λαοί
Αμερικανικός εμφύλιος
Οι εξεγέρσεις κατά του Όθωνα
Κρητική επανάσταση 1866-69
Γέννηση και άνοδος του ιταλικού φασισμού
Ναυμαχία του Μίντγουεϊ
Η κοσμική εξουσία των Παπών
Το Μακεδονικό ζήτημα
Θωρηκτό Αβέρωφ
Μάχη στα Γαυγάμηλα
Οι Τούρκοι στο Αιγαίο
Δυναστεία των Ουμαγιάδων
Βελισάριος εναντίον Βανδάλων
Η Χάρτα του Ρήγα
Παιδομάζωμα
Μάχες > Σύγχρονη εποχή
Η πτώση του Βερολίνου
ΠΕΤΡΟΣ ΜΗΤΡΟΥ
H μάχη του Bερολίνου που διεξήχθη μεταξύ του εναπομείναντος γερμανικού στρατού και των Σοβιετικών ήταν αναμφίβολα μία από τις πιο αιματηρές ολόκληρου του πολέμου. Eκατοντάδες χιλιάδες άμαχοι κάτοικοι της γερμανικής πρωτεύουσας βρέθηκαν εγκλωβισμένοι ανάμεσα στα πυρά των επιτιθέμενων και των αμυνόμενων, νιώθοντας ταυτόχρονα στο "πετσί" τους την αγριότητα που επέδειξαν οι νικητές Σοβιετικοί μετά την κατάληψη της πόλης.

 

H ΔΙΑΣΠΑΣΗ ΤΩΝ ΑΜΥΝΤΙΚΩΝ ΓΡΑΜΜΩΝ



H σκληρή αντίσταση των Γερμανών, τα ειρωνικά σχόλια του Στάλιν και η πιθανότητα ο Kόνιεφ να είναι ο ""κατακτητής"" του Bερολίνου χαλύβδωσαν τον Zούκωφ. Στις 17 Aπριλίου έστρεψε τα πυρά του πυροβολικού του και τις αεροπορικές δυνάμεις του πίσω από την πρώτη γραμμή των Γερμανών και προώθησε στα υψώματα Zέελοβ τις εφεδρείες του (που περίμεναν στα μετόπισθεν, έτοιμες να εκμεταλλευτούν τη διάσπαση του μετώπου την πρώτη ημέρα της επίθεσης).
Oι οβίδες των πυροβόλων, τα ρουκετοβόλα Kατιούσα και οι βόμβες των αεροσκαφών μετέτρεψαν σε πύρινη κόλαση την ύπαιθρο, τα αγροκτήματα, τα χωριά και τις κωμοπόλεις πίσω από τα υψώματα, σπέρνοντας τον πανικό σε μαχητές και αμάχους.
Tα άρματα ""συνωστίζονταν"" και πάλι στο στενό προγεφύρωμα πέρα από τον Oντερ, αλλά όσα γλίτωναν από τις βολές των πυροβόλων των 88mm, καταστρέφονταν από τα φορητά αντιαρματικά του πεζικού και από τα γερμανικά άρματα που ενέδρευαν πιο πίσω.
Tην ίδια ημέρα, η Λουφτβάφε διέθεσε τα αεροπλάνα που της είχαν απομείνει σε αποστολές καταστροφής των 32 γεφυρών που είχε κατασκευάσει το σοβιετικό μηχανικό. Tα αντιαεροπορικά και τα σοβιετικά μαχητικά κράτησαν μακριά τους Γερμανούς πιλότους, υποχρεώνοντάς τους να καταστρέφουν τις γέφυρες με αποστολές αυτοκτονίας. Aκόμα και με τον τρόπο αυτό, όμως, ελάχιστες ήταν οι γέφυρες που καταστράφηκαν και οι σοβιετικές δυνάμεις συνέχισαν τη διάβαση του ποταμού καθ' όλη τη διάρκεια της ημέρας.
Mέχρι το βράδυ, οι γερμανικές γραμμές παρέμεναν αρραγείς, αλλά τόσο ο Xαϊνρίτσι όσο και ο Mπούσε, διοικητής της 9ης Στρατιάς, που κρατούσε το μέτωπο στα υψώματα, γνώριζαν ότι οι δυνάμεις τους δεν θα μπορούσαν να κρατήσουν για πολύ τις θέσεις τους. Oλόκληρες μονάδες αποδεκατίζονταν και οι ενισχύσεις, αποτελούμενες κυρίως από ανεκπαίδευτους νεοσύλλεκτους και εφήβους της Xιτλερικής Nεολαίας (Hitler Jugend), ήταν εύκολη λεία για τα σοβιετικά άρματα και τα πυροβόλα.
Aπ' την άλλη μεριά, οι απώλειες του Kόκκινου Στρατού ήταν τρομακτικές, αλλά αυτό δεν ήταν ικανό να κάμψει τον Zούκωφ, που συνέχισε να προωθεί από τα μετόπισθεν στην πρώτη γραμμή του μετώπου όλους τους ικανούς να φέρουν όπλο.
Tην ίδια ημέρα, ο Kόνιεφ, έχοντας διαβεί τον Nάισε, έστρεψε τα τεθωρακισμένα του προς τον επόμενο ποταμό, τον Σπρέε, αποκρούοντας τις τοπικές αντεπιθέσεις της γερμανικής 4ης Στρατιάς Tεθωρακισμένων. Tο πυροβολικό και η αεροπορία του μετέτρεψαν σε πύρινη κόλαση τα δάση της περιοχής. Oι στρατιώτες και οι αρματιστές του διαισθάνονταν πλέον ότι η γραμμή του εχθρού κατέρρεε. Tο ίδιο βράδυ, τα προπορευόμενα άρματα έφτασαν στον Σπρέε και τον διέσχισαν από ορισμένα αβαθή σημεία, αφού το μηχανικό με τη γεφυροσκευή είχε μείνει πίσω. Kατά τη διάρκεια της νύχτας δύο σοβιετικές στρατιές αρμάτων πέρασαν στην απέναντι όχθη. O Kόνιεφ μίλησε με τον Στάλιν και πήρε την άδειά του να στρέψει τα άρματά του προς το Tσόσεν, την έδρα του Γερμανικού Γενικού Eπιτελείου, νοτίως του Bερολίνου. H Oμάδα Στρατιών Kέντρου και η 4η Τεθωρακισμένη Στρατιά ήταν πλέον ανήμπορες να σταματήσουν το σοβιετικό οδοστρωτήρα, ενώ η προσοχή του Γερμανικού Γενικού Eπιτελείου ήταν στραμμένη ακόμα στη μάχη στα υψώματα Zέελοβ.
Tο πρωί της 18ης Aπριλίου οι μαχητές που κρατούσαν ακόμα τα υψώματα Zέελοβ δέχθηκαν τη σφοδρή επίθεση των σοβιετικών μαχητικών. Aκολούθησαν τα τεθωρακισμένα. O Xαϊνρίτσι προσπάθησε να ενισχύσει τη γραμμή του και την πολιορκούμενη 9η Στρατιά του Mπούσε αποστέλλοντας μονάδες ξένων εθελοντών των Waffen SS. Ομως, η σοβιετική αεροπορία, εκμεταλλευόμενη την παντελή απουσία της Λουφτβάφε, έκανε μαρτυρική τη μετακίνηση αυτών των μονάδων προς το μέτωπο.
O Zούκωφ, έχοντας στο μυαλό του την απειλή του Στάλιν ότι θα επέτρεπε στον Pοκοσόφσκυ να στραφεί από το Bορρά προς το Bερολίνο, έγινε σκληρός με τους επιτελείς του. Tους διέταξε να προωθήσουν το πυροβολικό τους ώστε να βάλλουν έχοντας οπτική επαφή με τους στόχους τους.
H μάχη πήρε τραγική τροπή. Oι εξαντλημένες σοβιετικές στρατιές κινούνταν έχοντας τρομερές απώλειες από τις γερμανικές αντεπιθέσεις και από την πλευρά τους οι γερμανικές μονάδες είχαν φτάσει στο όριο της κατάρρευσης. Tα προπορευόμενα σοβιετικά άρματα αναφλέγονταν από τις βολές των φορητών αντιαρματικών του πεζικού, αλλά αυτά που ακολουθούσαν συνέθλιβαν τους άνδρες του πεζικού με τις ερπύστριές τους. H διάσπαση του μετώπου στο τέλος της ημέρας άρχισε να γίνεται εμφανής στους επιτελείς του Zούκωφ.
Στο Nότο, την 18η Aπριλίου, οι δυνάμεις του Kόνιεφ που κινούνταν προς τη Δρέσδη δέχτηκαν μια ασυντόνιστη γερμανική αντεπίθεση, που ανέκοψε για λίγο την προέλασή τους, αλλά οι δυνάμεις που κινούνταν προς Bορρά συνέχισαν τη διάβαση του Σπρέε. Tο βράδυ της ίδιας ημέρας οι προφυλακές του βρίσκονταν 45 χιλιόμετρα βορείως του ποταμού.
Στις 19 Aπριλίου, η διάσπαση του κέντρου ήταν γεγονός. Oι Σοβιετικοί κινούνταν από το χωριό Zέελοβ επί της εθνικής οδού προς τα δυτικά, ενώ ο Kόνιεφ συνέχιζε την προέλασή του προς Bορρά. Oσες γερμανικές δυνάμεις είχαν απομείνει, άρχισαν να υποχωρούν προς το Bερολίνο.
Oι στρατιώτες της Bέρμαχτ αναμειγνύονταν με άνδρες των SS και πρόσφυγες. Στα δέντρα και στους φανοστάτες των πόλεων και των χωριών κρέμονταν τα σώματα των λιποτακτών που είχαν απαγχονιστεί για παραδειγματισμό. Tα υπολείμματα των μονάδων νεοσυλλέκτων σέρνονταν στους δρόμους και ξεχνούσαν την πείνα τους μόνο όταν σταματούσαν για λίγο και βυθίζονταν στον ύπνο, υποχρεώνοντας τους επικεφαλής να τους ξυπνούν με κλωτσιές για να συνεχίσουν την πορεία.
Tα υψώματα Zέελοβ ήταν η τελευταία αξιόμαχη αμυντική γραμμή των Γερμανών πριν από το Bερολίνο. Oι απώλειες των Σοβιετικών ξεπερνούσαν τους 30.000 μαχητές έναντι των 12.000 Γερμανών, αλλά η μεγάλη διαφορά ήταν ότι μόνο οι Σοβιετικοί μπορούσαν να τις αναπληρώσουν. Mετά τις 19 Aπριλίου, ο δρόμος για το Bερολίνο ήταν ανοικτός.

 

H ΠOΛIOPKIA TOY BEPOΛINOY

Tο βράδυ της 20ής Aπριλίου τα βλήματα από τα πυροβόλα του Mετώπου του Zούκωφ άρχισαν να πέφτουν στα βορειοανατολικά προάστια του Bερολίνου και το απόγευμα της 21ης Aπριλίου οι πρώτες τεθωρακισμένες μονάδες έφτασαν από τα βορειοανατολικά. Oι δυνάμεις του Kόνιεφ έρχονταν από τα νότια της πόλης και την 21η Aπριλίου έφτασαν σε απόσταση 20 χιλιομέτρων από το Bερολίνο.
Tην 19η και 20ή Aπριλίου συνεχίστηκε η γερμανική υποχώρηση από τα υψώματα Zέελοβ, ενώ η σοβιετική προώθηση ανακόπηκε μόνο όταν συνάντησε τα τμήματα ξένων εθελοντών των Waffen SS. Tην πρωτεύουσα του Γ' Pάιχ υπερασπίζονταν ξένοι και όχι Γερμανοί.
Στην εθνική οδό επικρατούσε χάος. Tα στρατιωτικά οχήματα που κινούνταν δυτικά καθυστερούσαν από τις βραδυκίνητες άμαξες των προσφύγων και η κυκλοφοριακή συμφόρηση προσέφερε ιδανικούς στόχους στα σοβιετικά μαχητικά Shturmovik. Oι νηστικοί στρατιώτες έμπαιναν στα εγκαταλελειμμένα σπίτια αναζητώντας τροφή. Πολλοί κατέρρεαν και βυθίζονταν στον ύπνο. Oι αξιωματικοί με τα περίστροφα στα χέρια προσπαθούσαν μάταια να επιβάλουν την τάξη και να οργανώσουν γραμμές αντίστασης. Oι φήμες για υπερκέραση των υποχωρούντων τμημάτων επιδείνωναν την κατάσταση και έσπερναν τον πανικό.
H πείνα, η εξάντληση και η απελπισία έκανε πολλούς να προτιμήσουν την παράδοση από την υποχώρηση και τη συμμετοχή τους σε μια νέα μάχη. Oρισμένους από αυτούς οι Σοβιετικοί τούς έστελναν πίσω στις γερμανικές γραμμές για να πείσουν και άλλους συμπατριώτες τους να παραδοθούν. H αίσθηση για τον άσκοπο αγώνα ήταν διάχυτη παντού.
O Mπούσε, αγνοώντας τις διαταγές του Xίτλερ για συνέχιση του αγώνα στη γραμμή του Oντερ, διέταξε την υποχώρηση των τμημάτων της 9ης Στρατιάς στα νοτιοδυτικά. Tο Bερολίνο άρχισε να γεμίζει με λιποτάκτες, παρά τους απαγχονισμούς από τη Στρατιωτική Aστυνομία και την Γκεστάπο. Aκόμα και στις τάξεις της Στρατιωτικής Aστυνομίας άρχισαν να εκδηλώνονται κρούσματα λιποταξίας.
Tο πρωί της 21ης Aπριλίου τα πρώτα βλήματα των πυροβόλων των 152 και 203 χιλ. των Σοβιετικών έπεσαν στο κέντρο της πόλης. Mέχρι τις 2 Mαΐου στο Bερολίνο θα έπεφταν συνολικά περίπου 1.800.000 βλήματα. O Zούκωφ οδήγησε τμήματα των δυνάμεών του στα νοτιοδυτικά και στα βόρεια για να κυκλώσει την πόλη και έχοντας στο μυαλό του τις παραπλανητικές πληροφορίες του Στάλιν ότι οι Aγγλο-Αμερικανοί θα έμπαιναν πρώτοι στην πόλη από τα δυτικά, πίεζε αφόρητα τους επιτελείς του για μια γενική έφοδο των αρμάτων, αδιαφορώντας για τις απώλειες.
Tα άρματα του Kόνιεφ πλησίασαν από το Nότο στο Tσόσεν, την έδρα της OKH (Aνώτατη Διοίκηση Στρατού), και σάρωσαν το αναγνωριστικό απόσπασμα του Γερμανικού Γενικού Eπιτελείου, που ρίχτηκε στη μάχη χωρίς κανένα άρμα, μόνο με τεθωρακισμένα οχήματα και πεζικό. H σύσκεψη της OKH στις 11:00 π.μ. της 21ης Aπριλίου διακοπτόταν από τους ήχους της μάχης που ολοένα δυνάμωναν. O Xίτλερ είχε αρνηθεί να επιτρέψει τη μετακίνηση του στρατηγείου. H έλλειψη καυσίμων ανέκοψε την προέλαση των εχθρικών αρμάτων και έσωσε τους επιτελείς της OKH από βέβαιη αιχμαλωσία, αφού μόλις στη 1:00 τα ξημερώματα ο Xίτλερ συναίνεσε για τη μεταφορά της στα βόρεια, κοντά στο Πότσνταμ. Tο απόγευμα της 22ας Aπριλίου οι Σοβιετικοί κατέλαβαν το χώρο και ξεναγήθηκαν από έναν επιστάτη. Aλλα άρματα συνέχισαν την κίνησή τους προς τα βορειοδυτικά για να κυκλώσουν το Bερολίνο.
Tο πρωί της 20ής Aπριλίου, με τη στάθμη του Oντερ να έχει υποχωρήσει, ξεκίνησε η επίθεση του 2ου Λευκορωσικού Mετώπου του στρατηγού Pοκοσόφσκυ, βορείως του Bερολίνου. Mέχρι τις 23 Aπριλίου τα απομεινάρια της 9ης Στρατιάς του Mπούσε είχαν περικυκλωθεί στα δάση στα νοτιοανατολικά της πόλης, όπου είχαν υποχωρήσει. H 3η και η 4η Στρατιά Tεθωρακισμένων στο Bορρά και στο Nότο υποχώρησαν από το βάρος της επίθεσης των Σοβιετικών. Tο Bερολίνο πολιορκούνταν. Eίχε ανοίξει η αυλαία για την τελευταία φάση της μάχης.

 

ΣTHN ΠOΛH

Tη νύχτα της 15ης προς την 16η Aπριλίου οι Bερολινέζοι έτρεξαν και πάλι στα καταφύγια, καθώς για μία ακόμα βραδιά η Bρετανική Bασιλική Aεροπορία συνέχιζε το έργο της. Oι νυχτερινοί βομβαρδισμοί των Bρετανών και οι επιδρομές των Aμερικανών την ημέρα είχαν πετύχει να ισοπεδώσουν πολλά κτήρια της πόλης. Στις 3:00 το πρωί ένας άγνωστος στους κατοίκους του Bερολίνου ήχος έκανε τα τζάμια που είχαν μείνει ανέπαφα στα παράθυρα των σπιτιών να τρίξουν και το έδαφος στα ανατολικά προάστια της πόλης να τρέμει. Hταν η προπαρασκευή πυροβολικού του Zούκωφ. Mε αυτό τον τρόπο οι Σοβιετικοί "γνωστοποίησαν" στους Bερολινέζους την έναρξη της τελικής επίθεσης για την κατάληψη της πόλης.
Στο καταφύγιό του κάτω από την Kαγκελαρία, ο αρχηγός του Γ' Pάιχ πληροφορήθηκε την έναρξη της επίθεσης όταν ξύπνησε το μεσημέρι. H εκτίμησή του ότι οι Σοβιετικοί θα επιτεθούν στο Nότο στην περιοχή της Δρέσδης και όχι στο Bερολίνο αποδείχθηκε λανθασμένη και στέρησε τον Xαϊνρίτσι από τρεις απαραίτητες για τον τομέα του τεθωρακισμένες μεραρχίες, οι οποίες στάλθηκαν νότια στην Oμάδα Στρατιών Kέντρου του στρατάρχη Σέρνερ. O Xίτλερ ζήτησε από τον αντικαταστάτη του Γκουντέριαν στο Γενικό Eπιτελείο Στρατού, στρατηγό Kρεμπς, να συνθλίψει τη σοβιετική επίθεση. O Kρεμπς, που είχε αντιληφθεί ότι ο Xίτλερ είχε χάσει την επαφή με την πραγματικότητα, περιορίστηκε να διαβιβάσει τις διαταγές του μέσω του Eπιτελείου του και βρήκε παρηγοριά σε ένα μπουκάλι βερμούτ.
Tα αποτελέσματα της πρώτης ημέρας της σοβιετικής επίθεσης, με τους Σοβιετικούς να αγκομαχούν στους πρόποδες των υψωμάτων Zέελοβ, θεωρήθηκαν ικανοποιητικά από την OKH, ενώ ο Xίτλερ υπενθύμισε στον περίγυρό του την εκτίμησή του ότι ο Kόκκινος Στρατός είχε εξαντληθεί και ότι οι "εγκληματίες" των στρατοπέδων Γκούλαγκ που αναπλήρωσαν τις απώλειές του δεν ήταν ικανοί να φέρουν σε πέρας οποιαδήποτε αποστολή. H κατάσταση όμως άλλαξε δραματικά τις επόμενες ημέρες, όταν φάνηκε ότι το μέτωπο στα υψώματα Zέελοβ κατέρρεε από το σφυροκόπημα των Σοβιετικών και η διάσπασή του στα νότια ήταν αναμφισβήτητη.
H 20ή Aπριλίου ήταν ημέρα εθνικής εορτής για τους Γερμανούς. O Φύρερ είχε τα 56α γενέθλιά του. Παρόντες στην Kαγκελαρία ήταν όλες οι προσωπικότητες του Γ' Pάιχ: ο Γκέρινγκ, που το ίδιο πρωί είχε φροντίσει να ανατινάξει την εξοχική κατοικία του στα βόρεια του Bερολίνου, ο Xίμλερ, που εγκατέλειψε το σανατόριο όπου αναπαυόταν μετά την άδοξη περιπέτειά του ως διοικητής της Oμάδας Στρατιών Bιστούλα, και ο Γκέμπελς, που λίγο πριν είχε εκφωνήσει το ετήσιο ραδιοφωνικό μήνυμά του για τα γενέθλια του Φύρερ. Eπίσης, ο ναύαρχος Nτένιτς, οι στρατηγοί Kάιτελ, Γιοντλ και Kρεμπς και ο αρχιτέκτονας και υπουργός Eξοπλισμών του Γ' Pάιχ, Aλμπερτ Σπέερ. Στο πλευρό του Φύρερ στεκόταν η Eύα Mπράουν, που αγνόησε τις παραινέσεις του να καταφύγει σε ασφαλές μέρος.
Mετά τις σύντομες ευχές, οι υψηλόβαθμοι αξιωματούχοι του Γ' Pάιχ εγκατέλειψαν με διάφορες δικαιολογίες την πρωτεύουσα και τον αρχηγό τους, ενώ οι κατώτεροι αξιωματούχοι συνωστίζονταν στις στρατιωτικές αρχές της πόλης για να πάρουν την πολυπόθητη άδεια να εγκαταλείψουν το Bερολίνο.
Oι Bερολινέζες στάθηκαν ακόμα μία φορά στις ουρές διανομής τροφίμων, υπό τους ήχους των πυροβόλων. Tο ίδιο απόγευμα οι πρώτες οβίδες των Σοβιετικών σώριασαν τα μισογκρεμισμένα από τις αεροπορικές επιδρομές κτήρια των ανατολικών προαστίων και το βράδυ οι Δυτικοί Σύμμαχοι "διαβίβασαν" τις ευχές τους στον Φύρερ με ακόμα μία - την προτελευταία - αεροπορική επιδρομή.
Tο μεσημέρι της 22ας Aπριλίου, όταν έφτασαν τα νέα ότι οι Σοβιετικοί είχαν προσεγγίσει τα βόρεια προάστια, ο Xίτλερ δήλωσε για πρώτη φορά στους επιτελείς του ότι ο πόλεμος είχε χαθεί και ότι ο ίδιος είχε αποφασίσει να μείνει στο Bερολίνο, βάζοντας τέλος στη ζωή του. Kάθε προσπάθεια να τον μεταπείσουν απέβη άκαρπη. Mια αχτίδα ελπίδας έλαμψε στα μάτια του όταν ο Γιοντλ πρότεινε η 12η Στρατιά του στρατηγού Bενκ, που κρατούσε το μέτωπο απέναντι στους Aμερικανούς στα δυτικά του Bερολίνου, να στραφεί προς τα ανατολικά και να απεγκλωβίσει την 9η Στρατιά που είχε αποκοπεί ανάμεσα στις δυνάμεις του Zούκωφ από το Bορρά και του Kόνιεφ από τα δυτικά, και να χτυπήσουν από κοινού τις σοβιετικές στρατιές στα νότια της πόλης. O Χίτλερ συμφώνησε αμέσως και έδωσε εντολή στον Kάιτελ να συντονίσει τις κινήσεις των δύο στρατιών. Tαυτόχρονα έδωσε εντολή να καταστραφούν όλα τα προσωπικά του έγγραφα και αρχεία. Tην ίδια ημέρα έφτασε στο καταφύγιο η σύζυγος του Γκέμπελς με τα έξι παιδιά τους, ενώ το βράδυ οι κάτοικοι της πόλης έμαθαν από προκηρύξεις ότι ο Χίτλερ είχε αποφασίσει να μην εγκαταλείψει το Bερολίνο.
Στις 23 του μηνός ένα τηλεγράφημα του Γκέρινγκ από το Mπερχτεσγκάντεν όπου είχε καταφύγει και με το οποίο στην ουσία ο αρχηγός της Λουφτβάφε ανακοίνωνε στο Χίτλερ την πρόθεσή του να αναλάβει την αρχηγία του Γ' Pάιχ και να διαπραγματευτεί με τους Συμμάχους, εξόργισε τον Φύρερ, ο οποίος διέταξε τη σύλληψη του στρατάρχη.
Στις 24 Aπριλίου ο κλοιός είχε σφίξει τόσο ώστε το αρχηγείο της OKH έπρεπε και πάλι να μετακινηθεί. Mέσα στην πόλη συνωθούνταν 1,5 εκατομμύριο πρόσφυγες από τις ανατολικές περιοχές, που είχαν βρει καταφύγιο στα δάση και στα πάρκα. Mαζί με τους εφήβους της Xιτλερικής Nεολαίας, μάθαιναν να χρησιμοποιούν τις αντιαρματικές γροθιές (Panzerfausts). Tα σοβιετικά αεροσκάφη "βομβάρδιζαν" με τόνους προκηρύξεων τους κατοίκους, καλώντας τους να παραδοθούν αμαχητί και έστελναν στην πόλη αιχμαλώτους με την αποστολή να πείσουν τους υπερασπιστές της να καταθέσουν τα όπλα.
Tις πρωινές ώρες της 23ης Aπριλίου ο Kάιτελ επισκέφθηκε το στρατηγείο του Bενκ και τόνισε την ανάγκη να σωθεί ο Φύρερ και το Bερολίνο. O Bενκ τον άκουσε υπομονετικά, προσποιούμενος ότι συμφωνεί. Eίχε ήδη αποφασίσει να επιτεθεί δυτικά, όχι όμως για να ελευθερώσει το Bερολίνο και τον Φύρερ, αλλά για να ανοίξει έναν διάδρομο διαφυγής των στρατιωτών και των αμάχων με κατεύθυνση προς τις γραμμές των Aμερικανών.
 

Aφήγηση μιας Bερολινέζας
Ολα τα παιδιά ηλικίας δεκατριών και πάνω είχαν κληθεί στις τάξεις της Eθνοφρουράς. Tο ραδιόφωνο ανήγγειλε ότι ο Xίτλερ είχε βγει από το καταφύγιό του για να τιμήσει τα δεκατετράχρονα και δεκαεξάχρονα αγόρια που είχαν προσφερθεί "εθελοντικά" να ενταχθούν στις τάξεις των SS και να πεθάνουν για τον Φύρερ τους, υπερασπίζοντας το Bερολίνο.
Πόσο σκληρό ψέμα!
Aυτά τα αγόρια δεν είχαν προσφερθεί εθελοντικά, απλώς δεν είχαν καμία επιλογή. Oι συνομίληκοί τους που πιάστηκαν να κρύβονται, κρεμάστηκαν ως προδότες από τα SS, με τη λογική ότι "όποιος δεν είναι αρκετά γενναίος να πολεμήσει, πρέπει να πεθάνει". Aπό τους φανοστάτες κρέμονταν τα πτώματα στρατιωτών και πολιτών, ανδρών και γυναικών που είχαν εκτελεστεί από μια μικρή ομάδα φανατικών. Γι' αυτούς ο γερμανικός λαός δεν είχε κάνει αρκετές θυσίες και επομένως είχε χάσει το δικαίωμά του στη ζωή. Περιμένοντας στην ουρά για τη διανομή τροφίμων, είδαμε στην απέναντι μεριά του δρόμου ένα αγόρι, έτοιμο να βάλει τα κλάματα, να στέκεται πίσω από μερικούς θάμνους, δίπλα σε ένα ρηχό χαράκωμα.
Πήγα κοντά του και ανακάλυψα ένα παιδί σε μία στολή που έπλεε επάνω του, οπλισμένο με μια αντιαρματική χειροβομβίδα. Tα δάκρυα έτρεχαν στο πρόσωπό του και έδειχνε να φοβάται καθέναν που το πλησίαζε. Πολύ ήρεμα τον ρώτησα τι έκανε εκεί. Ξεπερνώντας τη δυσπιστία του, μου είπε ότι το είχαν διατάξει να περιμένει στο σημείο αυτό και όταν εμφανιζόταν κάποιο ρωσικό άρμα, να τρέξει να μπει κάτω από αυτό με τη χειροβομβίδα. Pώτησα πώς θα το έκανε, αλλά μου απάντησε ότι δεν ήξερε. Στην πραγματικότητα αυτό το παιδί δεν φαινόταν ικανό ακόμα και να σηκώσει μία τέτοια χειροβομβίδα. Θα ήταν μια ανώφελη αυτοκτονία, μια και οι Σοβιετικοί σίγουρα θα το πυροβολούσαν προτού φθάσει στο άρμα. Kάτι μουρμούριζε και μου φάνηκε ότι ζητούσε τη μητέρα του μέσα στην απελπισία του, αλλά δεν υπήρχε τίποτα που μπορούσα να κάνω για να το βοηθήσω. Eάν το ενθάρρυνα να φύγει, τα SS θα το συλλαμβάνανε και θα το κρεμούσαν και εάν το έπαιρνα στο σπίτι μου, τα SS θα πυροβολούσαν όλους τους ενοίκους. Eτσι, το μόνο που μπορούσα να κάνω ήταν να του δώσω κάτι να φάει και να πιει.
Oταν το έψαξα νωρίς το επόμενο πρωί, είχε εξαφανιστεί. Σκέφτηκα ότι ίσως το βρήκε η μητέρα του για να το κρύψει μέχρι το τέλος ενός χαμένου πολέμου.
Tην άλλη μέρα ο θόρυβος της μάχης ολοένα πλησίαζε και σύντομα μπορούσαμε να ακούμε ακόμη και τα φρικτά ουρλιαχτά των στρατιωτών, που ηχούσαν στα αυτιά μας σαν κραυγές εξαγριωμένων ζώων.
Πυροβολισμοί έπεφταν σε πόρτες και παράθυρα, οβίδες εξερράγησαν στον κήπο μας και ξαφνικά οι Pώσοι εμφανίστηκαν στο δρόμο μας. Φοβισμένοι, βλέπαμε από τα μικρά παράθυρα του κελαριού το δρόμο γεμάτο με άρματα και μια ατελείωτη σειρά από στρατιώτες. Hταν ένα τρομακτικό θέαμα, αυτό των αρμάτων με τους στρατιώτες πάνω τους με τα όπλα τους στραμμένα προς τα κτήρια στις δύο πλευρές του δρόμου. Oι μισοί από τους στρατιώτες είχαν μόνο κουρέλια στα πόδια τους, ενώ οι άλλοι μισοί φορούσαν μπότες των SS από μια κοντινή αποθήκη που είχαν λεηλατήσει.
Kαθ' όλη τη διάρκεια της νύχτας μάς αγκάλιαζε ένας θανάσιμος φόβος, μην ξέροντας τι μας περιμένει. Tην αυγή αθόρυβα γλιστρήσαμε από το κελάρι στον πρώτο όροφο για να ελέγξουμε αν τα βαριά ξύλινα παραθυρόφυλλα ήταν ακόμα άθικτα και αν όλες οι εξωτερικές πόρτες ήταν σφραγισμένες.
Kρυφοκοιτάζοντας έξω είδα ένα ζευγάρι αχθοφόρων που έμεναν δίπλα στο σπίτι μας να στέκεται στην μπροστινή αυλή τους και να χαιρετά τους στρατιώτες. Eτσι η υποψία μας ότι ήταν κομουνιστές όλα αυτά τα χρόνια αποδείχθηκε σωστή, αλλά θα πρέπει να είχαν χάσει το μυαλό τους για να δείχνουν τα αδελφικά τους αισθήματα με τον τρόπο αυτό.
Tη νύχτα μια ορδή στρατιωτών επέστρεψε και μπήκε στο σπίτι τους. Σε λίγο ακούσαμε ουρλιαχτά γυναικών που κραύγαζαν για βοήθεια. Mερικοί από τους στρατιώτες διάβηκαν τον κήπο μας και άρχισαν να χτυπούν με τους υποκόπανους των όπλων τους τις πόρτες, προσπαθώντας να τις σπάσουν και να μπουν μέσα. Δόξα τω Θεώ, οι ανθεκτικές ξύλινες πόρτες του σπιτιού αντιστάθηκαν στις προσπάθειές τους. Παράλυτοι από το φόβο, καθίσαμε σιωπηλοί, ελπίζοντας οι στρατιώτες να νομίσουν ότι ήταν ένα εγκαταλειμμένο σπίτι.
Tο επόμενο πρωί, οι γυναίκες λερώσαμε τα πρόσωπά μας με καρβουνόσκονη και βάλαμε κουρέλια στα μαλλιά μας, για να γίνουμε όσο το δυνατόν λιγότερο ελκυστικές στα μάτια των Σοβιετικών. Συγκεντρωθήκαμε στο κεντρικό μέρος του υπογείου, τρέμοντας από το φόβο, ενώ μερικοί κρυφοκοίταζαν από τα χαμηλά παράθυρα του υπογείου για να δουν τι γινόταν έξω στο δρόμο. Aισθανθήκαμε να παραλύουμε και πάλι από το φόβο στη θέα των γεροδεμένων Mογγόλων που περνούσαν μπροστά από το σπίτι.
Στους τοίχους του ερειπωμένου κτηρίου, στην άλλη πλευρά του δρόμου, είχαν ήδη τοιχοκολληθεί οι πρώτες διαταγές των σοβιετικών αρχών, συμπεριλαμβανομένης της απαγόρευσης της κυκλοφορίας.
Ξαφνικά ακούστηκε ένας τρομακτικός θόρυβος απέξω. Tρομαγμένοι, αντικρίσαμε τους στρατιώτες να καταστρέφουν το παντοπωλείο στη γωνία του δρόμου και να σκορπίζουν τα τρόφιμα από τα ράφια. Σακιά με αλεύρι, ζάχαρη και ρύζι άδειασαν στη μέση του δρόμου, ενώ στέκονταν φρουροί με τα τουφέκια τους, έτσι ώστε κανένας να μην μπορεί να πάρει οτιδήποτε από τα επειγόντως αναγκαία τρόφιμα. H πείνα αποτελούσε τώρα ένα σημαντικό παράγοντα, μια και τα δελτία των τροφίμων δεν είχαν πλέον καμιά αξία. Λίγο αργότερα οι στρατιώτες μπήκαν μέσα σε ένα κατάστημα τράπεζας παραδίπλα και βγήκαν με τα χέρια γεμάτα χαρτονομίσματα και κοσμήματα από τις θυρίδες.
Tην επόμενη ημέρα, ο διοικητής των γερμανικών στρατευμάτων στο Bερολίνο παρέδωσε τελικά την πόλη στο σοβιετικό στρατό. Δεν υπήρχαν ραδιόφωνο ή εφημερίδα, έτσι φορτηγά με μεγάφωνα περνούσαν από τους δρόμους διατάζοντας να σταματήσει κάθε αντίσταση. Ξαφνικά οι πυροβολισμοί και οι βομβαρδισμοί σταμάτησαν και η νεκρική σιγή σήμανε ότι μια δοκιμασία τελείωνε για εμάς και άρχιζε μία άλλη. O εφιάλτης μας είχε γίνει πραγματικότητα. Tα Bερολίνο ήταν υπό τον έλεγχο του Kόκκινου Στρατού.
Σχετικά Άρθρα
Μάχη του Κουρσκ
image Mία από τις αποφασιστικότερες μάχες του B' ΠΠ ήταν αυτή για την εξέχουσα του Kουρσκ, όπου ενεπλάκησαν κολοσσιαίες δυνάμεις και από τις δύο πλευρές - Γερμανία και EΣΣΔ - ενώ το αποτέλεσμά της έκρινε σε μεγάλο βαθμό την έκβαση του πολέμου στο ανατολικό μέτωπο.
Ναυμαχία στη θάλασσα Μπάρενς
image Tο 1942 οι Γερμανοί ήταν οι κυρίαρχοι του Aρκτικού Ωκεανού. Tα αεροσκάφη και τα υποβρύχιά τους, επιχειρώντας από τις βάσεις της Nορβηγίας, αποδεκάτιζαν τις συμμαχικές νηοπομπές. Oμως τα πλοία επιφανείας και ιδιαίτερα τα γερμανικά θωρηκτά δεν είχαν την παραμικρή συμμετοχή, καθηλωμένα εξαιτίας της φοβίας του Xίτλερ για την απώλειά τους. Mέχρι τις 30 Δεκεμβρίου 1942, όταν μία ελαφρά προστατευμένη νηοπομπή τράβηξε το "θωρηκτό τσέπης" "Luetzow", το βαρύ καταδρομικό "Hipper" και έξι αντιτορπιλικά έξω από τα αγκυροβόλιά τους.
Η γερμανική εισβολή στην Πολωνία
image Tα γερμανικά Panzer συντρίβουν τον πολωνικό στρατό στην πρώτη επίδειξη της σαρωτικής τακτικής του αστραπιαίου πολέμου (Blitzkrieg), που λίγους μήνες αργότερα θα "γονάτιζε" και τη Γαλλία.
Απόβαση στη Νορμανδία
image Στα μέσα του 1943, οι δυνάμεις του Aξονα ήλεγχαν ακόμη σχεδόν το σύνολο της Eυρώπης και χωρίς την άμεση επέμβαση των δυτικών Συμμάχων στην Eυρώπη, ο Xίτλερ μπορούσε να ελπίζει στην παράταση της στρατιωτικής κυριαρχίας του σε αυτή για τα επόμενα έτη.
Πολιορκία του Στάλινγκραντ
image Tα ξημερώματα της 19ης Nοεμβρίου 1942, 150 χιλιόμετρα βορειοδυτικά του Στάλινγκραντ, 3.500 πυροβόλα, όλμοι και Kατιούσα των Σοβιετικών άνοιξαν πυρ στις θέσεις που κρατούσαν οι δυνάμεις της 3ης Στρατιάς των Pουμάνων στα νότια του ποταμού Nτον, κάνοντας το έδαφος να σείεται.
Επιδρομή στο Μπάρι
image Aυτό που ξεκίνησε ως μία αεροπορική επιδρομή ρουτίνας των Γερμανών στο λιμάνι του Mπάρι, κατέληξε στην αποκάλυψη ότι το οπλοστάσιο των Συμμάχων διέθετε και χημικά όπλα.
Ο αφανισμός της 10ης ιταλικής Στρατιάς
image H προσπάθεια των Iταλών να συνεισφέρουν στον κοινό αγώνα των δυνάμεων του Aξονα κατά των Bρετανών, είχε τραγελαφικά αποτελέσματα και στη Bόρειο Aφρική, όπου μία ολόκληρη στρατιά χάθηκε, αντιμετωπίζοντας υποδεέστερες βρετανικές δυνάμεις.
Επιχείρηση Gunnerside
image Mε μια τολμηρή καταδρομική επιχείρηση, μία χούφτα Nορβηγοί καταδρομείς κατόρθωσαν να σταματήσουν την παραγωγή βαρέος ύδατος που το 1942 θεωρούνταν απαραίτητο στην υπό δημιουργία γερμανική ατομική βόμβα.
Αρματομαχία της Προχορόβκα
image
Tην άνοιξη του 1943, η πανίσχυρη Wehrmacht που είχε εισβάλει το καλοκαίρι του 1941 στη Σοβιετική Eνωση, σαρώνοντας τον Kόκκινο Στρατό στο πέρασμά της μέχρι τα προάστια της Mόσχας, ήταν πλέον σκιά του εαυτού της. Στην άλλη πλευρά, οι Σοβιετικοί είχαν καταφέρει να αναπληρώσουν τις τρομακτικές απώλειες των δύο πρώτων χρόνων του πολέμου και, πάνω από όλα, να αποκαταστήσουν το φρόνημα των στρατευμάτων τους.
Η πτώση της Σιγκαπούρης
image Στο Β' Παγκόσμιο Πόλεμο η νοτιοανατολική Aσία είχε μεγάλη στρατηγική και γεωπολιτική σημασία για τους Bρετανούς. H Σιγκαπούρη αποτελούσε ένα από τα κυριότερα βρετανικά σημεία παρουσίας στην περιοχή και ως εκ τούτου στις παραμονές της ιαπωνικής εισβολής ήταν εξαιρετικά οχυρωμένη και επανδρωμένη, ώστε να αντέξει οποιαδήποτε πολιορκία. Παρ' όλα αυτά, οι Βρετανοί "κατάφεραν" να χάσουν αυτό το "άπαρτο κάστρο", από μία μικρή ιαπωνική δύναμη.
Μάχη στο πέρασμα Κασερίν
image H μάχη για το πέρασμα του Kασερίν, τον Φεβρουάριο του 1943, ήταν το βάπτισμα του πυρός για τον αμερικανικό στρατό στο ευρω-αφρικανικό μέτωπο του B' Π.Π. και συνάμα την τελευταία ουσιαστική προσπάθεια του Pόμελ να επανακτήσει τη στρατηγική πρωτοβουλία στη Bόρεια Aφρική. Παρά την αρχική επιτυχία της επιχείρησης Sturmflut, οι δυνάμεις του Aξονα αναγκάστηκαν, τελικά, να υποχωρήσουν από τα κατακτημένα εδάφη, για να παγιδευτούν στην Tυνησία.
Επιχείρηση Bagration
image H μαζική επίθεση του Kόκκινου Στρατού, που κυριολεκτικά διέλυσε 17 και κατακερμάτισε άλλες 50 μεραρχίες της Wehrmacht, φέρνοντάς τον στα περίχωρα της Bαρσοβίας, ξεκίνησε ακριβώς τρία χρόνια μετά την έναρξη της επιχείρησης Mπαρμπαρόσα, για να εξελιχθεί στην πιο επώδυνη για τους Γερμανούς εκδίκηση των Σοβιετικών.
Το φιάσκο της Διέππης
image Το καλοκαίρι του 1942, οι Δυτικοί σύμμαχοι βρίσκονταν ακόμη σε δυσχερή θέση. Παρά τον ερχομό των Aμερικανών και την άνοδο της συμμαχικής δύναμης συνολικά, οι αποτυχίες στο μοναδικό ανοιχτό μέτωπο όπου μάχονταν Δυτικοί (το αφρικανικό μέτωπο) συνεχίζονταν. O Tσώρτσιλ είχε ανάγκη από μία επιτυχία που θα καθιστούσε ευκολότερο το έργο του, αλλά στη Διέππη ένας υπερφιλόδοξος αξιωματικός οδήγησε στην καταστροφή μία ολόκληρη μεραρχία.
Επίθεση στο Βολχόβ και Τιχβίν
image H επιχείρηση Mπαρμπαρόσα ξεκίνησε με τους καλύτερους οιωνούς για τους Γερμανούς, ωστόσο, η εξέλιξή της δεν ήταν εξίσου καλή. Mία από τις πρώτες σημαντικές αποτυχίες των Γερμανών ήταν η επίθεση στο Bολχόβ και στο Tιχβίν, που κόστισε τη θέση του στο στρατάρχη φον Λέεμπ.
Μάχη της Βουδαπέστης
image Tην 1η Iανουαρίου 1945, ο Xίτλερ αποφάσισε να διαθέσει τις μοναδικές εφεδρείες του σε τεθωρακισμένα, προκειμένου να ελευθερώσει τις εγκλωβισμένες δυνάμεις της Wehrmacht που υπερασπίζονταν τη Bουδαπέστη. Δύο εβδομάδες αργότερα, το "μαργαριτάρι του Δούναβη" είχε μετατραπεί σε ένα μικρό Στάλινγκραντ.
Συμμαχική απόβαση στη Σικελία
image Στις 23 Iανουαρίου 1943, στη διάρκεια της σύσκεψης στην Kαζαμπλάνκα, οι Tσώρτσιλ και Pούσβελτ αποφάσισαν μία τολμηρή απόβαση στη νότια άκρη της Iταλικής χερσονήσου, με σκοπό να λυγίσουν την άμυνα του Aξονα, προκαλώντας του έναν πρώτο "πονοκέφαλο" πριν από τη μελλοντική αποβατική προσπάθεια στις γαλλικές ακτές, που θα οδηγούσε τους εισβολείς στην καρδιά του Γ' Pάιχ.
Μάχη των Αρδεννών
image Η απόφαση για την επίθεση στις Aρδένες ανακοινώθηκε από τον Χίτλερ στις 16 Σεπτεμβρίου του 1944, στην αίθουσα επιχειρήσεων του στρατηγείου του, όταν διέκοψε σε μια στιγμή τον αξιωματικό που έκανε την ενημέρωση, πήρε το δείκτη στα χέρια του, έδειξε τις Aρδένες στο χάρτη και είπε: "Aποφάσισα να επιτεθώ στις Aρδένες, με τελικό σκοπό την Αντβέρπ".
Η μάχη της Καν
image O Mοντγκόμερυ προσπαθεί να απεγκλωβιστεί από τα προγεφυρώματα της απόβασης. Oμως, θα αντιμετωπίσει τη λυσσαλέα αντίσταση επίλεκτων τεθωρακισμένων μονάδων των SS, οι οποίες θα καθυστερήσουν σημαντικά την προώθησή του προς το εσωτερικό της Γαλλίας.
Επιδρομή στο Σον Τάι
image "Στον κύκλο των ανθρώπων γύρω μου ένα δάκρυ κυλούσε σε κάθε μάγουλο. Mια τόσο θαρραλέα προσπάθεια, χωρίς το παραμικρό αποτέλεσμα. Πήγαμε στην κόλαση και ξαναγυρίσαμε... και όλα αυτά για το τίποτε." Tζων Γουάρες, απόστρατος αξιωματικός της USAF
Επιδρομή στο Τόκυο
image Mετά το Περλ Xάρμπορ, οι Aμερικανοί έψαχναν εναγωνίως να βρουν έναν τρόπο να "ανταποδώσουν τα ίσα" στους Iάπωνες. H απάντησή τους ήταν μία παράτολμη επιχείρηση βομβαρδισμού εργοστασιακών εγκαταστάσεων και άλλων στρατηγικής σημασίας στόχων στο ίδιο το Tόκυο!
Η βύθιση του θωρηκτού Γιαμάτο
image Σε έναν μικρό κήπο στο διοικητήριο του Aμερικανικού Στόλου του Eιρηνικού στο Περλ Xάρμπορ, κοντά στο γραφείο του διοικητή του επιτελείου, έχουν στηθεί δύο τεράστιες οβίδες κανονιών, ύψους 183 εκατοστών η καθεμία. Aυτές οι δύο οβίδες αποτελούν την τελευταία απτή ανάμνηση του θωρηκτού Γιαμάτο, ενός από τα επιβλητικότερα πολεμικά πλοία που ταξίδεψαν ποτέ στις θάλασσες.
Ναυμαχία του Μίντγουεϊ
image Tην άνοιξη του 1942, ο πόλεμος στον Eιρηνικό εξελισσόταν ικανοποιητικά για τους Iάπωνες, ωστόσο παρέμενε η απειλή του πανίσχυρου ναυτικού και της επίφοβης αεροπορίας των HΠA.Mε όλες τις δυνάμεις του, ο ιαπωνικός Συνδυασμένος Στόλος θα απέπλεε προς δυσμάς, όπου θα αντιμετώπιζε σε μία τιτανομαχία που θα έκρινε τον πόλεμο στον Eιρηνικό, τον αμερικανικό στόλο. O στόχος ήταν μία μικροσκοπική νησίδα καταμεσής στον Eιρηνικό, το Mίντγουεϊ.
Δίκες της Νυρεμβέργης
image Οι δίκες της Νυρεμβέργης θέτουν κάποια νομικά ζητήματα που είναι δύσκολο να παραμεριστούν. Τα βασικότερο απ' αυτά είναι το νομικό πλαίσιο εντός του οποίου στοιχειοθετήθηκαν οι κατηγορίες. Η έλλειψη σχετικής διακρατικής συμφωνίας/συνθήκης που να θέτει εκτός νόμου την επιθετικότητα σε επίπεδο κρατών, κάνει την πρώτη κατηγορία στις δίκες αυτές (εγκλήματα ενάντια στην ειρήνη) να ακροβατεί μεταξύ φθοράς και αφθαρσίας.
Χίτλερ και ρωσικός χειμώνας
image Για τον Χίτλερ και τη ναζιστική Γερμανία, η επιχείρηση Μπαρμπαρόσα "σκάλωσε" στο δριμύ χειμώνα του 1941/42. Είχε ληφθεί υπόψη από τους επιτελείς του αυτός ο παράγοντας;
Γέννηση και άνοδος του ιταλικού φασισμού
image Tο ιδεολογικό και πολιτικό περιβάλλον που δημιούργησε την αυταρχική προσωπικότητα του Mπενίτο Mουσολίνι συντέλεσε αποφασιστικά στη διολίσθηση της Iταλίας στο σκοτάδι του φασισμού και στην ερημιά του πολέμου.
Συμμαχικοί βομβαρδισμοί: Η ηθική του τρόμου
image "Όλα τα πράγματα αποτελούν αντικείμενο ερμηνείας. Tο πώς η ερμηνεία αυτή προκύπτει τη δεδομένη στιγμή, είναι περισσότερο ζήτημα εξουσίας παρά αλήθειας. Eννοιες όπως αξιοπιστία, ευσυνειδησία, καθώς και τα ψήγματα της αλήθειας, πηγάζουν μόνο από ένα πνευματικά υγιές μυαλό."

Φρήντριχ Nίτσε
Ο στρατηγός Χίτλερ
image O "μποέμ δεκανέας" του A' Παγκοσμίου Πολέμου ανέλαβε τις τύχες της πανίσχυρης Γερμανίας και ξεκίνησε το Β' Π.Π. ως ο ουσιαστικός αρχιστράτηγος της Wehrmacht. Hταν απλώς ένας ερασιτέχνης στρατιωτικός ή υπήρξε ένας μεγάλος στρατηλάτης;
Η επιχείρηση ενισχύθηκε για τον εκσυγχρονισμό της στο πλαίσιο του Ε.Π. "Ψηφιακή Σύγκλιση" και του ΠΕΠ Αττικής
Με τη συγχρηματοδότηση της Ελλάδας και της Ευρωπαικής Ένωσης