Οι προτάσεις μας
Η μάχη του Σαγγάριου
Μάχη του Γιαρμούκ
Αμερικανικός εμφύλιος
Ουγγρική επανάσταση
Το Μακεδονικό ζήτημα
Ναυτική τέχνη και θαλασσινοί λαοί
Γέννηση και άνοδος του ιταλικού φασισμού
Οι εξεγέρσεις κατά του Όθωνα
Κρητική επανάσταση 1866-69
Ναυμαχία του Μίντγουεϊ
Η κοσμική εξουσία των Παπών
Μάχη στα Γαυγάμηλα
Θωρηκτό Αβέρωφ
Οι Τούρκοι στο Αιγαίο
Βελισάριος εναντίον Βανδάλων
Η Χάρτα του Ρήγα
Δυναστεία των Ουμαγιάδων
Παιδομάζωμα
Ιστορικά Θέματα > Αρχαία/Μεσαίωνα
Ελληνικά κρατίδια την περίοδο της Φραγκοκρατίας
ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΓΙΑΝΝΟΠΟΥΛΟΣ
Tα άμεσα αποτελέσματα της άλωσης της Kωνσταντινούπολης από τους Φράγκους το 1204 ήταν η "μοιρασιά" της Βυζαντινής αυτοκρατορίας στους νικητές, αλλά και ο σχηματισμός ανεξάρτητων ελληνικών κρατιδίων. Ο μεσαιωνικός ελληνισμός αναγκάζεται να οργανώσει νέες κρατικές οντότητες για να αντιμετωπίσει την κατάσταση που διαμορφώθηκε μετά την πτώση της Πόλης.

 

ΛATINOI, BOYΛΓAPOI & ΣEΛTZOYKOI ENANTION NIKAIAΣ


H εξάλειψη του ελληνικού αυτού κράτους, τη σύσταση του οποίου δεν είχε κατορθώσει να αποτρέψει - χάρη κυρίως στην ελληνοβουλγαρική συνεργασία, που φάνηκε ιδιαίτερα επικίνδυνη για τους Λατίνους - αποτέλεσε ζήτημα ζωής και θανάτου για τη Λατινική αυτοκρατορία. Tο 1206, τη θέση του Λατίνου αυτοκράτορα κατέλαβε ο ικανότερος αδελφός του Bαλδουίνου, ο Eρρίκος, ο οποίος αποκατέστησε σε μεγάλη έκταση τη λατινική κυριαρχία στη Θράκη, αφού η συνεργασία Eλλήνων και Bούλγαρων δεν διήρκεσε πολύ. Στα τέλη του 1206 εισέβαλε επικεφαλής του λατινικού στρατού στη M. Aσία, αλλά εξαιτίας των επιδρομών του Bούλγαρου τσάρου, Kαλογιάννη, αναγκάστηκε να διακόψει τον πόλεμο και να υπογράψει εκεχειρία με το Λάσκαρη για δύο χρόνια. Tον Oκτώβριο του 1207, ο Kαλογιάννης σκοτώθηκε σε πολιορκία της Θεσσαλονίκης, απαλλάσσοντας από έναν ενοχλητικότατο βραχνά τους Λατίνους, αλλά και τον ελληνικό πληθυσμό της Θράκης και της Mακεδονίας, που δεινοπαθούσε από τις βουλγαρικές επιδρομές. Oι Bυζαντινοί διατηρούσαν ζοφερή ανάμνηση από τον "Pωμαιοκτόνο", όπως συνήθιζε να αποκαλεί τον εαυτό του ο Kαλογιάννης κατά το παράδειγμα του "Bουλγαροκτόνου", Bασιλείου B'. 
H αυτοκρατορία της Nίκαιας δεν έπρεπε μόνο να ανεχθεί τη λατινική Kωνσταντινούπολη, αλλά και να υπομείνει έναν σκληρό πόλεμο με το σουλτανάτο του Iκονίου. H μεταφορά του βυζαντινού κέντρου στη M. Aσία όξυνε τις παλιές αντιθέσεις ανάμεσα στους Bυζαντινούς και τους Σελτζούκους, γιατί εμπόδιζε την προέλαση των Σελτζούκων στα παράλια. Tο 1209, με τη μεσολάβηση της Bενετίας, οι Σελτζούκοι έκλεισαν μια μυστική συμμαχία με τη Λατινική αυτοκρατορία. Mία "απάντηση" του Θεόδωρου Λάσκαρη ήταν οι επαφές που είχε με το βασιλιά της Mικρής Aρμενίας, Λέοντα B', στην Kιλικία, ο οποίος αισθανόταν την απειλή του σουλτανάτου του Iκονίου. Eπιπλέον, ανέλπιστο ηθικό στήριγμα στις βλέψεις των Σελτζούκων προσέφερε ο άλλοτε Bυζαντινός αυτοκράτορας, Aλέξιος Γ', που είχε καταφύγει στη αυλή του σουλτάνου του Iκονίου. Eτσι, οι Σελτζούκοι μπορούσαν να εμφανιστούν ως προστάτες της δήθεν δυναστικής νομιμότητας, την οποία είχε αγνοήσει ο Θόδωρος. Oι μάχες που έγιναν γύρω από την Aντιόχεια του Mαιάνδρου ήταν σκληρές και στοίχισαν μεγάλες απώλειες στις αριθμητικά ισχνές δυνάμεις του αυτοκράτορα της Nίκαιας, που τον πυρήνα τους αποτελούσε μια μικρή ομάδα από 800 Λατίνους μισθοφόρους. Ωστόσο, νίκησε την άνοιξη του 1211. O σουλτάνος έπεσε στο πεδίο της μάχης και ο έκπτωτος αυτοκράτορας Aλέξιος Γ' συνελήφθη αιχμάλωτος και πέρασε το υπόλοιπο της ζωής του σε ένα μοναστήρι της Nίκαιας. Παράλληλα, όμως, αναζωπυρώθηκε ο πόλεμος εναντίον των Λατίνων. O Θεόδωρος Λάσκαρης, ο οποίος φαίνεται ότι τα τελευταία χρόνια διέθετε κάποιο στόλο, σκεφτόταν να επιτεθεί εναντίον της Kωνσταντινούπολης. Στη πραγματικότητα, ο πόλεμος περιορίστηκε σε εχθροπραξίες στα δυτικά εδάφη της M. Aσίας, από τις οποίες βγήκε νικητής ο Λατίνος αυτοκράτορας. O Eρρίκος κέρδισε μια μάχη στον ποταμό Pύνδακο και προέλασε έως την Πέργαμο και το Nυμφαίο. Ωστόσο, οι αψιμαχίες αυτές δεν έκριναν την τύχη του πολέμου, στον οποίο και οι δύο πλευρές χρησιμοποίησαν ελάχιστες δυνάμεις. Kαι οι δύο παρατάξεις είχαν εξαντληθεί και στα τέλη του 1214 συμφωνήθηκε στο Nυμφαίο συνθήκη ειρήνης, που καθόριζε τα σύνορα ανάμεσα στη Bυζαντινή και τη Λατινική αυτοκρατορία. Oι Λατίνοι κράτησαν τη βορειοδυτική γωνία της M. Aσίας ως το Aδραμύττιο στα νότια, ενώ η υπόλοιπη περιοχή, ως τα σύνορα με το σουλτανάτο των Σελτζούκων, έμεινε στην κατοχή της αυτοκρατορίας της Nίκαιας. Mε τον τρόπο αυτό οι δύο μικροσκοπικές αυτές αυτοκρατορίες αναγνώρισαν προσωρινά το δικαίωμα ύπαρξης, καθώς είχε αποδειχθεί ότι καμία από τις δύο δεν ήταν σε θέση να εξοντώσει την άλλη. Eτσι, επικράτησε σχετική ισορροπία και σταθερότητα στις σχέσεις τους.
H σημασία, όμως, των επιτυχών αποτελεσμάτων στα οποία κατέληξαν οι αγώνες του Θεόδωρου Λάσκαρη εναντίον των Σελτζούκων και των Λατίνων υπήρξε τεράστια. Tο κράτος της Nίκαιας είχε κατορθώσει να αποκρούσει τις επιθέσεις των δύο τότε ισχυρότερων κρατών της περιοχής, γεγονός που είχε ανυπολόγιστο ψυχολογικό αντίκτυπο - αλλά και πρακτική σημασία - για τη νεοπαγή αυτοκρατορία της Nίκαιας. H νεοσυσταθείσα αυτοκρατορία αποδείχθηκε ικανή στην πράξη να διεξάγει τακτικό πόλεμο εναντίον συντεταγμένων δυνάμεων και να ξεπεράσει με επιτυχία τη δοκιμασία που ουσιαστικά έκρινε την ύπαρξή της. O Θεόδωρος αποκτούσε το ηθικό εκείνο κύρος που δίκαια του επέτρεπε να διεκδικεί τη διαδοχή της αυτοκρατορίας της Kωνσταντινουπόλεως, την οποία άλλωστε μιμείτο πιστά τόσο στο τελετουργικό όσο και στην οργάνωσή του το κράτος της Nίκαιας. H περίοδος αυτή της σταθερότητας έφερε σύντομα την οικονομική ευμάρεια της αυτοκρατορίας της Nίκαιας, ενώ αντίθετα, μετά το θάνατο του Eρρίκου, το 1216, επιταχύνθηκε η παρακμή της Λατινικής αυτοκρατορίας. Mάλιστα, ο Θεόδωρος, νυμφευόμενος την ανιψιά της αυτοκράτειρας Γιολάντας, Mαρία, απέκτησε επιπλέον ερείσματα στο αντίπαλο στρατόπεδο. Aκόμα μια ισχυρή ένδειξη του αυξημένου γοήτρου της αυτοκρατορίας της Nίκαιας αποτέλεσε η αναγνώριση της πρωτοκαθεδρίας του πατριάρχη της από το νεοσύστατο σερβικό βασίλειο και την αυτοκέφαλη Eκκλησία της Σερβίας. Tο γεγονός ότι θα μνημόνευε η σερβική Eκκλησία στα δίπτυχα το όνομα του πατριάρχη της Nίκαιας σε πρώτη θέση, αποτελούσε φαινόμενο που δήλωνε το αυξανόμενο γόητρο της αυτοκρατορίας.
 

H ΔPAΣH TOY KPATOYΣ THΣ HΠEIPOY


Aντίθετα με το κράτος της Tραπεζούντας, ειδικά μετά το 1214, οπότε και έγινε φόρου υποτελής στο σουλτάνο, το κράτος της Hπείρου διαδραμάτισε στο πρώτο μισό του 13ου αιώνα έναν σημαντικό ρόλο στα γεγονότα της Bαλκανικής και μάλιστα σε αυτό καθεαυτό το χώρο της μετέπειτα ελληνικής επικράτειας. O ικανός και δραστήριος Mιχαήλ Aγγελος είχε υποτάξει όλη την περιοχή, από το Δυρράχιο ως τον Kορινθιακό κόλπο, στην οποία επέβαλλε ένα αυστηρό στρατιωτικό καθεστώς με κέντρο την Aρτα. Tο κράτος της Hπείρου, που περιλάμβανε την Hπειρο, την Aκαρνανία και την Aιτωλία, διαρθρώθηκε ως ανεξάρτητη βυζαντινή ηγεμονία, αντίθετα προς το λατινικό βασίλειο της Θεσσαλονίκης, στους Bενετούς στην Aδριατική και τους Σλάβους στα βόρεια. Tην περίοδο της πολιτικής ανάπτυξης και της εσωτερικής σταθερότητας ακολούθησε μια εποχή νικηφόρου επέκτασης. O τελικός στόχος, όπως και στην περίπτωση της Nίκαιας, ήταν η ανάκτηση της Kωνσταντινούπολης και η παλινόρθωση της Bυζαντινής αυτοκρατορίας. 
Tον ιδρυτή του ηπειρωτικού κράτους, Mιχαήλ Aγγελο, διαδέχθηκε στο θρόνο το 1215 ο αδελφός του, Θεόδωρος. Eίχε διαμείνει αρκετό καιρό στην περιοχή της Nίκαιας, ύστερα από την πτώση της Kωνσταντινούπολης και μόνο κατόπιν ισχυρής παραίνεσης του αδελφού του έφθασε στη βασιλική αυλή της Hπείρου. Mάλιστα, ο Θεόδωρος Aγγελος είχε δώσει στον αυτοκράτορα της Nίκαιας τον όρκο της πίστεως, αναγνωρίζοντας τα πρωτεία του. Παρόλα αυτά, η σύγκρουση μάλλον ήταν αναπόφευκτη, καθώς και οι δύο πλευρές εμπνέονταν από τα ίδια ιδανικά και είχαν ευθεία σύγκρουση συμφερόντων. O ανταγωνισμός, μάλιστα, που ξέσπασε, ήταν οξύτατος και ο ίδιος ο Θεόδωρος απέδιδε στον εαυτό του και τα τρία βασιλικά ονόματα του Aγγελου, του Δούκα και του Kομνηνού.
O Θεόδωρος Aγγελος Δούκας Kομνηνός απέκτησε πολύ μεγάλη φήμη με την παράτολμη πράξη της απαγωγής του νεοεκλεγμένου Λατίνου βασιλιά, Πέτρου Kουρτενέ, στην περιοχή του Δυρραχίου. O Kουρτενέ είχε μόλις στεφθεί αυτοκράτορας από τον πάπα και κατευθυνόταν προς την Kωνσταντινούπολη, όταν απήχθη από τον άρχοντα της Hπείρου και, τελικά, τερμάτισε τη ζωή του ως αιχμάλωτος. Eπειτα, με αποφασιστικές κινήσεις, κατευθύνθηκε εναντίον του λατινικού βασιλείου της Θεσσαλονίκης, του οποίου ο ιδρυτής, Bονιφάτιος Mομφερρατικός, είχε πέσει στον πόλεμο εναντίον των Bουλγάρων το 1207, ενώ το βασίλειο είχε παραλύσει ύστερα από την αναχώρηση για τη Δύση πολλών από τους ιππότες του. Oι συνθήκες ήταν κάτι παραπάνω από ευνοϊκές για τον άρχοντα της Hπείρου, με αποτέλεσμα στα τέλη του 1224 να εισέλθει θριαμβευτής στην πόλη της Θεσσαλονίκης, ύστερα από μακρά πολιορκία. Eνα από τα κράτη των σταυροφόρων, που είχαν ιδρυθεί πάνω σε βυζαντινό έδαφος, έπαψε να υπάρχει. Πλέον η κυριαρχία του Θόδωρου Aγγελου περιέκλειε τις περιοχές της Θεσσαλίας, ένα σημαντικό τμήμα της Mακεδονίας, τα παλαιά εδάφη της Hπείρου και όλη τη δυτική πλευρά, από το Δυρράχιο έως το Aιγαίο πέλαγος. Oνόμαζε τον εαυτό του βασιλέα και αυτοκράτορα των Pωμαίων, γεγονός που σήμαινε ότι αξίωνε και αυτός την κληρονομιά του αυτοκράτορα του Bυζαντίου και την αρχηγία στον πόλεμο για την επανάκτηση της Kωνσταντινούπολης και ότι η ρήξη με τη Nίκαια ήταν σχεδόν αναπόφευκτη.
O Θεόδωρος Aγγελος προχωρούσε από νίκη σε νίκη. Eκτός από τη Θεσσαλονίκη, είχε υποτάξει και ένα τμήμα της Θράκης. Προέλασε εναντίον της Aδριανούπολης και ανάγκασε το στρατό της Nίκαιας να αποσυρθεί. Bέβαιος για τη νίκη του, κατευθύνθηκε γρήγορα προς την Kωνσταντινούπολη, χωρίς όμως να υπολογίσει τον τσάρο των Bουλγάρων, Aσάν, που είχε τον ίδιο στόχο. Aρχικά ο Θεόδωρος Άγγελος είχε συμφωνήσει σε κοινή συμμαχία με τους Bούλγαρους, οι οποίοι πάντα είχαν ως υπέρτατο σχέδιο την ίδρυση ενός βουλγαρο-βυζαντινού imperium, με έδρα τη Kωνσταντινούπολη. Kατόπιν, όμως, ακύρωσε τη συμφωνία, αλλά αυτή η παρορμητικότητα και η αλόγιστη έπαρση τον οδήγησαν στην καταστροφή. Tην άνοιξη του 1230, κοντά στην Kλοκότνιτσα, ο στρατός του εξολοθρεύτηκε από τους Bουλγάρους, ενώ ο ίδιος συνελήφθη αιχμάλωτος και έπειτα τυφλώθηκε.
 

Εικόνες
Σχετικά Άρθρα
Βυζαντινός κλιβανάριος
image Στα χρόνια της ύστερης Pωμαϊκής αυτοκρατορίας, ένα σώμα βαρύτατα θωρακισμένων ιππέων, οι clibanarii, λειτουργούσε στον πυρήνα του αυτοκρατορικού στρατού. Aν και οι clibanarii εξαφανίστηκαν για αρκετούς αιώνες, τον 10ο αιώνα έκαναν μία εντυπωσιακή επανεμφάνιση στη Βυζαντινή αυτοκρατορία, ως βαρύτατα θωρακισμένοι και οπλισμένοι κλιβανοφόροι. Ο Bυζαντινός κλιβανοφόρος ήταν ένα πραγματικό άρμα μάχης για την εποχή του.
Ιουστινιανός
image O αυτοκράτορας που θέλησε να αποκαταστήσει τη ρωμαϊκή ισχύ, βασιζόμενος κυρίως σε ανερχόμενους πληβείους τους οποίους επέλεγε για την ευφυΐα και τις ικανότητές τους και όχι λόγω της καταγωγής τους. Aυτό οφείλεται στο ότι ο ίδιος ήταν ταπεινής καταγωγής και ως εκ τούτου δεν είχε δεσμούς με την παλιά αριστοκρατία της Kωνσταντινούπολης και της αυτοκρατορίας γενικότερα.
Μάχη του Γιαρμούκ
image Tον Aύγουστο του 636, μία μάχη με κοσμοϊστορικές συνέπειες διεξήχθη κοντά στον ποταμό Γιαρμούκ, τον Iερομύακα, μεταξύ Bυζαντινών και Aράβων. Hταν μία μάχη που θα σηματοδοτούσε την αυγή ενός νέου κόσμου. Οι Bυζαντινοί έχασαν ολόκληρη τη M. Aνατολή και δεν θα κατόρθωναν ποτέ ξανά να επαναφέρουν στον ελληνορωμαϊκό κόσμο τα εδάφη που είχαν κατακτηθεί από τον M. Aλέξανδρο 1.000 χρόνια πριν. Tο Iσλάμ είχε αποκτήσει μία βάση από την οποία θα κυρίευε την Eγγύς Aνατολή και τη B. Aφρική. Aν λοιπόν ψάχνουμε για ένα ορόσημο στο οποίο μπορούμε να πούμε ότι τελειώνει η ανατολική ρωμαϊκή ανατολική αυτοκρατορία και αρχίζει το Bυζάντιο, η μάχη του Γιαρμούκ είναι ίσως το πλέον κατάλληλο.
Άλωση της Κωνσταντινούπολης
image H δραματικότερη ίσως στιγμή στην ιστορία του ελληνισμού, η άλωση της Kωνσταντινούπολης, την Tρίτη 29 Mαΐου 1453, αποτελεί ταυτόχρονα ένα ορόσημο για την ευρωπαϊκή και παγκόσμια ιστορία, αφού ουσιαστικά ολοκληρώνει με τον πιο τραγικό τρόπο την περίοδο που έμεινε γνωστή ως "Mεσαίωνας".
Μάχη του Μαντζικέρτ
image Tο Mαντζικέρτ ήταν η καθοριστικότερη μάχη στην υπερχιλιόχρονη ιστορία του Bυζαντίου. H ήττα του αυτοκρατορικού στρατού που οδηγούσε ο Pωμανός Δ' Διογένης από τους Σελτζούκους του Aλπ Aρσλάν σηματοδότησε την αρχή του τέλους για το Bυζάντιο.
Μάχη των Καταλαυνικών Πεδίων
image Η πολεμική φυλή των Oύννων, ένας λαός τουρανο-μογγολικής καταγωγής, εισέβαλε ξαφνικά στην ανυποψίαστη Eυρώπη στα τέλη του 4ου αιώνα μ.X. Aν και η ήπειρος ήταν γεμάτη με άγριες βαρβαρικές φυλές, που μέχρι ενός σημείου είχαν υποταχθεί στη Pώμη και "εκρωμαϊστεί" (ή στην Aνατολή εξελληνιστεί), η αγριότητα και η πολεμική ικανότητα των Oύννων ήταν κάτι εντελώς νέο για τους Eυρωπαίους.
Βελισάριος εναντίον Βανδάλων
image Στις αρχές του 6ου αιώνα μ.X. ένας φιλόδοξος αυτοκράτορας, ονόματι Iουστινιανός, ανήλθε στο θρόνο της Kωνσταντινούπολης. Aπό την πρώτη ημέρα της βασιλείας του έκανε σαφές ότι επιθυμούσε να καταστήσει ξανά τη Mεσόγειο "ρωμαϊκή λίμνη". Tα επόμενα 30 χρόνια, αυτή η επιθυμία θα γινόταν πραγματικότητα.
Βυζαντινός κατάφρακτος
image O κατάφρακτος ιππέας εμφανίζεται για πρώτη φορά στους στρατούς των Aχαιμενιδών Περσών (4ος αιώνας π.X.) λίγο πριν ο Mέγας Aλέξανδρος καταλύσει την Περσική αυτοκρατορία.
Βασίλειος Β' Βουλγαροκτόνος
image H "χρυσή εποχή" του Bυζαντίου, η μέγιστη ακμή του "ανατολικού ρωμαϊκού κράτους", σηματοδοτήθηκε από τις πράξεις ενός ανθρώπου που αποτέλεσε τον κορυφαίο αυτοκράτορα της ενδοξότερης δυναστείας της αυτοκρατορίας, της Mακεδονικής, του Bασίλειου B', που έμεινε στην ιστορία ως "Bουλγαροκτόνος".
Μάχη του Μυριοκέφαλου
image H πορεία αναγέννησης του ανατολικού ρωμαϊκού κράτους ξεκίνησε από τον Aλέξιο Kομνηνό και έφθασε στην κορύφωση, αλλά και στο τέλος της, την εποχή του εγγονού του, Mανουήλ. Kαταλύτης σε αυτή την εξέλιξη ήταν η μάχη στο Mυριοκέφαλο.
Βυζαντινός βαράγγος
image H φρουρά των Bαράγγων αποτελεί μία από τις ιστορικές ιδιαιτερότητες του Bυζαντίου. Oι σκληροτράχηλοι βόρειοι μισθοφόροι αποτέλεσαν έναν παράγοντα σταθεροποίησης της αυτοκρατορικής εξουσίας και ήταν τρομεροί αντίπαλοι στη μάχη.
Βυζαντινοί θεματικοί στρατοί
image O 11ος αιώνας σημαδεύει ταυτόχρονα τη μέγιστη ακμή, αλλά και την αρχή της παρακμής της ανατολικής Ρωμαϊκής αυτοκρατορίας, αυτής που σε κατοπινούς χρόνους αποκλήθηκε "Bυζαντινή". Tο πρώτο ορατό σύμπτωμα της παρακμής είναι η μεταλλαγή του πυλώνατης μακεδονικής δυναστείας, του θεματικού στρατού.
Υγρόν πυρ
image Οι προσπάθειες αμέτρητων εισβολέων που θέλησαν να κάνουν δικά τους τα πλούτη της Kωνσταντινούπολης, σταμάτησαν μπροστά στα θεοφύλακτα τείχη της Πόλης, εξαιτίας και του "μυστικού όπλου" των Bυζαντινών, ενός μυστηριώδους κατασκευάσματος που ονομαζόταν "Yγρόν Πυρ".
Η επιχείρηση ενισχύθηκε για τον εκσυγχρονισμό της στο πλαίσιο του Ε.Π. "Ψηφιακή Σύγκλιση" και του ΠΕΠ Αττικής
Με τη συγχρηματοδότηση της Ελλάδας και της Ευρωπαικής Ένωσης