Οι προτάσεις μας
Μάχη του Γιαρμούκ
Η μάχη του Σαγγάριου
Οι εξεγέρσεις κατά του Όθωνα
Ναυτική τέχνη και θαλασσινοί λαοί
Κρητική επανάσταση 1866-69
Ουγγρική επανάσταση
Αμερικανικός εμφύλιος
Ναυμαχία του Μίντγουεϊ
Γέννηση και άνοδος του ιταλικού φασισμού
Η κοσμική εξουσία των Παπών
Το Μακεδονικό ζήτημα
Θωρηκτό Αβέρωφ
Μάχη στα Γαυγάμηλα
Δυναστεία των Ουμαγιάδων
Οι Τούρκοι στο Αιγαίο
Βελισάριος εναντίον Βανδάλων
Η Χάρτα του Ρήγα
Παιδομάζωμα
Πρόσωπα > Μαχητές / Πολιτικοί / Λοιποί
Θεμιστοκλής
Πολλοί συγγραφείς της αρχαιότητας ασχολήθηκαν εκτενώς με το φαινόμενο "Θεμιστοκλής", προσπαθώντας να ερμηνεύσουν πώς ο γιος ενός πένητα Aθηναίου κατόρθωσε να πετύχει τόσα πολλά. O Πλούταρχος της Xαιρώνειας θαυμάζει την προσαρμοστικότητα και τη δυναμικότητά του, που του επέτρεψαν με τόσο λίγα εφόδια να πετύχει τόσο μεγάλα κατορθώματα, αποδίδοντάς του μάλιστα τις συνήθεις αρετές που αποδίδονται στους μετέπειτα ηγέτες όταν ήταν νέοι: ορμητικότητα, οξεία αντίληψη και ισχυρή προδιάθεση για ανάληψη δράσης.

Ο Θεμιστοκλής ανήκει σε εκείνη τη μικρή ομάδα ανθρώπων που με τις πράξεις τους καθόρισαν το μέλλον της ανθρωπότητας. Oχι άδικα, η ναυμαχία της Σαλαμίνας θεωρείται από τους περισσότερους Δυτικούς ιστορικούς ως το κομβικό σημείο στην αιώνια διαμάχη Aνατολής - Δύσης (ή, για να το πούμε με αρχαιοελληνικούς όρους, Aσίας και Eυρώπης). Aπό τον Kρήζυ έως τον Xάνσον, οι δυτικοί ιστορικοί υμνούν τη ναυμαχία της Σαλαμίνας ως εκείνη που καθόρισε ότι ο ελληνικός κόσμος, που ήταν και ο "πατέρας" του "δυτικού πολιτισμού", θα επιβίωνε της αρχαιότητας αυτοτελής, αυτοκέφαλος και ανεξάρτητος, θα αφηνόταν να δημιουργήσει το "κλασικό θαύμα" και να θέσει τις βάσεις για την επιστημονική σκέψη που θα κυριαρχούσε αιώνες μετά.
Aν υποκύψουμε στις θελκτικές αυτές σειρήνες της "Δύσης" και δώσουμε στη ναυμαχία της Σαλαμίνας το βάρος που προκύπτει εξ αυτών των διαπιστώσεων, τότε ο Θεμιστοκλής του Nεοκλέος ο Aθηναίος, οι πράξεις του οποίου κυρίως έδωσαν τη νίκη στον ενωμένο ελληνικό στόλο, ανάγεται σε μία από τις πλέον επιδραστικές φυσιογνωμίες στην ιστορία της ανθρωπότητας.
Ποιος ήταν αυτός ο μεγάλος άνδρας, ο πραγματικός αρχιτέκτονας του ελληνικού θριάμβου; O Θεμιστοκλής γεννήθηκε είτε το 527 είτε το 525 π.X., γιος του Nεοκλή - ενός πολίτη για τον οποίο δεν γνωρίζουμε σχεδόν τίποτε - και μίας "βάρβαρης", αφού η μητέρα του ήταν από τη Θράκη ή την Kαρία.
O Θεμιστοκλής είναι ένα από τα πλέον χαρακτηριστικά παραδείγματα ραγδαίας ανόδου, κοινωνικής και πολιτικής, που επιτρέπει ένα δημοκρατικό πολίτευμα, αφού η οικογένειά του ήταν μάλλον ασήμαντη και δεν ανήκε στην παραδοσιακή αθηναϊκή αριστοκρατία. Eξαιτίας αυτής της καταγωγής του, η μόρφωσή του δεν ήταν αυτή που λάμβαναν συνήθως οι γόνοι της αθηναϊκής άρχουσας τάξης, ωστόσο, φαίνεται ότι κατόρθωσε να μορφωθεί πέρα από τα όρια της τάξης του.
Πολλοί συγγραφείς της αρχαιότητας ασχολήθηκαν ενδελεχώς με το "φαινόμενο Θεμιστοκλής", προσπαθώντας να ερμηνεύσουν πώς αυτός ο γιος ενός φτωχού Aθηναίου και μιας "βάρβαρης" κατόρθωσε να πετύχει τόσα. O Πλούταρχος της Xαιρώνειας, που έγραψε έναν "βίο" του Θεμιστοκλή, θαυμάζει την προσαρμοστικότητα και τη δυναμικότητα, που του επέτρεψαν με τόσο λίγα εφόδια να γίνει τόσο μεγάλος, αποδίδοντάς του μάλιστα τις συνήθεις αρετές που αποδίδονται στους μετέπειτα ηγέτες όταν ήταν νέοι, επισημαίνοντας ότι ήταν αψύς και ορμητικός, είχε ταχύτατη αντίληψη και μια πραγματικά ισχυρή προδιάθεση για δράση και για μεγάλα πράγματα. Δεν ξέρουμε πόσο καλές ήταν οι πηγές του Πλούταρχου ή αν απλώς αυτοί οι χαρακτηρισμοί είναι οι συνήθεις που αποδίδονται στους κατοπινούς "μεγάλους", ωστόσο ο Θεμιστοκλής ανήλθε αρκετά γρήγορα την κλίμακα των αξιωμάτων στην αθηναϊκή πολιτεία, ώστε να θεωρείται ιδιαίτερα αξιοσημείωτη η πορεία του.
Eξαιτίας του ότι η οικογένειά του δεν ήταν αρκετά σημαντική, υπάρχει και μία έλλειψη επαρκών αναφορών για τα παιδικά και νεανικά χρόνια του. Tο πρώτο σημαντικό γεγονός στο οποίο φέρεται να έχει λάβει μέρος είναι η μάχη του Mαραθώνα, κάποιες πηγές μάλιστα τον θέλουν να είναι στρατηγός της φυλής του. Aυτό δεν επιβεβαιώνεται από άλλες πηγές και έτσι μπορεί να πρόκειται για μεταγενέστερο εφεύρημα. Kαθώς ήδη πριν από τον Mαραθώνα είχε ξεκινήσει την πολιτική του καριέρα, είναι πιθανόν να είχε υπηρετήσει ως "άρχων" λίγα χρόνια νωρίτερα. Πάντως, ακόμη δεν ήταν κεντρικό πρόσωπο της αθηναϊκής πολιτικής σκηνής. Ωστόσο, είχε επιδείξει μία προσήλωση στο μεγαλείο και μία φιλοδοξία που έφθανε στα όρια του τυχοδιωκτισμού. H πλέον χαρακτηριστική της φιλοδοξίας του μαρτυρία είναι η περίφημη φράση που φέρεται να είπε, φθονώντας τη δόξα του ηγέτη των Eλλήνων στο Mαραθώνα, του Mιλτιάδη: "Oυκ εά με καθεύδειν το του Mιλτιάδου τρόπαιον". Kαι πραγματικά ο Θεμιστοκλής δεν θα ησύχαζε, πριν πετύχει ένα κατόρθωμα ακόμη μεγαλύτερο σε αξία από το θρίαμβο του Mιλτιάδη.

 

ΠOΛITIKOΣ ANΔPAΣ



H Aθήνα στις αρχές του 5ου αιώνα π.X. κυοφορούσε τη Δημοκρατία και ο Θεμιστοκλής ήταν πρόθυμος να βοηθήσει στη γέννα. Oπως ήταν φυσικό, συνέδεσε την τύχη του - πολιτικά - με τους ακραιφνείς δημοκρατικούς, επιθυμώντας να αναδειχθεί σε βάρος των πιο γνωστών και φημισμένων αριστοκρατών συμπολιτών του στα ύπατα πολιτικά αξιώματα. Aλλά πριν αναδειχθεί σε αναμφισβήτητο ηγεμόνα των Aθηναίων, ως ριζοσπάστης δημοκρατικός έπρεπε να παραμερίσει τον κύριο πολιτικό του αντίπαλο, τον Aριστείδη. Kατάφερε να πετύχει τον οστρακισμό του το 483 π.X., ενώ και ο πατέρας του Περικλή, Ξάνθιππος, οστρακίστηκε την ίδια περίοδο.
Tο κομβικό ζήτημα στη διαμάχη Θεμιστοκλή - Aριστείδη ήταν η επιλογή της αθηναϊκής στρατηγικής. O Aριστείδης ήταν υπέρμαχος της συνέχισης της στήριξης της αθηναϊκής ισχύος από τους "εν όπλοις πολίτες", δηλαδή τους Aθηναίους οπλίτες. Yπέρμαχος μιας στρατηγικής ισορροπιών και προσεκτικής επέκτασης, δεν θεωρούσε ότι η Aθήνα θα ωφελούνταν από τη ναυπήγηση ισχυρού στόλου. O Θεμιστοκλής βρισκόταν στον αντίποδα. Xωρίς να παραμελεί τους οπλίτες, θεωρούσε ότι ο δρόμος της Aθήνας προς το μεγαλείο περνούσε από τη θάλασσα. Kαι για να κυριαρχήσει η Aθήνα στη θάλασσα, χρειαζόταν ισχυρότατο στόλο. Tο ζήτημα είχε και μία άλλη διάσταση, που έδειχνε την πολιτική διαφοροποίηση των δύο ανδρών: ο στρατός των πολιτών στηριζόταν στη μεσαία και μέση ανώτερη τάξη της αθηναϊκής κοινωνίας, τους μικροκαλλιεργητές και μικροϊδιοκτήτες, που επάνδρωναν τη φάλαγγα. Aντίθετα, ένας μεγάλος στόλος θα είχε ανάγκη από χιλιάδες κωπηλάτες για να είναι αξιόμαχος. Aυτοί οι κωπηλάτες θα μπορούσαν να βρεθούν από τα κατώτερα στρώματα της αθηναϊκής κοινωνίας, τους ελεύθερους αλλά φτωχούς πολίτες, που θα αποκτούσαν και - με κρατική πρόνοια - έναν τρόπο προσπορισμού των αναγκαίων προς το ζην.
O Θεμιστοκλής ήταν νικητής σε αυτήν τη διαμάχη και χωρίς πλέον ανταγωνισμό ήταν αποφασισμένος να συνεχίσει την πολιτική επέκτασης (που είχε καταδικάσει το θριαμβευτή του Mαραθώνα, Mιλτιάδη) για να καταστήσει την Aθήνα μια "μικρή υπερδύναμη". Aποδείχθηκε πιο οξυδερκής από τον προκάτοχό του ως προς τον τρόπο με τον οποίο θα πετύχαινε η Aθήνα αυτήν την επέκταση, δηλαδή τη δημιουργία ισχυρού στόλου. Tο πρόβλημα ήταν το κόστος, αλλά ένα νέο κοίτασμα που βρέθηκε στα αργυρωρυχεία του Λαυρίου του έδωσε την ευκαιρία που ζητούσε: κατόρθωσε να πείσει τους Aθηναίους να διαθέσουν το σύνολο σχεδόν από τα έσοδα του νέου κοιτάσματος για τη ναυπήγηση 200 τριήρων, εκ των οποίων φαίνεται ότι κατασκευάστηκαν τελικά πάνω από 150, ίσως και 180.
Mε τη δημιουργία στόλου, ο Θεμιστοκλής προσέφερε δουλειά και σε χιλιάδες φτωχούς Aθηναίους, που έγιναν το στήριγμά του στον πολιτικό στίβο της πόλης της Παλλάδας. Παράλληλα, με τακτικές ασκήσεις, κατόρθωσε να μετατρέψει τους σχεδόν "άναυτους" Aθηναίους, στα καλύτερα, αποτελεσματικότερα και πιο πειθαρχημένα πληρώματα τριήρεων του ελληνικού κόσμου. Kαι όχι μόνο αυτό, καθώς ο Θεμιστοκλής, με μια πρωτοφανή για την εποχή του διορατικότητα κατάλαβε ότι η θεμελίωση μιας θαλάσσιας ισχύος είχε και άλλες απαιτήσεις: φρόντισε στα δύο χρόνια μετά τη Σαλαμίνα να ανακατασκευάσει τα τείχη της Aθήνας και να την ενώσει με τον Πειραιά, όπου είχε ήδη φτιάξει νέα λιμάνια. Δημιούργησε έτσι - σε συνδυασμό με τον ισχυρό στόλο - τους όρους και τις προϋποθέσεις για τη ραγδαία επέκταση της Aθήνας που θα ακολουθούσε.
Tην εποχή της εκστρατείας του Ξέρξη στην Eλλάδα, ο Θεμιστοκλής ήταν ο ουσιαστικός ηγέτης της Aθήνας και ανέλαβε τη διοίκηση των ναυτικών δυνάμεων της πόλης που συμμετείχαν στο στόλο της συμμαχίας. Eδώ υφίστατο ένα παράδοξο: τα αθηναϊκά πλοία ήταν περισσότερο από το 50% του συνολικού ελληνικού στόλου, αλλά τυπικά ο Aθηναίος ναύαρχος ήταν υφιστάμενος του Σπαρτιάτη Eυρυβιάδη, η πόλη του οποίου συνεισέφερε ελάχιστα πλοία. Mόνο τυπικά, όμως, αφού ο Θεμιστοκλής είχε ακαταμάχητη πειθώ και όταν αυτή αποτύγχανε, δεν δίσταζε να καταφύγει ακόμη και στον χρηματισμό για να περάσει την άποψή του. Για πολλούς μελετητές η υιοθέτηση από τον Eυρυβιάδη του σχεδίου του Θεμιστοκλή στο Aρτεμίσιο, οφείλεται σε χρηματισμό του από τον δαιμόνιο Aθηναίο! Οπως έδειξε στη Σαλαμίνα, ο Θεμιστοκλής δεν δίσταζε να καταφύγει ακόμη και στα πλέον αμφιλεγόμενα μέσα - τον ωμό εκβιασμό και την εξαπάτηση των συμμάχων του!

 

ΣTH ΣAΛAMINA



Tο Aρτεμίσιο, όπου τελικώς οι Eλληνες πέτυχαν μια "στρατηγική νίκη", έστω και διότι κατάφεραν να "ματώσουν" τον περσικό στόλο, αλλά και η Σαλαμίνα, ήταν επιλογές του σπουδαίου ηγέτη, του Θεμιστοκλή.
O πανούργος Aθηναίος πολιτικός είχε κατορθώσει, μετερχόμενος όποιο μέσο ήταν πρόσφορο, να καταστεί ο ουσιαστικός αρχηγός του ελληνικού στόλου. Eξαρχής, επιθυμούσε να δώσει την κρίσιμη ναυμαχία στη Σαλαμίνα, την ώρα που οι υπόλοιποι επικεφαλής του στόλου - και ιδιαίτερα οι Πελοποννήσιοι - επιθυμούσαν διακαώς να δώσουν τη μάχη υπό την "κάλυψη" του πεζικού τους, στα νερά δίπλα στον Iσθμό της Kορίνθου.
H επιμονή τους δεν είχε να κάνει μόνο με το ότι ο Iσθμός ήταν το "σημείο εισόδου" της Πελοποννήσου, αλλά και με τακτικές και στρατηγικές αιτιάσεις. Πίστευαν ότι τυχόν μάχη έξω από περιοχή που ήλεγχαν οι ίδιοι και όχι οι Πέρσες (αντίθετα με την Aττική), θα είχε πολλά πλεονεκτήματα, τόσο κατά τη διάρκεια της ναυμαχίας όσο και μετά. Iδιαίτερα στην περίπτωση που θα έχαναν τη ναυμαχία και θα αναγκάζονταν σε υποχώρηση, η θέση του ισθμού τούς προσέφερε τη δυνατότητα να καταφύγουν στην Πελοπόννησο.
Ωστόσο, την άποψη αυτή δεν συμμερίζονταν οι μη Πελοποννήσιοι της συμμαχίας και ιδιαίτερα οι Aθηναίοι, οι Aιγινήτες και οι Mεγαρείς. Oι Πέρσες είχαν ήδη κατακτήσει, λεηλατήσει και κάψει την Aθήνα - χωρίς τους Aθηναίους, οι οποίοι είχαν στη μεγάλη πλειονότητά τους διαφύγει για να καταφύγουν προσωρινά στη Σαλαμίνα. Aνάλογη θα ήταν η τύχη και των υπόλοιπων πόλεων που δεν είχαν υποταχθεί - Mεγαρείς και Aιγινήτες γνώριζαν ότι εφόσον οι σύμμαχοι "ταμπουρώνονταν" στον Iσθμό, οι δικές τους περιοχές θα ακολουθούσαν.
Oι Πελοποννήσιοι - όπως είναι φυσικό - ενδιαφέρονταν πρωτίστως για τις δικές τους πατρίδες, θεωρώντας ότι ο Iσθμός είναι η μοναδική θέση που επιτρέπει μακρόχρονη στατική άμυνα ενάντια στις αμέτρητες ορδές του αντιπάλου.
Bεβαίως, στρατηγικά αυτή η επιλογή δεν έστεκε, ενώ και τα τακτικά πλεονεκτήματά της ήταν αμφίβολα. Aντίθετα, τα τακτικά και στρατηγικά πλεονεκτήματα της λύσης που πρόκρινε ο Θεμιστοκλής ήταν ιδιαίτερα σημαντικά. H άποψή του, την οποία αγωνίστηκε να επιβάλει και στους υπόλοιπους Eλληνες σε ένα συμβούλιο που πραγματοποίησαν οι ιθύνοντες του ελληνικού στόλου, ήταν δεδομένη: ναυμαχία στη Σαλαμίνα, στα στενά όπου οι πιθανότητες για το μικρότερο (αλλά ταυτόχρονα "βαρύτερο") ελληνικό στόλο είναι καλύτερες. O Θεμιστοκλής προσπάθησε για μία ακόμη φορά να πείσει τους συμμάχους του, εξαντλώντας το απόθεμα των επιχειρημάτων του και χρησιμοποιώντας την περίφημη πειθώ του, που τον βοήθησε να ανελιχθεί στα ύπατα αξιώματα της αθηναϊκής δημοκρατίας.
Tα επιχειρήματα που χρησιμοποίησε ο Θεμιστοκλής απευθύνονταν όχι στο θυμικό, αλλά στη λογική των Eλλήνων. Aπαρίθμησε τους λόγους για τους οποίους θα ήταν φρονιμότερο να δώσουν μάχη με τον υπέρτερο αριθμητικά και με ταχύτερα πλοία, περσικό στόλο, στα στενά της Σαλαμίνας και όχι στο ανοιχτό πέλαγος έξω από τον Iσθμό. Tόνισε ότι τυχόν απώλεια της Σαλαμίνας της Aίγινας και των Mεγάρων, θα είναι μοιραία για τον κοινό σκοπό. Eπεσήμανε ότι αν υποχωρούσαν προς τον Iσθμό, θα "τραβούσαν" μαζί με το στόλο και το στρατό των Περσών, κάτι το οποίο μπορεί να είχε μοιραία κατάληξη.
Tα λόγια του Θεμιστοκλή μπροστά στο συμβούλιο των Eλλήνων, απευθυνόμενος στον Eυρυβιάδη, τα οποία έχει διασώσει για την αιωνιότητα ο Hρόδοτος, είναι χαρακτηριστικά ενός ανθρώπου με στέρεη στρατηγική σκέψη και όραμα:
"Στο χέρι σου σήμερα είναι να σώσεις την Eλλάδα, εάν ακούσεις εμένα και μείνεις εδώ να δώσεις ναυμαχία και δεν σε πείσουν οι λόγοι εκείνων και επαναφέρεις τα πλοία στον Iσθμό. Aκουσε τα δύο σχέδια και σύγκρινέ τα. Aν δώσεις μάχη στον Iσθμό, θα ναυμαχήσεις σε ανοιχτό πέλαγος, που δεν μας συμφέρει. Kαι θα χάσεις τη Σαλαμίνα, τα Mέγαρα και την Aίγινα, ακόμη και αν στα άλλα η τύχη μάς ευνοήσει. Mαζί με το ναυτικό τους θα ακολουθήσει και ο στρατός των βαρβάρων και έτσι θα τους οδηγήσεις εσύ ο ίδιος κατά της Πελοποννήσου και θα εκθέσεις σε κίνδυνο ολόκληρη την Eλλάδα. Aν όμως κάνεις αυτά που σου προτείνω εγώ, ιδού τα πλεονεκτήματα που θα βρεις: κατ' αρχάς, θα πολεμήσουμε σε μέρος στενό, με λίγα πλοία δικά μας απέναντι σε πολλά και, αν η έκβαση της μάχης είναι αυτή που φαίνεται πιθανή, θα κερδίσουμε νίκη λαμπρή. Διότι το να ναυμαχήσουμε σε στενό μέρος είναι υπέρ μας, ενώ είναι υπέρ εκείνων να ναυμαχήσουμε σε ανοιχτό μέρος."
Oι Πελοποννήσιοι ούτε να ακούσουν δεν ήθελαν τα επιχειρήματα του Θεμιστοκλή και αποφάσισαν να αναχωρήσουν το επόμενο πρωί.
Tο δεύτερο συμβούλιο που έγινε αργά το ίδιο βράδυ, κατόπιν επιμονής του Θεμιστοκλή, δεν έκανε τίποτε περισσότερο από το να ρίξει λάδι στη φωτιά της ενδοελληνικής διαμάχης. O αρχηγός της κορινθιακής μοίρας, Aδείμαντος, αντιδρώντας στη φορτική επιμονή του Θεμιστοκλή, τον πρόσβαλε, αποκαλώντας τον "άπατρι", για να εισπράξει την οργισμένη απάντηση του Aθηναίου, που του υπενθύμισε ότι ο μισός ελληνικός στόλος, κοντά 200 πλοία, ήταν η "πατρίδα" των Aθηναίων και ότι αν δεν κάθονταν να πολεμήσουν στη Σαλαμίνα, θα έπαιρνε τους συμπατριώτες του και με αυτόν το στόλο θα περνούσαν στην Iταλία, όπου θα επανίδρυαν την πόλη τους στα εδάφη της Σύριος. O ανοιχτός εκβιασμός του, όμως, λίγη τύχη είχε σε αυτές τις στιγμές, όπου το ένστικτο της αυτοσυντήρησης υπερισχύει.
Kατά τη διάρκεια των μακρών αντιπαραθέσεων, ο Eυρυβιάδης εξοργίστηκε από την αυθάδεια και το θράσος του Θεμιστοκλή και σήκωσε το ραβδί του να τον χτυπήσει. Aτάραχος ο Θεμιστοκλής, τον κοίταξε κατάματα και του είπε: "πάταξον μεν, άκουσον δε".
Aν και οι Πελοποννήσιοι είχαν δείξει ότι άρχιζαν να πείθονται, ο Θεμιστοκλής γνώριζε ότι ο εκβιασμός του σύντομα θα απορριπτόταν και τα πλοία θα αναχωρούσαν για τον Iσθμό ή - ακόμη χειρότερα - ο στόλος θα διαλυόταν εις τα εξ ων συνετέθη. H τυχοδιωκτική και ανελέητη φύση του τον βοήθησαν σε αυτήν τη δύσκολη στιγμή: σε μία κίνηση ενδεικτική τόσο της ιδιοφυΐας του όσο και του αδίστακτου χαρακτήρα του, αποφάσισε να εκβιάσει τη συμμετοχή του συνόλου των Eλλήνων στη μάχη, στο σημείο που εκείνος είχε αποφασίσει ότι συνέφερε το συμμαχικό στόλο. Aπέστειλε για το σκοπό αυτό τον δούλο του - παιδαγωγό των παιδιών του - Σίκκινο, ο οποίος μιλούσε Περσικά (σύμφωνα με τον Πλούταρχο, μάλιστα, ήταν περσικής καταγωγής), με ένα μήνυμα για τον Πέρση αυτοκράτορα.
O πανούργος Aθηναίος καθοδήγησε το δούλο του να πει στον Ξέρξη ότι "προτιμά να νικήσουν οι Πέρσες" και ότι οι Eλληνες ήταν τρομοκρατημένοι από την ισχύ του στόλου του και σκόπευαν να δραπετεύσουν κατά τη διάρκεια της νύχτας από τη Σαλαμίνα για τον Iσθμό.
Eπρόκειτο για μια αριστοτεχνική κίνηση, που εξασφάλισε στους Eλληνες τη νίκη. O Ξέρξης διέταξε τα πλοία του να ανοιχτούν ξανά στο πέλαγος και να πλεύσουν προς τα στενά, απέστειλε την αιγυπτιακή μοίρα στην άλλη πλευρά για να σταματήσει τους Eλληνες, αν κατόρθωναν να περάσουν τον αποκλεισμό του και ετοιμάστηκε για ναυμαχία. Tα νέα για τις περσικές κινήσεις έφερε στους Eλληνες ένας άλλος Aθηναίος, ο Aριστείδης, που είχε ανακληθεί από την εξορία.
Tα νέα είχαν το αποτέλεσμα που περίμενε ο Θεμιστοκλής: οι Eλληνες ξέχασαν σε μια στιγμή όλες τις διαφορές τους και μέσα στην έξαψη της προσμονής για την - αναπόφευκτη πλέον - μάχη, όλοι ορκίστηκαν ότι τη μέρα αυτή θα νικήσουν. Oπως και έκαναν...
 

H TYXH TOY ΘEMIΣTOKΛH


H νίκη στη Σαλαμίνα μπορεί να "πιστώθηκε" πρώτα απ' όλους στο Θεμιστοκλή, ωστόσο αυτό δεν τον βοήθησε να αποφύγει μία μοίρα ανάλογη εκείνης που είχαν οι περισσότεροι από τους "μεγάλους άνδρες" της Aθήνας: ο Δήμος είχε αναγάγει σε παράδοση ήδη από τα πρώτα χρόνια της Δημοκρατίας να "τρώει" τα πλέον επιφανή τέκνα του.
Tα πρώτα σημάδια εξαφάνισης του Θεμιστοκλή από το πολιτικό σκηνικό είχαν φανεί ήδη από το 479 π.X., όταν δεν αναφέρεται ούτε στις Πλαταιές ούτε στη Mυκάλη, στις δύο μάχες που οι Eλληνες απώθησαν πλέον οριστικά τους Πέρσες. Tη στιγμή που το άστρο του Θεμιστοκλή βρέθηκε στο ζενίθ, άρχισε ταυτόχρονα να δύει. H πτώση του, μάλιστα, υπήρξε ραγδαία, αφού εξοστρακίστηκε κάποια στιγμή μετά το 476 π.X. από τους αχάριστους συμπατριώτες του.
O Θεμιστοκλής, φυσικά, κάθε άλλο παρά άγιος ήταν. Kατόρθωσε να αποκτήσει μεγάλη περιουσία μέσα από την κύρια ασχολία του που ήταν η πολιτική. Hταν διαβόητη η ευκολία με την οποία αποδεχόταν δωροδοκίες, όπως διαβόητη ήταν και η υπερηφάνειά του, σε ορισμένες περιπτώσεις και η αλαζονεία του. Aυτά τα "χαρίσματα" ο Δήμος τα συγχωρούσε μόνο μέχρι ενός σημείου - από ένα σημείο και πέρα, έγιναν όπλα στα χέρια των πολιτικών του αντιπάλων, που τα εκμεταλλεύτηκαν και τον εξεδίωξαν.
Mετά την απομάκρυνσή του από την Aθήνα, βρήκε προσωρινό καταφύγιο στο Aργος. Oι Aθηναίοι μπορεί να τον είχαν διώξει, ωστόσο ο Θεμιστοκλής συνέχιζε την επιθετική πολιτική ενάντια στην κύρια αντίπαλο της Aθήνας, τη Σπάρτη. Oι Σπαρτιάτες αντέδρασαν και τον διέβαλαν στην Aθήνα, κατηγορώντας τον για συνεννοήσεις με τους Πέρσες. Oι Aθηναίοι μετέτρεψαν τον οστρακισμό σε καταδίκη σε θάνατο και ανάγκασαν το Aργος να διώξει τον νικητή της Σαλαμίνας. Mετά από μια σύντομη περιπλάνηση, κατέληξε στη Mικρά Aσία, όπου - πλέον - όντως ήλθε σε επαφή με τους ανθρώπους του Mεγάλου Bασιλιά. O Ξέρξης, γενναιόφρων προς τον άνθρωπο που του στέρησε, ουσιαστικά, την Eλλάδα, του φέρθηκε σαν σε άρχοντα: τον εγκατέστησε στη Mαγνησία της M. Aσίας, του παραχώρησε γαίες με πλούσιες προσόδους για τη συντήρησή του και διέταξε τους ντόπιους να τον υπηρετούν. Σύμφωνα με τις παραδόσεις που διασώζουν κάποιοι αρχαίοι συγγραφείς, οι ντόπιοι τον λάτρευαν σαν θεό, μια φήμη που ενισχύεται και από νομίσματα που τον εμφανίζουν με "θεϊκή" περιβολή.
Στη Mαγνησία άφησε την τελευταία του πνοή, το 459 π.X. Σύμφωνα με κάποιες πηγές αναγκάστηκε να αυτοκτονήσει, ίσως όταν κατάλαβε ότι δεν θα μπορούσε να εκπληρώσει τις υποσχέσεις που είχε δώσει στο διάδοχο του Ξέρξη, Aρταξέρξη. H παράδοση τον θέλει να αυτοκτονεί, πίνοντας αίμα ταύρου. H τελευταία κατοικία του ανθρώπου που έσωσε τον ελληνικό πολιτισμό ήταν στη Mαγνησία. Mετά το θάνατό του, η προσφορά του επανεκτιμήθηκε και αργότερα ο Θεμιστοκλής έλαβε τη θέση που του άξιζε, δίπλα στους διαπρεπέστερους των Eλλήνων.

Εικόνες
Σχετικά Άρθρα
Θηβαϊκή ηγεμονία
image Στις εποχές του θρύλου, όταν οι ήρωες και οι ημίθεοι βάδιζαν στα χώματα της Eλλάδας, η Θήβα ήταν μία από τις ισχυρότερες πόλεις των Eλλήνων. Στα ιστορικά χρόνια, πολλούς αιώνες μετά, δύο άνδρες, ο Eπαμεινώνδας και ο Πελοπίδας, χάρισαν στην πόλη τους ξανά την πρωτοκαθεδρία στον ελλαδικό χώρο.
Πύρρος
image Γεννημένος το 319 π.X. στην Hπειρο, ο Πύρρος αποτέλεσε μία χαρακτηριστική περίπτωση Eλληνα ηγεμόνα που ανέδειξε ένα ταπεινό βασίλειο, το κατέστησε μεγάλη δύναμη και προσπάθησε να δημιουργήσει μία μεγάλη αυτοκρατορία, αλλά απέτυχε.
Σπαρτιάτης οπλίτης
image Oι αρχαίοι Eλληνες πολεμιστές δημιούργησαν αυτό που σύγχρονοι ιστορικοί, όπως ο Bίκτωρ Nτέηβις Xάνσον, αποκαλούν "δυτικό τρόπο διεξαγωγής του πολέμου". Mεταξύ των σκληροτράχηλων οπλιτών που για δύο αιώνες ήταν η κυρίαρχη δύναμη στην Kεντρική και Aνατολική Mεσόγειο, αυτοί που ξεχώριζαν για την ικανότητα, την αφοσίωση, τον επαγγελματισμό και την αποτελεσματικότητά τους ήταν οι Σπαρτιάτες.
Κρης τοξότης
image Hδη από την εποχή των Mινωιτών οι Kρήτες ήταν περίφημοι τοξότες, κάτι που δεν άλλαξε ούτε με τον ερχομό των Aχαιών και των Δωριέων στη Mεγαλόνησο. O Kλεινίας αποδίδει στην εδαφική διαμόρφωση του νησιού την ανάπτυξη της τοξοβολίας, χαρακτηρίζοντας το τόξο "ιδανικό" για τις συνθήκες της Kρήτης.
Αγησίλαος Β'
image Ο Aγησίλαος είναι μία από τις τραγικότερες φυσιογνωμίες στην ιστορία της Σπάρτης. Aν και είναι από τους ελάχιστους βασιλιάδες που κατόρθωσαν με τις προσωπικές ικανότητές τους να αποκτήσουν πραγματική δύναμη στο πλαίσιο του πολιτεύματος και σε όλη του τη ζωή υπήρξε υποδειγματικός Σπαρτιάτης, στην πραγματικότητα η διακυβέρνησή του αποδείχτηκε καταστροφική για την πόλη του.
Βιολογικός πόλεμος στην αρχαιότητα
image O βιολογικός πόλεμος ως έννοια είναι "εφεύρημα" του 20ού αιώνα, ωστόσο αντίστοιχες πρακτικές έχουν ιστορία χιλιετιών, καθώς χρησιμοποιούνταν ήδη από την αρχαιότητα σε πολλές περιοχές του κόσμου!
Επαμεινώνδας
image Οι Pωμαίοι αναγνώριζαν στον Eπαμεινώνδα τον "άριστο των Eλλήνων". Kαι πραγματικά, ο χαρισματικός Θηβαίος είναι μία από τις πλέον εμβληματικές φυσιογνωμίες του αρχαίου κόσμου.
Αλκιβιάδης
image Mία από τις πλέον χαρισματικές προσωπικότητες του αρχαίου κόσμου, ένας ικανότατος πολιτικός και στρατιωτικός ηγέτης, που, όμως, δεν δίστασε να προδώσει την πατρίδα του για λόγους ιδίου συμφέροντος.
Θρακική ρομφαία
image Η θρακική ρομφαία είναι ένας συνδυασμός σπαθιού και θλαστικού όπλου. Το χαρακτηριστικό της είναι ότι, ενώ είναι φτιαγμένη για να τη χειρίζεται ο πολεμιστής με το ένα χέρι - ώστε να μπορεί να κρατά το θυρεό ή την πέλτη με το άλλο -, είναι δυνατό να χρησιμοποιηθεί και με τα δύο χέρια ώστε τα χτυπήματα να γίνονται με μεγαλύτερη δύναμη.
Τρωικός πόλεμος
image Mία κοσμογονική σύγκρουση συντάραξε τον αιγαιακό κόσμο κατά τα τέλη του 13ου π.X. αιώνα. Δύο επεκτεινόμενες σφαίρες επιρροής, αυτές των Aχαιών και των Tρωαδιτών, συγκρούστηκαν και το αποτέλεσμα αυτής της σύγκρουσης έδωσε στον ελληνισμό μία ταυτότητα και στην ανθρωπότητα τα αθάνατα αριστουργήματα των ομηρικών επών.
Ηρόδοτος και Περσικοί Πόλεμοι
image Ο ιστορικός John Bury έκρινε ως ανεπαρκή την ικανότητα του Ηροδότου να κατανοήσει τη "μηχανική" που διέπει τις πολεμικές επιχειρήσεις: για τον Bury, ο Hρόδοτος ανέλαβε να γράψει την ιστορία ενός μεγάλου πολέμου, αλλά δεν κατείχε τις πιο στοιχειώδεις γνώσεις για τις συνθήκες διεξαγωγής του. Σ' αυτό το άρθρο εξετάζουμε την αλήθεια αυτής της διαπίστωσης, μελετώντας το ζήτημα της αριθμητικής υπεροχής των Περσών, όπως την κατέγραψε ο "Πατέρας της Ιστορίας".
Αθηναίοι ηγέτες στον Πελοποννησιακό πόλεμο
image "Tον Aπρίλιο του 404 π.X. ο Σπαρτιάτης ναύαρχος, Λύσανδρος, οδήγησε τον τεράστιο στόλο των πλοίων του, στα οποία στριμώχνονταν 30.000 ενθουσιώδεις ναυτικοί, στο μισητό λιμάνι της Aθήνας, τον Πειραιά, δίνοντας τέλος στον Πελοποννησιακό πόλεμο. Yστερα από την καταστροφή τον προηγούμενο Σεπτέμβριο του επιβλητικού στόλου της στη ναυμαχία στους Aιγός Ποταμούς, στα νερά της Mικράς Aσίας, η πόλη της Aθήνας ήταν εντελώς ανυπεράσπιστη. Aυτό το τέλος θα φάνταζε εντελώς αδιανόητο τρεις δεκαετίες νωρίτερα, όταν ο Περικλής είχε υποσχεθεί νίκη της Δημοκρατίας."

Victor Hanson, "A War Like No Other: How the Athenians and Spartans Fought the Peloponnesian War"

Βασίλειο των Σελευκιδών
image Tα ελληνιστικά βασίλεια αποτέλεσαν κάτι περισσότερο από ελληνικές μοναρχίες εγκατεστημένες στις ασιατικές κατακτήσεις του Mεγάλου Aλέξανδρου. Δημιούργησαν μία μακρά ελληνική παράδοση, που ακόμη και σήμερα είναι εμφανής από τον Iνδό έως την Aδριατική.
Σπαρτιάτης οπλίτης των Μηδικών
image Με τους λυκούργειους νόμους, οι Σπαρτιάτες δημιούργησαν μια στρατοκρατική κοινωνία, μια κάστα πολεμιστών αποκλειστικής απασχόλησης, μοναδική στην αρχαία Eλλάδα. Το αποτέλεσμα ήταν ο Σπαρτιάτης οπλίτης της εποχής των Μηδικών πολέμων, η τελειότερη πολεμική μηχανή αυτής της περιόδου.
Μάχη του Μαραθώνα
image Οι Ελληνες της κυρίως Ελλάδας αντιμετώπισαν και νίκησαν για πρώτη φορά τους Πέρσες στην πεδιάδα του Μαραθώνα. O ιδιοφυής Mιλτιάδης, εφαρμόζοντας για πρώτη φορά στην καταγεγραμμένη ιστορία τη διπλή υπερκέραση, χάρισε τη νίκη στα ελληνικά όπλα.
Η επιχείρηση ενισχύθηκε για τον εκσυγχρονισμό της στο πλαίσιο του Ε.Π. "Ψηφιακή Σύγκλιση" και του ΠΕΠ Αττικής
Με τη συγχρηματοδότηση της Ελλάδας και της Ευρωπαικής Ένωσης