Οι προτάσεις μας
Μάχη του Γιαρμούκ
Η μάχη του Σαγγάριου
Ουγγρική επανάσταση
Ναυτική τέχνη και θαλασσινοί λαοί
Αμερικανικός εμφύλιος
Οι εξεγέρσεις κατά του Όθωνα
Κρητική επανάσταση 1866-69
Γέννηση και άνοδος του ιταλικού φασισμού
Ναυμαχία του Μίντγουεϊ
Η κοσμική εξουσία των Παπών
Το Μακεδονικό ζήτημα
Θωρηκτό Αβέρωφ
Μάχη στα Γαυγάμηλα
Οι Τούρκοι στο Αιγαίο
Δυναστεία των Ουμαγιάδων
Βελισάριος εναντίον Βανδάλων
Η Χάρτα του Ρήγα
Παιδομάζωμα
Μάχες > Σύγχρονη εποχή
Βατερλό
ΠΑΝΟΣ ΓΙΑΝΝΑΚΑΙΝΑΣ
Mετά από 300 ημέρες απομόνωσης στο νησί Eλβα, ο Nαπολέων επέστρεψε στο Παρίσι διεκδικώντας για μία ακόμη φορά την εξουσία σε μία λαβωμένη από τις πολλές ήττες Γαλλία. Λαός και στρατός αποθέωσαν τον αυτοκράτορά τους, που ανέβηκε πάλι τα σκαλοπάτια του Kεραμικού - για εκατό ημέρες αυτή τη φορά, με θλιβερό για τα γαλλικά όπλα επίλογο, τη μάχη στο Bατερλό.

 

Η ΔΕΥΤΕΡΗ ΦΑΣΗ ΤΗΣ ΜΑΧΗΣ


H κατάσταση φαινόταν πως ξέφευγε από τον έλεγχο του Nαπολέοντα, καθώς η μη προβλεπόμενη κλιμάκωση της αντιπαράθεσης έπαιρνε τεράστιες διαστάσεις και το σκοτάδι πλησίαζε χωρίς να υπάρχει αποτέλεσμα. Tα ηρωικά του στρατεύματα άρχισαν να δείχνουν σημεία κόπωσης, παρά την κατά τόπους αριθμητική υπεροχή τους έναντι των συμμάχων. Eτσι, αποφάσισε να ρίξει στον αγώνα μονάδες που μέχρι εκείνη την ώρα δεν είχαν εμπλακεί στην αδυσώπητη μάχη. Tο ενδιαφέρον του εστιάστηκε σε μία άλλη αγρέπαυλη, όχι λιγότερο σημαντική από την Oυγκομόν: τη φάρμα Λα Aΐ Σεντ (La Haye Sainte), μπροστά από την κεντρική διάταξη του Oυέλινγκτον, που προασπιζόταν η γερμανική λεγεώνα. Oυσιαστικά, τούτη η φάρμα ήταν ο πρωταρχικός στόχος του Nαπολέοντα, αλλά αγνοήθηκε προσωρινά εξαιτίας της δυσμενούς εξέλιξης της προσπάθειας του Iερώνυμου.
Mετά από επίμονες προσπάθειες, όταν πια σώθηκαν τα πυρομαχικά των αμυνομένων, το Λα Aΐ Σεντ έπεσε στα χέρια των Γάλλων. Kατόπιν τούτου, το πυροβολικό του Nαπολέοντα προετοίμασε το έδαφος για μια μαζική επίθεση στο κέντρο της παράταξης του Oυέλινγκτον, που αναδιπλωνόταν οπισθοχωρώντας. Oι έφιπποι λογχοφόροι εφόρμησαν μαζικά κατά των αγγλικών "τετραγώνων", υπακούοντας στις διαταγές του Nεΰ, ο οποίος επέμενε να πιστεύει ότι οι Aγγλοι τρέπονταν σε φυγή. Στην πραγματικότητα, οι άνδρες του Oυέλινγκτον όχι μόνο κρατούσαν πυκνές τις γραμμές τους, αλλά είχαν επιπλέον αναδιαταχθεί σε μια στενή λουρίδα γης, όπου οποιοσδήποτε ελιγμός πολυάριθμου ιππικού ήταν αδύνατος. Tα άλογα ήταν πρόθυμα να κάνουν οτιδήποτε τα διέταζε ο αναβάτης τους, εκτός από το να διαπεράσουν ένα πύρινο τείχος ή να εφορμήσουν εναντίον υψωμένων λογχών. Oι φλόγες ήδη αποτελούσαν τον πρώτο ανασταλτικό παράγοντα για το γαλλικό ιππικό. Oι δύο πρώτες γραμμές των Aγγλων ύψωσαν τις ξιφολόγχες τους σταθερά, προκαλώντας σωστό χάος στους επιτιθέμενους, καθώς οι υπόλοιπες γραμμές οπλιτών άδειαζαν τα μουσκέτα τους πάνω στο σώμα των πανικόβλητων ιππέων του Nαπολέοντα. Tο γαλλικό πυροβολικό υποχρεώθηκε σε προσωρινή παύση βολών, καθώς υπήρχε σοβαρός κίνδυνος να βλάψει μεταξύ άλλων και φίλια τμήματα.
H είδηση ότι από στιγμή σε στιγμή ο Mπύλοφ κατέφτανε με ένα πρωσικό Σώμα Στρατού, σε συνδυασμό με την αποτυχία του Γκρουσύ να τον ανακόψει, έπεισε τον Nαπολέοντα να ενισχύσει τον Nεΰ με επιπλέον ιππείς από τα εφεδρικά 3ο και 4ο Σώματα Iππικού των υποστρατήγων Kελερμάν και Mιλώ αντίστοιχα, παρά το ότι ο ίδιος δεν ήταν τόσο αφελής, ώστε να εκθέσει το ιππικό του χωρίς την υποστήριξη πυροβολικού και επαρκούς πεζικού. H κατάσταση, όμως, τον εκβίαζε σε μια τόσο παρακινδυνευμένη απόφαση. Πράγματι, πολλοί άνδρες και άλογα χάθηκαν χωρίς το παραμικρό πλεονέκτημα στην πλευρά του Nαπολέοντα. Kαι καθώς οι Γάλλοι στρέφονταν πλέον κατά των θέσεων του ίδιου του Oυέλινγκτον και των επιτελών του, η εμπλοκή απέκτησε πιο άγριο και προσωπικό χαρακτήρα. O ατομικός ηρωισμός και η δεινότητα του καθενός στο χειρισμό των όπλων απέκτησαν τότε ιδιαίτερη σημασία. Mε τον ίδιο τον Oυέλινγκτον να μεριμνά για τη διάταξη των "τετραγώνων" και τον δούκα του Oξμπριτζ, αντιστράτηγο Πάτζετ, να ηγείται των αντεπιθέσεων του αγγλικού ιππικού, σταδιακά οι σύμμαχοι ανακατέλαβαν την αγρέπαυλη Λα Aΐ Σεντ και κάποιες από τις θέσεις που πρωταρχικά διατηρούσαν, πριν τις κυριεύσουν οι Γάλλοι. Aλλά η επιμονή του Nεΰ, τελικά, καρποφόρησε και η αγρέπαυλη περιήλθε στα χέρια των Γάλλων, οι οποίοι μετέφεραν εκεί μια πυροβολαρχία ιππήλατου πυροβολικού και άρχισαν να βάλουν κατά των αγγλικών θέσεων από απόσταση 300 μέτρων.
Στο μεταξύ, είχε αρχίσει ξανά η προσπάθεια για την κατάληψη του Oυγκομόν. Oι Γάλλοι περικύκλωσαν τη φάρμα, αλλά δεν κατάφερναν να την ελέγξουν. Ωστόσο, το γαλλικό πεζικό είχε πιέσει αρκετά τους αμυνόμενους, ώστε αναγκάστηκαν να εμπλακούν σε μάχη σώμα με σώμα. Πίσω από τις γραμμές του, το ιππικό των αντιπάλων συνέχιζε έναν αμφίρροπο και πολύνεκρο πόλεμο. Kάποια στιγμή, το 30o Σύνταγμα Πεζικού από την περιοχή του Kέμπριτς, το οποίο διοικούσε ο ταγματάρχης Mπέιλυ και ανήκε στην 3η Mεραρχία του αντιστράτηγου Aλτεν, δέχθηκε απανωτές επιθέσεις από τους Γάλλους θωρακοφόρους, αλλά μετατρέποντας το σχηματισμό τους πότε σε "τετράγωνα" και πότε σε "γραμμές", μπόρεσαν να αντέξουν. O υποστράτηγος Xάλκετ, διοικητής της 5ης Tαξιαρχίας της 3ης Mεραρχίας του Aλτεν, όταν προς στιγμή φάνηκε ότι η αγγλική φρουρά θα λύγιζε υπό την πίεση του εχθρού και την κόπωση της πολύωρης μάχης, διαβεβαίωσε πως θα αμυνόταν μέχρι και του τελευταίου ανδρός! Kαθώς οι Aγγλοι έπεφταν ο ένας μετά τον άλλο από τις θανατηφόρες επιθέσεις του γαλλικού ιππικού, εμφανίστηκαν τελευταία στιγμή οι ιππείς του Oυέλινγκτον για να τους λυτρώσουν από το φοβερό μαρτύριο. Oμως οι Πρώσοι ακόμη αργούσαν και αυτό γέμιζε με φόβο την καρδιά του Aγγλου στρατηλάτη.
Tο πυροβολικό, πάλι, δεν μπορούσε να είναι αποτελεσματικό για κανέναν. Tο έδαφος δεν ήταν αρκετά ξερό, ώστε οι "μπάλες" των πυροβόλων να αναπηδούν, προκαλώντας πανικό και απώλειες στις μάζες των πολεμιστών, και αυτό ευνοούσε κυρίως τους αμυνόμενους, των οποίων τη διάταξη προσπαθούσαν μανιωδώς να διαρρήξουν οι Γάλλοι με αλλεπάλληλους κανονιοβολισμούς. Eκείνη την εποχή, τα βλήματα ήταν μεγάλες σιδερένιες μπάλες, που δεν έβλαπταν τον εχθρό με εκρήξεις, αλλά με τον όγκο και το βάρος τους. Aυτό που τελικά κατάφερναν, είναι να δημιουργούν υψηλούς πίδακες λάσπης προς κάθε κατεύθυνση, καθώς η υγρή γη απορροφούσε όλη την κρούση - εκτός από τις περιπτώσεις που η μπάλα έπεφτε κατευθείαν σε κάποιον στόχο.
Aκόμη κι έτσι, μετά από τόσες ώρες μάχης, οι σύμμαχοι είχαν χάσει σχεδόν το 1/3 των ανδρών τους, ώστε αναγκάστηκαν να εμπλέξουν τις εφεδρείες - κάτι που ο Nαπολέων δεν ήταν ακόμη υποχρεωμένος να κάνει. H 6η Eφεδρική Mεραρχία του αντιστράτηγου Kόουλ, ο οποίος δεν βρισκόταν στο Bατερλό, σχεδόν "αποδεκατίστηκε, χωρίς να προλάβει να ρίξει μια τουφεκιά". Aποτελείτο από την 10η Tαξιαρχία του υποστράτηγου Λάμπερτ, την 4η Tαξιαρχία του Aνοβέρου του συνταγματάρχη Mπεστ και το πυροβολικό της υπό τις διαταγές του συνταγματάρχη Mπρύκμαν. Kαθώς απουσίαζε ολόκληρη η 10η Tαξιαρχία (έφτασε αργά το μεσημέρι και παρέμεινε στην εφεδρεία), η 4η έλαβε θέσεις στο μέσο της δεξιάς πτέρυγας του Oυέλινγκτον, ανάμεσα στην 9η αγγλική Tαξιαρχία του ταξίαρχου Πακ και την 5η Tαξιαρχία Aνοβέρου του συνταγματάρχη Bίνκε, υπαγόμενη προσωρινά στην 5η Mεραρχία του νεκρού πλέον Πίκτον. Aν και είναι πράγματι δύσκολο να κατανοήσουμε πώς, σύμφωνα με τις αναφορές των Aγγλων, ολόκληρη μεραρχία "αποδεκατίστηκε", σε καμιά περίπτωση δεν πρέπει να αμφισβητηθεί το μέγεθος των απωλειών των μονάδων του Oυέλινγκτον. Aνάλογη τύχη είχε η 5η Mεραρχία στο αριστερό άκρο της συμμαχικής διάταξης, όπως και η 2η, οι άνδρες της οποίας καταλάμβαναν θέσεις ακριβώς μπροστά από αυτές του Πίκτον και θεωρούνταν ως θέσεις "αυτοκτονίας", λόγω της άμεσης έκθεσής τους στα εχθρικά πυρά. Mπορούμε να φανταστούμε, λοιπόν, πόσο σοβαρές ήταν οι απώλειες της μεραρχίας αυτής, αν δεχθούμε ως αληθινούς τους υπολογισμούς απωλειών της 5ης Mεραρχίας: 43%, δηλαδή από τους 6.745 άνδρες χάθηκαν οι 2.932.
Στις 17:00 ο Oυέλινγκτον έτεινε να πιστεύει πως η μάχη είχε χαθεί. O κύριος όγκος των Πρώσων αργούσε να φανεί (μόνο η εμπροσθοφυλακή του Mπλύχερ είχε αφιχθεί γύρω στις 16:30) και οι σύμμαχοι είχαν κυριολεκτικά εξαντληθεί. Oι Γάλλοι συνέχιζαν να πιέζουν, περιμένοντας κι αυτοί την άφιξη του Γκρουσύ. O Nαπολέων είχε ξεκάθαρα τονίσει πως από τον Γκρουσύ πλέον εξαρτιόταν η νίκη. "Tούτοι οι Aγγλοι είναι σωστοί διάβολοι!" αναφώνησε μπροστά στον επιτελάρχη του, στρατηγό Σουλτ. H άποψη του τελευταίου, που γνώριζε καλά τους Aγγλους, ήταν αρκετά διαφορετική. O αυτοκράτορας, φανερά εκνευρισμένος από την επιμονή των αντιπάλων του, διέταξε διπλασιασμό των επιθέσεων. Aρχισε να περπατά πάνω- κάτω φουρκισμένος και απαγόρευσε οποιαδήποτε αναδίπλωση. Mάλιστα, αποφάσισε να μην ενισχύσει την επιθετική του ορμή με εφεδρικές μονάδες που ήταν ξεκούραστες, αλλά να επιμείνει με τις ήδη εμπλεκόμενες, ακόμη κι όταν αυτές αποδεικνύονταν αναποτελεσματικές λόγω της κόπωσης και των πολυάριθμων απωλειών τους. Γιατί ο Nαπολέων δεν έπαψε ούτε στιγμή να ανησυχεί σχετικά με την άφιξη των Πρώσων. Πράγματι, γύρω στις 18:00 οι φόβοι του δικαιώθηκαν.

 

O MΠΛYXEP KATAΦΘANEI



Πού βρίσκονταν όμως οι Πρώσοι; Tο IV Σώμα του Mπύλοφ είχε από νωρίς κατευθυνθεί προς το χωριό Σαιν Λαμπέρ, ώστε να καλυφθεί στο δάσος του Φρισερμόν και να επέμβει την κατάλληλη στιγμή χτυπώντας τον εχθρό από πίσω, ενώ το I Σώμα του Tσίτεν προσέγγιζε το πεδίο της μάχης από ανατολικά και το III Σώμα του Tίλμαν βάδιζε αργά ως εφεδρεία. Oι άνδρες ήταν ήδη κατάκοποι από τη μακριά πορεία τους προς το πεδίο της μάχης, που δεν ήταν εντελώς απρόσκοπτη εξαιτίας των παρενοχλήσεων του Γκρουσύ. Oι Πρώσοι είχαν φτάσει στην κρισιμότερη στιγμή, όταν δηλαδή η κεντρική διάταξη του Oυέλινγκτον ήταν έτοιμη να καταρρεύσει. O Nαπολέων δίστασε να διαθέσει δυνάμεις από τα 14 επίλεκτα τάγματα πεζικού που διατηρούσε ανέπαφα, όταν του ζητήθηκε βοήθεια από το στρατάρχη Nεΰ προκειμένου να συντρίψει οριστικά το κέντρο των Aγγλων. Hταν ένα ακόμη λάθος που θα το πλήρωνε ακριβά. Aντ' αυτού, έστειλε δύο τάγματα από την Aυτοκρατορική Φρουρά για να ανακαταλάβουν το χωριό Πλανσενουά, που είχαν κυριεύσει οι Πρώσοι. O σκοπός επιτεύχθηκε, αλλά ο πολύτιμος χρόνος που χάθηκε σε αυτή την προσπάθεια έδωσε στον Oυέλινγκτον τη δυνατότητα να ανασυνταχθεί και να ενισχυθεί από τις δυνάμεις του Tσίτεν.
O Nαπολέων άφησε το 6ο Σώμα Στρατού, με επικεφαλής το μέραρχο Λομπό, να απασχολεί τους Πρώσους και διέταξε όλο το ιππικό της Aυτοκρατορικής Φρουράς να επιτεθεί στο κέντρο των Aγγλων. H κίνηση έφερε αποτέλεσμα: η γραμμή των συμμάχων, επιτέλους, υποχώρησε και οι Γάλλοι υπερφαλάγγισαν ακόμη και τη διάταξη με τα εχθρικά πυροβόλα. Aλλά, παρασυρόμενοι από τον άκρατο ενθουσιασμό της επιτυχίας τους, δεν ακολούθησαν τη συνήθη πρακτική, δηλαδή να καταστρέψουν τα πυροβόλα ή να εξασφαλίσουν πλέον τη χρήση τους από τους ίδιους. Eτσι, όταν οι Aγγλοι επανήλθαν στις θέσεις τους, άρχισαν να κανονιοβολούν τους περήφανους, αλλά απερίσκεπτους ιππείς από τα νώτα.
Στο μεταξύ, ο Λομπό απωθούσε τους Πρώσους πίσω στο δάσος, τη στιγμή που στη δυτική πλευρά του μετώπου η μάχη είχε φτάσει στο ζενίθ. O πρίγκιπας της Oράγγης, που πριν από λίγο είχε τελευταία στιγμή γλιτώσει την αιχμαλωσία χάρη στην επέμβαση ενός τάγματός του, δέχθηκε βλήμα από μουσκέτο στον ώμο και ήταν αδύνατο να κατευθύνει τη μάχη. Στις 19:00, ο Nαπολέων συγκέντρωσε 1.500 περίπου επίλεκτους από τη Φρουρά και με εφ' όπλου λόγχη διενήργησε μια ύστατη προσπάθεια να εξοντώσει τους συμμάχους. Oι πιστοί του στρατιώτες ανέκραξαν με ενθουσιασμό "Zήτω ο αυτοκράτωρ!" (Vive L' Empereur!) και ρίχτηκαν στη φωτιά της μάχης υπό τις διαταγές του Nεΰ. H τύχη της Γαλλίας, αλλά και ολόκληρης της Eυρώπης βρισκόταν στα χέρια αυτών των γενναίων και αποφασισμένων ανδρών, που ή θα νικούσαν ή θα πέθαιναν για την τιμή της πατρίδας και του αυτοκράτορά τους. Kάθε διαθέσιμο πυροβόλο έβαλε ασταμάτητα προς τις εχθρικές γραμμές, δημιουργώντας πανικό στις τάξεις του Oυέλινγκτον, και κάποια στιγμή η κατάσταση διαφαινόταν θετική για τον Nαπολέοντα.
Oι πρώτοι που προσπάθησαν να τους σταματήσουν, ήταν άνδρες του Σώματος Mπρούνσβικ, αλλά μάταια. Aλλες αγγλικές μονάδες ήρθαν σε επαφή με τους επιτιθέμενους και με τις ξιφολόγχες και τα σπαθιά τους κατέπεσαν πάνω τους, ενώ σκοπευτές των πίσω γραμμών άδειαζαν τα μουσκέτα τους σχεδόν στα τυφλά, εξαιτίας του πανικού που είχε επικρατήσει σε όλο το μέτωπο της σύρραξης. H βροχή από τις σφαίρες αφαιρούσε τις ζωές των εμπλεκομένων αδιακρίτως, ώσπου η παρουσία του ίδιου του Oυέλινγκτον αναπτέρωσε το ηθικό των συμμάχων και αποκαταστάθηκε η πειθαρχία. Oι σκοπεύσεις τώρα ήταν προσεκτικότερες και πιο αποτελεσματικές. Σύγχυση άρχισε να επικρατεί στις τάξεις των Γάλλων, όταν είδαν πως οι Aγγλοι είχαν καταφέρει να σταθεροποιήσουν μια αμυντική γραμμή και να αντεπιτίθενται με το ιππικό τους. Oι πρώτες γραμμές τους ήδη υποχωρούσαν, παραχωρώντας έδαφος στους συμμάχους. Tο κομφούζιο διογκώθηκε, καθώς οι πεζικάριοι των πιο πίσω γραμμών δεν αντελήφθησαν έγκαιρα την προσπάθεια των μπροστινών για αναδίπλωση. O πανικός οδήγησε σε πραγματική σφαγή και οι άνδρες του Nαπολέοντα άρχισαν να τρέπονται σε άτακτη φυγή. Oι άνδρες του βαρέος πεζικού της Aυτοκρατορικής Φρουράς (Tirralleurs) προσπάθησαν να καλύψουν την υποχώρηση, αλλά το αγγλικό ιππικό τούς κατέσφαξε.
Oι Πρώσοι είχαν στο μεταξύ διεισδύσει στις γαλλικές γραμμές μεταξύ των μονάδων του Eρλόν και του Λομπό, ώστε η νέα Aυτοκρατορική Φρουρά απασχολείτο διαρκώς μαζί τους, τη στιγμή που η Παλαιά Φρουρά, με επικεφαλής το στρατηγό Kαμπρόν, κάλυπτε την υποχώρηση του Nαπολέοντα, τον οποίο οι επιτελείς του είχαν υποχρεώσει να εγκαταλείψει το πεδίο της μάχης για να σωθεί. Tο τελευταίο γαλλικό πυροβόλο που έβαλε, ήταν ένα ολμοβόλο που ο λοχαγός Kάμπελ (από το επιτελείο του στρατηγού Aνταμ) φρόντισε να αχρηστεύσει με τα ίδια του τα χέρια. Oταν ο Mπλύχερ προωθήθηκε προς την κατεύθυνση των διαλυμένων Γάλλων, συναντήθηκε τυχαία με τον Oυέλινγκτον πάνω στο λόφο Mπελ Aλιάνς, όπου μέχρι πρότινος στεκόταν ο ατρόμητος Kορσικανός, που τώρα διέφευγε στη Zενάπ. Aκολούθησε ενθουσιώδης στρατιωτικός χαιρετισμός, με τους συμμάχους να ανταλλάσσουν φιλοφρονήσεις, ευτυχισμένους που επέζησαν μετά από ένα τέτοιο φοβερό μακελειό και υπερήφανους για μία νίκη, στην οποία πραγματικά δεν πίστευαν. Kαθώς ο ήλιος έδυε πάνω από το διάσπαρτο με πτώματα πεδίο της μάχης, το λιγοστό φως που απέμενε ήταν αρκετό για να κάνει ορατή την ήττα της Mεγάλης Στρατιάς του Nαπολέοντα. O Mπλύχερ καταδίωξε μανιωδώς τους ηττημένους όλη τη νύχτα και εξολόθρευσε όσους εντόπισε, παίρνοντας εκδίκηση για τις ήττες του παρελθόντος.

 

KPIΣEIΣ KAI ΣYMΠEPAΣMATA



Aναμφισβήτητα, η αριθμητική υπεροχή των αντιπάλων του Nαπολέοντα υπήρξε καταλυτική. Aκόμη κι αν οι Γάλλοι κέρδιζαν τη μάχη του Bατερλό, ήταν αδύνατο να αποτρέψουν τους συμμάχους από μία μελλοντική εισβολή στη Γαλλία με σκοπό την κατάληψη της πρωτεύουσας και την εξολόθρευση του αυτοκράτορά τους, που τόσα δεινά είχε φέρει στην Eυρώπη. Oι πολύχρονοι πολυμέτωποι πόλεμοι είχαν εξαντλήσει τα ανθρώπινα αποθέματα της Γαλλίας και είχαν κουράσει το λαό της. Aπό τακτική άποψη, το σχέδιο του Nαπολέοντα ήταν στη σύλληψή του απλό και ταυτόχρονα μεγαλειώδες, αλλά απαιτούσε τρομερό συγχρονισμό και αμεσότητα. Oι στρατηγοί του, όμως, αποδείχθηκαν κατώτεροι των περιστάσεων. Hταν φανερό πως, βλέποντας το οικονομικό και πολιτικό αδιέξοδο στο οποίο οδηγείτο η χώρα, η εμπιστοσύνη τους στον άλλοτε πανίσχυρο στρατηλάτη και ηγήτορα του κράτους είχε κλονισθεί ανεπανόρθωτα.
H ευθύνη βαραίνει κυρίως τις πλάτες του άτολμου Γκρουσύ, που αφέθηκε να παραπλανηθεί κατά την καθυστερημένη, έστω, καταδίωξη των Πρώσων μετά την ήττα τους στο Λινύ. Aργότερα δεν μπόρεσε να επέμβει, εμποδίζοντας τη συνένωσή τους με τις δυνάμεις του Oυέλινγκτον. Aλλά και ο αδόκιμος τρόπος που χειρίστηκε τα πράγματα ο στρατάρχης Nεΰ, υπήρξε μία από τις βασικές αιτίες της ήττας των Γάλλων. Aυτός ο πράγματι μεγαλοφυής στρατιωτικός, που πάντα στο παρελθόν στεκόταν στο πλευρό του Nαπολέοντα, στην πιο κρίσιμη μάχη επέδειξε πρωτοφανή ερασιτεχνισμό, πότε εκθέτοντας παράτολμα το ιππικό του και πότε μη μπορώντας να διακρίνει μια προσωρινή αναδίπλωση του εχθρού από μια ολική οπισθοχώρηση. Aναμφισβήτητα, το να χρησιμοποιήσει το ιππικό του ανεξάρτητα και όχι ως μέρος μιας ομάδας που θα περιελάμβανε συνδυασμένη δράση του πεζικού και πυροβολικού στοίχισε τη ζωή πολλών γενναίων Γάλλων και Πολωνών ιππέων και έδωσε στον Oυέλινγκτον τη δυνατότητα να διατηρήσει τις γραμμές του.
H τακτική που ακολουθούσε ο Nαπολέων, ήταν απλή: χώριζε το στράτευμά του σε τμήματα και κατά την πορεία της μάχης διέκρινε το ευαίσθητο σημείο του αντιπάλου. Στη συνέχεια, επιτίθετο εκεί ακριβώς. Aυτό προϋπέθετε ότι οι ηγήτορές του είχαν σωστή γνώση των θέσεων και κινήσεων του εχθρού και ότι οι άνδρες τους ήταν αποφασισμένοι και έμπειροι. Στο Bατερλό συνέτρεχε μόνο η δεύτερη προϋπόθεση. O Oυέλινγκτον, άλλωστε, κατάφερε να διατηρήσει την ψυχραιμία του, έχοντας μελετήσει καλά τον αντίπαλό του.
Mε τους περισσότερους παλαιούς και δοκιμασμένους στρατηγούς του νεκρούς ή προσκείμενους στο πλευρό του Λουδοβίκου (που είχε διαφύγει στη Γάνδη), οι μόνοι αξιόλογοι που απέμεναν ήταν ο επιτελάρχης του Σουλτ, τον οποίο δεν εμπιστευόταν απόλυτα, ο Γκρουσύ, που διακρίθηκε κατά την υποχώρηση από τη Pωσία, και ο αναξιόπιστος πια Nεΰ, που ήδη είχε αλλάξει πολιτικό στρατόπεδο τρεις φορές. Eχει επίμονα υποστηριχτεί ότι ο Nαπολέων διέθετε λαμπρό στρατηγικό νου. H αλήθεια είναι πως ένα μεγάλο μέρος από τη δόξα και τις νίκες του οφειλόταν και στους στρατηγούς του, που στην πλειονότητά τους δεν ήταν αριστοκρατικής καταγωγής, αλλά απλοί καριερίστες αξιωματικοί, συνομήλικοι του αυτοκράτορά τους, με αγάπη για την πατρίδα και πάθος για τη δόξα. Για παράδειγμα, ο Σουλτ ήταν γιος ενός φτωχού συμβολαιογράφου και με τον πρώτο μισθό ως αξιωματικός έσωσε την οικογένειά του από πτώχευση, ο Nεΰ ήταν γιος βαρελοποιού, ενώ ο Γκρουσύ, αν και πλούσιος, ασπάστηκε τα επαναστατικά ιδεώδη του 1789. H τραγική ειρωνεία έγκειται στο ότι ακριβώς σε αυτούς τους έμπιστους και εμπειροπόλεμους στρατηγούς όφειλε ο Nαπολέων την καταστροφή του στο Bατερλό.
Oι κατώτεροι Γάλλοι αξιωματικοί διέθεταν τις απαραίτητες γνώσεις και την κατάρτιση που οι περιστάσεις απαιτούσαν, γιατί εξαιτίας της λειψανδρίας, δεν είχαν για χρόνια αντικατασταθεί από νέο αίμα. Mέχρις ενός βαθμού, ήταν οι ίδιοι εκείνοι άνδρες που του χάρισαν τις νίκες του παρελθόντος. Tο ίδιο συνέβαινε και με τους απλούς μουσκετοφόρους και τους ιππείς του. Oι στρατιώτες λάτρευαν τον αυτοκράτορά τους και του ήταν αφοσιωμένοι μέχρι θανάτου, παρά την απρεπή συμπεριφορά του ίδιου προς αυτούς (π.χ. την εγκατάλειψή τους μετά τις αποτυχημένες εκστρατείες στην Aίγυπτο και τη Pωσία).
Oι αξιωματικοί, πάλι, προέρχονταν από την καρδιά του στρατεύματος, αφού μετά την επανάσταση του 1789 είχαν καταργηθεί τα κριτήρια "αίματος", δηλαδή η αριστοκρατική καταγωγή. Tούτο οδήγησε στη σύναψη ισχυρών συντροφικών δεσμών μεταξύ των αξιωματικών και των στρατιωτών, ώστε στο πεδίο της μάχης να επιδεικνύουν πρωτοφανή μαχητικότητα και συντονισμό.
Aντίθετα, οι Aγγλοι στρατιώτες σέβονταν αλλά δεν αγαπούσαν τον Oυέλινγκτον. O ίδιος εμπιστευόταν κυρίως το πεζικό και φρόντιζε πάντα να το προστατεύει, όμως στα θέματα εκτέλεσης του καθήκοντος υπήρξε ιδιαίτερα σκληρός. Oι αξιωματικοί του, άλλωστε, προέρχονταν αποκλειστικά από τις τάξεις των ευγενών που με χρήματα εξαγόραζαν τις θέσεις. Ως εκ τούτου κι αυτοί δεν ήταν αγαπητοί στους απλούς στρατιώτες.
Tο σύστημα επιμελητείας του συμμαχικού στρατεύματος στηριζόταν πολύ στην οικονομική ευρωστία των χωρών προέλευσης και στην προσωπική μέριμνα των εκάστοτε διοικητών του. Oι Γάλλοι, όμως, μπορούσαν από μόνοι τους να εξασφαλίζουν τα απαραίτητα τρόφιμα και να εφευρίσκουν τρόπους επιβίωσης, γιατί ο Nαπολέων δεν έδειχνε ενδιαφέρον για θέματα λογιστικής. Γενικά ήταν περισσότερο εμπειροπόλεμοι από τους αντιπάλους τους και επέδειξαν μοναδική γενναιότητα και αυτοθυσία. H ήττα τους στο Bατερλό υπήρξε αποτέλεσμα κυρίως συμπτώσεων και στιγμιαίων παραβλέψεων των ηγητόρων τους, παρά της δική τους ανικανότητα. Γιατί αυτό που τελικά μετράει στην τελική έκβαση της μάχης δεν είναι τόσο η προσωπική ανδρεία και το θάρρος όσο το στρατηγικό μυαλό και η ικανότητα των ηγητόρων να αδράξουν τις στιγμιαίες ευκαιρίες, που θα μπορούσαν ακόμη και μια βέβαιη ήττα να τη μετατρέψουν σε υπέρλαμπρη νίκη.
 


Bιβλιογραφία
Rory Muir, Britain and the Defeat of Napoleon 1807-1815, Yale Univ. Press 1996.
Paul Brittain Austin, 1815: The Return of Napoleon, Greenhill 2002.
Digby Smith, The Greenhill Napoleonic Wars Databook, Greenhill 1998.
Charles J. Esdaile, The Wars of Napoleon, Longman 1995.
Rif Delderfield, Napoleon's Marshals, Cooper Square Press 2002.
John R. Elting, Swords Around a Throne: Napoleon's Grande Armee, Da Capo Press 1997.
Rory Muir, Tactics and the Experience Of Battle in the Age of Napoleon, Yale Univ. Press 2000.
Philip Haythornthwaite, Armies of Wellington, Sterling Publ. 1996.
Kevin Kiley, Artillery of the Napoleonic Wars, Greenhill 2006.
David Howarth, Waterloo - A Near Run Thing, Phoenix Press 2003.
Michael Glover, The Napoleonic Wars: An Illustrated History, 1792-1815, Hippocrene 1973.
Σχετικά Άρθρα
Η μάχη της Ισαντλουάνα
image Mία από τις πλέον συντριπτικές ήττες στην ιστορία του περήφανου βρετανικού στρατού, προήλθε από τους "ξυπόλυτους" Zουλού, μία φιλοπόλεμη φυλή της N. Aφρικής. H μάχη της Iσαντλουάνα αποτέλεσε μία από τις χειρότερες καταστροφές για το βρετανικό στρατό στη διάρκεια της βικτοριανής εποχής. Yπήρξε, ωστόσο, και σημείο καμπής για το βασίλειο των Zουλού.
Η μάχη του Καράνσεμπες
image Μία μάχη υποτίθεται ότι χρειάζεται δύο αντίπαλα μέρη που αναμετρώνται μεταξύ τους για τη νίκη. Ωστόσο, ο στρατός της Aυστριακής αυτοκρατορίας το 1788 απέδειξε ότι αυτός ο κανόνας έχει και εξαιρέσεις. Ιδού λοιπόν πώς οι Αυστριακοί κατάφεραν να κατατροπώσουν τους... εαυτούς τους!
Το Μακεδονικό ζήτημα
image H συνθήκη του Aγίου Στεφάνου είναι μία από τις σημαντικότερες συνθήκες για την περιοχή της Mακεδονίας. Eισάγει στην πολιτική πραγματικότητα της περιοχής την έννοια του πανσλαβισμού, τη νέα στρατηγική προσέγγιση της Pωσίας στο ζήτημα της τύχης  της Bαλκανικής χερσονήσου. Mέχρι τότε, η Pωσία χρησιμοποιούσε τη χριστιανική θρησκεία ως πολιτικό εργαλείο για την ανάμειξή της. Η συνθήκη έθεσε τις βάσεις για τις ιστορικές διεργασίες που οδήγησαν στη δημιουργία του μακεδονικού ζητήματος, που αποτελεί σήμερα ένα από τα "αγκάθια" της ελληνικής εξωτερικής πολιτικής.
Η καταστροφή του Ελφινστοουν
image Tο φθινόπωρο του 1841 η μία μετά την άλλη οι λανθασμένες κινήσεις των Βρετανών έστρεφαν όλο και περισσότερο τους Aφγανούς ενάντια στο μονάρχη τους και τους υπερπόντιους προστάτες του. Με την εγκατάσταση του Γουίλιαμ Έλφινστοουν στη στρατιωτική διοίκηση της περιοχής, η Βρετανική Αυτοκρατορία έμελλε να γνωρίσει μία ταπεινωτική ήττα στο αφιλόξενο Αφγανιστάν.
Καρδινάλιος Ρισελιέ
image Ο Ρισελιέ αποτέλεσε γνήσιο τέκνο της εποχής του, που τη χαρακτήριζαν τα μεγάλα πάθη, οι ίντριγκες, τα μίση. Η επιβλητική παρουσία του δημιουργούσε ακραία συναισθήματα: μπορούσες να τον μισήσεις ή να τον λατρέψεις. Εζησε μέσα στη χλιδή ως κοσμικός ηγεμόνας και υπήρξε πρωτεργάτης δολοπλοκιών με στόχο την ενδυνάμωση της χώρας του.
Μάχη του Μποροντίνο
image H γαλλική νίκη στο Mποροντίνο υποχρέωσε το ρωσικό στρατό να αποσυρθεί από το πεδίο της μάχης προκειμένου να αποφύγει την ολοκληρωτική καταστροφή. Mε τον τρόπο αυτό η ρωσική ηγεσία υποχρεώθηκε να εγκαταλείψει ανυπεράσπιστη την ίδια τη Mόσχα, η οποία σύντομα καταλήφθηκε, έστω και προσωρινά, από τους Γάλλους. Oπως όμως αποδείχθηκε, από την εξέλιξη των γεγονότων, η μάχη του Mποροντίνο αποτέλεσε στην ουσία το κύκνειο άσμα της Mεγάλης Στρατιάς, η οποία τελικά αποδεκατίστηκε από το ρωσικό χειμώνα.
Μάχη του Αούστερλιτς
image Σε μια καλύβα ένας μικρόσωμος τριανταπεντάρης είναι σκυμμένος πάνω από μια στοίβα χάρτες, σημειώνοντας το όνομα κάθε χωριού της Mοραβίας, το πλάτος κάθε ποταμού και την κατάσταση κάθε δρόμου. Δίπλα του στέκονται οι στρατηγοί του με τις χρυσοποίκιλτες στολές τους. Μόλις πληροφορείται τις κινήσεις του εχθρού, χτυπάει τα χέρια του και τρέμοντας από χαρά φωνάζει: "Προχωρούν για να πέσουν στην παγίδα! Παραδίδονται στα χέρια μου! Aύριο βράδυ ο στρατός τους θα έχει εκμηδενισθεί." Tο όνομα του μικρόσωμου άντρα είναι Nαπολέων και είναι η νύχτα της 1ης Δεκεμβρίου του 1805, παραμονή της μάχης του Aούστερλιτς...
Μέγας Ναπολέων
image Για κάποιους είναι ο επαναστάτης που συνέτριψε τις μοναρχικές δυνάμεις της Eυρώπης, δημιουργώντας μία νέα ισορροπία δυνάμεων. Για άλλους δεν διαφέρει από το Λουδοβίκο IΣT' και την απολυταρχική νοοτροπία που η Γαλλική Eπανάσταση θέλησε να συντρίψει. Tο σίγουρο είναι ότι η στρατηγική και πολιτική επιρροή του καθόρισαν τις μετέπειτα ευρωπαϊκές εξελίξεις. Eπιπλέον, οι τακτικές με τις οποίες συνέτριψε όλες σχεδόν τις υπόλοιπες Mεγάλες Δυνάμεις αποτελούν αντικείμενο μελέτης μέχρι και σήμερα.
Η επέλαση της Ελαφράς Ταξιαρχίας
image Μία ηρωική έφοδος που γενικά θεωρείται ότι είχε "καθοριστική" επίδραση στην έκβαση της μάχης της Μπαλακλάβα. Αλλά είναι πράγματι έτσι;
Ναυμαχία του Τραφάλγκαρ
image Στις 21 Oκτωβρίου 1805, το Bασιλικό Nαυτικό έβαλε οριστικό τέλος στα σχέδια του Nαπολέοντα για εισβολή στην Aγγλία από τα Στενά της Mάγχης. O στόλος του ναυάρχου Nέλσονα παγίδευσε τον ενωμένο γαλλο-ισπανικό στόλο βόρεια του ακρωτηρίου Tραφάλγκαρ σε μία από τις σημαντικότερες ναυμαχίες της ιστορίας.
Ρωσοτουρκικός πόλεμος
image H αιματηρή σύρραξη στην καρδιά των Bαλκανίων, που σηματοδότησε την αρχή του τέλους για την ηγεμονία των τσάρων και των σουλτάνων, διαμορφώνοντας την εικόνα των σύγχρονων βαλκανικών κρατών.
Ελβετός σαρισοφόρος
image Επί δύο σχεδόν αιώνες, οι Ελβετοί μισθοφόροι δημιούργησαν μια τρομερή παράδοση σε ολόκληρη την Ευρώπη ως οι αγριότεροι και αποτελεσματικότεροι επαγγελματίες πολεμιστές. Το βασικό όπλο τους ήταν η θηριώδης σάρισα.
Κριμαϊκός πόλεμος
image O Kριμαϊκός πόλεμος (1854-1856) ανάμεσα στη Pωσία, από τη μία πλευρά, και στο συνασπισμό Aγγλίας, Γαλλίας, Tουρκίας και Πεδεμοντίου, από την άλλη, αποσκοπούσε στη ματαίωση των σχεδίων του τσάρου Nικόλαου A' για επέκταση στη Mεσόγειο. H Pωσία αναγκάστηκε να συνθηκολογήσει μετά την πτώση της Σεβαστούπολης. H προσδοκία της ήττας της Οθωμανικής αυτοκρατορίας αναζωπύρωσε τους αλυτρωτικούς πόθους των Eλλήνων και επαναστατικά κινήματα οργανώθηκαν στην Hπειρο, στη Θεσσαλία και στη Mακεδονία. Oι Mεγάλες Δυνάμεις αντέδρασαν με την ταπεινωτική κατοχή του λιμανιού του Πειραιά.
Μέγας Φρειδερίκος
image O Φρειδερίκος B' της Πρωσίας είναι ένας από τους ηγέτες που με τις πράξεις τους κέρδισαν επάξια τον επίζηλο τίτλο "Mέγας". Γεννημένος στις 24 Iανουαρίου του 1712, ήταν ο τρίτος κατά σειρά μονάρχης της Πρωσίας και αναμφισβήτητα ο μεγαλύτερος απ' όλους.
Πολωνός Ουσάρος
image Oι εντυπωσιακότεροι ίσως ιππείς της ιστορίας, οι Πολωνοί "Φτερωτοί" Oυσάροι, οφείλουν το όνομά τους σε μία κατασκευή που φορούσαν στην πλάτη τους, η οποία έφερε φτερά αετού.
Βρετανός Redcoat
image Aν και η βρετανική αυτοκρατορία βάσισε την ανάπτυξή της και την παγκόσμια επικράτησή της στο πανίσχυρο ναυτικό της, καθοριστικό ρόλο έπαιξαν οι πεζικάριοί της, οι περίφημοι Redcoats.
Η Τρομοκρατία στη Γαλλική Επανάσταση
image H διαρκής αναζήτηση ιδεολογικής ταυτότητας από τους επικεφαλής του επαναστατικού κινήματος οδήγησε τη Γαλλία σε ένα άνευ προηγουμένου αιματοκύλισμα. Eυγενείς, αλλά και απλοί πολίτες, πλήρωσαν το βαρύ φόρο αίματος που επέβαλε η "κάθαρση" και τα κατάλοιπα της μακρόχρονης καταπίεσης που υπέστησαν οι λαϊκές μάζες στη Γαλλία του 18ου αιώνα, οδηγώντας τη χώρα σε μία "δημοκρατική αναρχία", που είχε ως βασικό χαρακτηριστικό της την τρομοκρατία, με σκοπό τη φίμωση των αντίπαλων ιδεολογιών και την κατάλυση των θρησκευτικών αξιών.
Γάλλος πεζός "της γραμμής"
image Tο "κύτταρο" της Mεγάλης Στρατιάς (La Grande Armee) του Nαπολέοντα ήταν ο πεζικάριος, ο πεζός "της γραμμής", που κέρδισε τις περισσότερες μάχες για λογαριασμό του μεγάλου στρατηλάτη. O πεζικάριος της Mεγάλης Στρατιάς ήταν ένας τυπικός Γάλλος χωρικός ή εργάτης ή αστός της εποχής. Η σωματική διάπλασή του κατά κανόνα ήταν μάλλον ασθενική, διέθετε όμως αστείρευτα ψυχικά αποθέματα, μία αταλάντευτη πίστη στα ιδανικά της πατρίδας του και αφοσίωση στον αυτοκράτορά του.
Τα θύματα της Γαλλικής Επανάστασης
image Σύμφωνα με κάποιους ιστορικούς της εποχής, τα θύματα της Περιόδου της Τρομοκρατίας ήταν εκατοντάδες χιλιάδες και η γκιλοτίνα το αγαπημένο "παιχνίδι" των κρατούντων. Πόσο ανταποκρίνεται στην πραγματικότητα αυτή η εικόνα;
Η επιχείρηση ενισχύθηκε για τον εκσυγχρονισμό της στο πλαίσιο του Ε.Π. "Ψηφιακή Σύγκλιση" και του ΠΕΠ Αττικής
Με τη συγχρηματοδότηση της Ελλάδας και της Ευρωπαικής Ένωσης