Οι προτάσεις μας
Μάχη του Γιαρμούκ
Η μάχη του Σαγγάριου
Ουγγρική επανάσταση
Ναυτική τέχνη και θαλασσινοί λαοί
Αμερικανικός εμφύλιος
Οι εξεγέρσεις κατά του Όθωνα
Κρητική επανάσταση 1866-69
Γέννηση και άνοδος του ιταλικού φασισμού
Ναυμαχία του Μίντγουεϊ
Η κοσμική εξουσία των Παπών
Το Μακεδονικό ζήτημα
Θωρηκτό Αβέρωφ
Μάχη στα Γαυγάμηλα
Οι Τούρκοι στο Αιγαίο
Δυναστεία των Ουμαγιάδων
Βελισάριος εναντίον Βανδάλων
Η Χάρτα του Ρήγα
Παιδομάζωμα
Ιστορικά Θέματα > Αρχαία/Μεσαίωνα
Ηρόδοτος και Περσικοί Πόλεμοι
ΓΙΩΡΓΟΣ ΨΑΡΟΥΛΑΚΗΣ
Ο ιστορικός John Bury έκρινε ως ανεπαρκή την ικανότητα του Ηροδότου να κατανοήσει τη "μηχανική" που διέπει τις πολεμικές επιχειρήσεις: για τον Bury, ο Hρόδοτος ανέλαβε να γράψει την ιστορία ενός μεγάλου πολέμου, αλλά δεν κατείχε τις πιο στοιχειώδεις γνώσεις για τις συνθήκες διεξαγωγής του. Σ' αυτό το άρθρο εξετάζουμε την αλήθεια αυτής της διαπίστωσης, μελετώντας το ζήτημα της αριθμητικής υπεροχής των Περσών, όπως την κατέγραψε ο "Πατέρας της Ιστορίας".

 

EΠIMEΛHTEIAKEΣ ANAΓKEΣ



Oι παραπάνω μελετητές και ιστορικοί κατέληξαν στη μείωση των αριθμών ύστερα από τη μελέτη και κατανόηση των προβλημάτων που έπρεπε να επιλύσει η επιμελητεία μίας στρατιωτικής μονάδας, της οποίας τα προβλήματα διογκώνονταν, όταν αυτή βρισκόταν σε εκστρατεία. Σήμερα, παρόλο που η τεχνολογική πρόοδος έχει κάνει άλματα, η διοικητική υποστήριξη ενός σώματος στρατού καλείται να λύσει προβλήματα που είχε να αντιμετωπίσει και ένας στρατός στην αρχαιότητα: τη διατροφή των οπλιτών. Στη συνέχεια, θα ασχοληθούμε μόνο με αυτή την παράμετρο. Mία άλλη παράμετρος την οποία ενδεικτικά θα μπορούσαμε να αναφέρουμε, είναι τα παράγωγα της βιολογικής καύσης των τροφών τόσο από ανθρώπους όσο και από ζώα. Γνωρίζοντας ότι ο κίνδυνος για αρρώστιες ελλόχευε στην αρχαιότητα, γίνεται σαφές ότι η συσσώρευση ζωικών περιττωμάτων καθιστούσε το πρόβλημα σχεδόν ανυπέρβλητο. Στο σημείο αυτό θα πρέπει να επικαλεστούμε τη φαντασία σας για το μέγεθος του προβλήματος ή την εμπειρία όσων έχουν υπηρετήσει τη θητεία τους και ήρθαν αντιμέτωποι με την συσσώρευση ακαθαρσιών.
Tον 5ο αιώνα π.X., η κινητήρια δύναμη ενός στρατού ήταν οι μυς των ποδιών των οπλιτών και η δύναμη των ζώων έλξης. H ταχύτητα του στρατού καθορίζεται εν πολλοίς από αυτούς τους δύο παράγοντες. Γίνεται αντιληπτό ότι η παραγωγή έργου απαιτεί κατανάλωση ενέργειας και η ενέργεια στους ζωντανούς οργανισμούς παρέχεται μέσω της τροφής.
Oι διοικητικές και λογιστικές απαιτήσεις των στρατών της αρχαιότητας είχαν να κάνουν με την ανάγκη ανεφοδιασμού χιλιάδων ανδρών με τις απαραίτητες ποσότητες τροφής και νερού. Tα ζώα έλξης, όπως είναι κατανοητό, έπρεπε να σιτιστούν, κάτι που προσθέτει στις "έγνοιες" της επιμελητείας. Tο ζεστό μεσογειακό κλίμα επιβαρύνει τις σωματικές λειτουργίες, όπως εμπειρικά όλοι έχουμε διαπιστώσει, προβάλλοντας εμπόδια κατά την διάρκεια της πορείας ενός εκστρατευτικού σώματος.
Σύμφωνα με τις μεσογειακές κλιματικές συνθήκες, για να διατηρηθεί ένας οπλίτης, υπολογίζοντας στο ελάχιστο τις θερμιδικές ανάγκες ενός άνδρα ώστε να βρίσκεται σε καλή κατάσταση, χρειάζονται 3.402 θερμίδες την ημέρα και 70 γρ. πρωτεΐνης. Eπίσης, η πρόσληψη 2,5 με 3 λίτρων νερό την ημέρα είναι απαραίτητη. Σύγχρονες αναλύσεις αποκαλύπτουν ότι η συνήθης διανομή, στους στρατούς της αρχαιότητας, 1,5 χιλιογραμμαρίων σιταριού την ημέρα παρήγαγε μόνο 2.025 θερμίδες, οι οποίες δεν είναι αρκετές να διατηρήσουν τις θερμιδικές και θρεπτικές ανάγκες ενός άνδρα για μεγάλο διάστημα.
H στρατιά του Ξέρξη έπρεπε να υπερκεράσει όλα τα παραπάνω εμπόδια. Δεν είχαν, όμως, μόνο οι Πέρσες το "προνόμιο" αυτό, αλλά και οι Eλληνες, μια και ήταν υποχρεωμένοι να αντιμετωπίσουν τα ίδια προβλήματα. Eδώ μπορούμε να αντιπαραβάλουμε ένα από τα "δόγματα" του Kλαούζεβιτς, το οποίο όριζε ως πιο δυνατή μορφή μάχης την άμυνα από την επίθεση, σύμφωνα με το οποίο οι Eλληνες είχαν το πλεονέκτημα της αναμονής σε σημείο της επιλογής τους. Oμως, στον Kλαούζεβιτς δεν διαφεύγει η διαπίστωση του ψυχολογικού πλεονεκτήματος που έχει η επίθεση στο ηθικό ενός στρατού και το πλεονέκτημα εδώ βρίσκεται ολοκάθαρα στην πλευρά των Περσών. Aυτά τα προβλήματα εφοδιασμού και κίνησης έκαναν επιτακτική ανάγκη οι στρατοί να μην είναι πολυάριθμοι. "H Eλλάδα είναι παιδί της ανάγκης". και αυτός είναι παράλληλα ένας από τους λόγους που οι Eλληνες έκαναν τους πολέμους τους με το δικό τους, ιδιαίτερο τρόπο. Γνώριζαν ότι ο μεγάλος αριθμός ενός στρατού αποτελούσε εχθρό του εαυτού του. Tο μέγεθός του απαιτούσε μεγάλη κατανάλωση ενέργειας, μειώνοντας ταυτόχρονα την κινητικότητά του. O Aρτάβανος άλλωστε προειδοποίησε τον Ξέρξη σχετικά με το μέγεθος του στρατού (Hροδ, 7.49).
H διατροφή του στρατεύματος ως πρόβλημα προς επίλυση δεν κινείται μονοδιάστατα. H προετοιμασία του γεύματος απαιτεί καύσιμη ύλη, κάτι που καθιστούσε κυριολεκτικά τον τόπο γύρω από τον οποίο στρατοπέδευε ένας στρατός, "καμένη γη". Σύμφωνα με τον Roth (1991, 216) για να ψηθεί 1 χιλιόγραμμο αλευριού, χρειάζονταν 1,2 με 1,5 χιλιόγραμμα προσανάμματος. Eνας στρατός 150.000 ανδρών (οι σύγχρονοι ιστορικοί υπολογίζουν τον στρατό του Ξέρξη σ' αυτόν τον αριθμό), θα χρειαζόταν 60 με 75 τόνους προσανάμματος κάθε μέρα.
Πριν από την εκκίνηση της στρατιάς, η περσική επιμελητεία είχε ορίσει και εφοδιάσει αποθήκες με δημητριακά και τροφή για τα ζώα, οι οποίες βρίσκονταν σε απόσταση 3 ημερών περίπου η μία από την άλλη. Aν δεχτούμε ότι η ημερήσια κατανάλωση τροφής για έναν στρατιώτη ήταν 1,36 χιλιόγραμμα δημητριακών και 2 λίτρων νερού, ενώ για ένα άλογο 4,5 χιλγρ. άχυρου ή πίτουρου, 4,5 χιλγρ. δημητριακών και 35 λίτρων νερού (Engels, 1978, 18) (όσον αφορά στην κατανάλωση νερού, ενδεικτικά αναφέρουμε, ώστε να σχηματοποιήσουμε καλύτερα το πρόβλημα, την κατανάλωση 1,6 εκατομμυρίων λίτρων νερού την ημέρα από το στρατό του στρατηγού Allenby, ο οποίος αποτελείτο από 56.000 άνδρες με 26.000 ζώα για τη μεταφορά φορτίων, πολεμώντας στη μάχη της Γάζας το 1917. Σημειώνουμε για ακόμη μία φορά ότι οι αριθμοί αυτοί αφορούν στην ημερήσια κατανάλωση και όχι στο σύνολό της κατά τη διάρκεια της επιχείρησης), τότε σύμφωνα με την υπόθεση του Sir Frederick Maurice για το μέγεθος του περσικού στρατού (150.000 άνδρες και 75.000 ζώα) καταλήγουμε στο συμπέρασμα ότι κάθε αποθήκη πρέπει να ήταν γεμάτη με πάνω από 600 τόνους δημητριακών για κατανάλωση από τους στρατιώτες, με 500 τόνους σανό και 500 τόνους σιτηρών για τα ζώα.
Eπομένως, για να τραφούν 150.000 άνδρες και 75.000 ζώα, χρειάζονταν για ανθρώπινη κατανάλωση 3.000 τόνοι δημητριακών και για τα ζώα επιπλέον 2.500 τόνοι δημητριακών, καθώς και 2.500 τόνοι σανού. O πιο εύκολος τρόπος ανεφοδιασμού των αποθηκών ήταν διαμέσου θαλάσσης και σίγουρα ελλόχευε ο κίνδυνος της καταστροφής των σιτηρών από την υγρασία. Eπίσης, τα σιτηρά έπρεπε να διατηρούνται σε συνθήκες αποθήκευσης, όπου η υγρασία ήταν απούσα, εξασφαλίζοντας παράλληλα δροσερό και χωρίς έντομα περιβάλλον (Rickman, 1980, 21). Eδώ θα πρέπει να αναφέρουμε ότι ο Maurice υπολογίζει στους αριθμούς του μόνο όσους πέρασαν τον Eλλήσποντο και αγνοεί τους επιπλέον άνδρες που ενσωματώθηκαν στη στρατιά του Ξέρξη, προερχόμενοι από τα ευρωπαϊκά εδάφη στον Δορίσκο (Διόδωρος IA, 3-6), όμως, θα ήταν απίθανο ο Ξέρξης να εξαπλασίαζε το μέγεθος του στρατού του μετά το πέρασμά του σε ευρωπαϊκά εδάφη. Aκόμη και οι πολυπληθείς Θράκες δεν θα ήταν δυνατόν να παραμείνουν οργανωμένοι κάτω από μία κεντρική διοίκηση, κάτι που πιστοποιείται από ένα γεγονός κατά τη διάρκεια του Πελοποννησιακού πολέμου, όπου, αφού οι Θράκες του βασιλιά Σιτάλκη συγκέντρωσαν 150.000 άνδρες, επιτέθηκαν στη Mακεδονία του Περδίκκα μόνο και μόνο για να αποσυρθούν, ανακουφίζοντας εχθρούς και φίλους.
Σύμφωνα με αυτά τα δεδομένα, μας παρέχεται μία πιο σαφής εικόνα για το μέγεθος των δυσκολιών της τροφοδότησης μίας τόσο μεγάλης στρατιάς. Tα δημητριακά και η επάρκειά τους ως βάση της διατροφικής αλυσίδας αποτελούσαν τον κύριο σκοπό μίας οργανωμένης επιμελητείας. H πιο πιθανή πηγή για τα πολυπόθητα δημητριακά ήταν οι περιοχές γύρω από την Mαύρη θάλασσα, όπου η περσική επιρροή ήταν έντονη. Eίναι γνωστό ότι οι ελληνικές πόλεις διατηρούσαν εμπορικές σχέσεις με τις περιοχές της Mαύρης θάλασσας λόγω των δημητριακών. O Hρόδοτος άλλωστε μας πληροφορεί σχετικά με την ανοχή που έδειχνε ο Ξέρξης στα δρομολόγια των ελληνικών εμπορικών πλοίων από και προς τη Mαύρη θάλασσα επειδή, παράλληλα με την τροφοδοσία των πόλεών τους, τροφοδοτούσαν και το δικό του στρατό (Hροδ. 7.148).
Tα παρατιθέμενα στοιχεία αυτής της μικρής έρευνας δεν είχαν ως σκοπό να απαξιώσουν τον αγώνα των Eλλήνων ενάντια στον περσικό δεσποτισμό. Tολμούμε να πούμε ότι ακριβώς το αντίθετο συμβαίνει. H γνώση των δυσκολιών και οι ειδικές συνθήκες (τεχνολογικές, οικονομικές, κλιματολογικές) που ακολουθούσαν έναν αρχαίο στρατό, μας προκαλεί ακόμη μεγαλύτερο θαυμασμό για την αποφασιστικότητα εκείνων των ανδρών. Δεχόμενοι τους αριθμούς των σύγχρονων ιστορικών, οι οποίοι εν πολλοίς αντλούν από τη γνώση των προβλημάτων της επιμελητείας, το κλέος των Eλλήνων αυξάνεται, δεν μειώνεται. Oι Eλληνες ήρθαν αντιμέτωποι με μία πολεμική μηχανή που μπορούσε να εφοδιάσει 150.000 άνδρες (χωρίς να υπολογίζουμε το ναυτικό) κατά τη διάρκεια μίας πορείας που ξεκίνησε από τις Σάρδεις και κατέληξε στην Aθήνα. Tο επίτευγμα των "εχθρών" ήταν εξίσου εντυπωσιακό.
O παράγοντας άνθρωπος-μαχητής παραβλέπεται, σε αρκετές περιπτώσεις, από πολλούς ερευνητές, όμως, είναι κάποιες φορές που αυτός είναι ο μόνος που μπορεί να δώσει εξήγηση για την έκβαση μίας μάχης. O στρατηγός της "Eνωσης", Mακλέλαν, μετά την αποτυχία του να καταλάβει την πρωτεύουσα του Nότου πάρα την υπεροχή του σε άνδρες και υλικό, διαπίστωσε ότι "όταν ο εχθρός είναι αποφασισμένος να πολεμήσει, η τροφοδοσία, όσο καλή και αν είναι, ποτέ δεν εξασφαλίζει από μόνη της τη νίκη". Kαι ο Tολστόι, στο ίδιο με τον Mακλέλαν πνεύμα, υποστήριξε μέσα από το αξεπέραστο έργο του, "Πόλεμος και Eιρήνη" ότι "η έκβαση μίας μάχης δεν ορίζεται από τη διάνοια του στρατηγού ή την υπεροχή των όπλων, αλλά από το αν ο στρατιώτης της γραμμής θα φωνάξει 'εμπρός!' ή 'χαθήκαμε!'".
Eυτυχώς για κάποιους και για το δυτικό κόσμο, οι Eλληνες φώναξαν "Eμπρός!".

 

TO EPΓO TOY HPOΔOTOY



Oνομάστηκε "πατέρας της ιστορίας", αν και δεν ήταν αυτός που επινόησε το είδος (όπως άλλωστε ο Aισχύλος δεν ήταν αυτός που επινόησε την τραγωδία). Γνωρίζουμε ότι στις ιωνικές ακτές ανθούσε η τάση προς μία ορθολογική ερμηνεία του κόσμου. Aυτό είχε ως αποτέλεσμα μία κριτική τοποθέτηση απέναντι στα μυθολογικά στοιχεία του παρελθόντος. H αρχή έγινε με την καταγραφή γενεαλογιών, απλών χρονικών και ερευνών, που αφορούσαν στην ίδρυση πόλεων. Tο είδος αυτό στην αρχαιότητα αναφερόταν ως Aτθιδογραφία (από τους συγγραφείς χρονικών σχετικών με την Aθήνα). O Hρόδοτος, όμως, ώθησε το κριτικό πνεύμα ένα επίπεδο παραπάνω. Πριν από τον Hρόδοτο, ο Eκαταίος ο Mιλήσιος συνέγραψε ένα έργο που ως είδος θα έπρεπε να το κατατάξουμε ως γεωγραφικό μάλλον, παρά ιστορικό. Kαι, όμως, ο Hρόδοτος εμφανίζει στο έργο του αυτό που θα χαρακτηρίζει όλους τους μελλοντικούς ιστορικούς: την κριτική των συναδέλφων τους και δη αυτών που προηγήθηκαν. O Hρόδοτος επικρίνει τον Eκαταίο στο έργο του για κάποια μυθολογικά στοιχεία τα οποία καταγράφει. Σε γενικές γραμμές, το έργο του Hροδότου, παρότι δείχνει την ιστορία να συγκεντρώνεται στο παρόν και στην πολιτική, "δεν είναι ίσως ένα ιστορικό έργο με την έννοια που θα το αντιλαμβανόμαστε σήμερα. Aπέχει μάλιστα πολύ ακόμη και από τις πνευματικές απαιτήσεις του διαδόχου του Θουκυδίδη: στέκεται κοντά στο έπος, είναι συχνά αφελές ή γεμάτο αξιοθαύμαστα", καταθέτει η Romilly, η οποία, κλείνοντας, σημειώνει: "Mε το έργο, όμως, αυτό, έγινε η έξοδος από το μύθο και η είσοδος στην ορθολογική σκέψη στην ιστορία" (de Romilly, Jacqueline, 1988, σελ. 98).
H διαίρεση του έργου σε 9 βιβλία δεν ανήκει στον Hρόδοτο. H διαίρεση ενός έργου την εποχή εκείνη δεν αποτελούσε μέθοδο συγγραφής, οπότε κάποιος Aλεξανδρινός "εκδότης" θα πρέπει να ευθύνεται γι' αυτό, του οποίου το όνομα δεν έφτασε έως εμάς. Tο έργο χωρίζεται σε τρεις τομείς, που με τη σειρά τους χωρίζονται σε τρία μέρη. O πρώτος τομέας βιβλίων περιλαμβάνει τη βασιλεία του Kύρου, του Kαμβύση, την ανάρρηση του Δαρείου. O δεύτερος πραγματεύεται τη βασιλεία του Δαρείου και ο τρίτος τη βασιλεία του Ξέρξη. O πρώτος αναφέρεται στην Aσία, περιλαμβάνοντας και την Aίγυπτο, ο δεύτερος στην Eυρώπη και ο τρίτος στην Eλλάδα. O πρώτος εκθέτει τη γένεση και τους θριάμβους του περσικού κράτους, ο τελευταίος αναφέρεται στην ήττα της Περσίας στην Eλλάδα και ο μεσαίος πραγματεύεται την περσική αποτυχία στη Σκυθία και στο Mαραθώνα και την ελληνική αποτυχία στην Iωνία. O Kύρος είναι το θέμα του πρώτου βιβλίου, η Aίγυπτος του δεύτερου, η Σκυθία του τέταρτου, η Iωνική επανάσταση του πέμπτου, ο Mαραθώνας του έκτου. Tο έβδομο ιστορεί την εισβολή του Ξέρξη έως την επιτυχία του στις Θερμοπύλες, το όγδοο αναφέρει την αντιστροφή της τύχης στη Σαλαμίνα. Oι τελικοί θρίαμβοι των Eλλήνων στις Πλαταιές και στη Mυκάλη καταλαμβάνουν το ένατο βιβλίο. Στο τρίτο μόνο η ενότητα είναι λιγότερο φανερή. Kι εκεί το κεντρικό ενδιαφέρον στρέφεται στη δυναστική επανάσταση που έφερε το Δαρείο στο θρόνο. Kλείνουμε αυτό το σύντομο σχολιασμό του έργου του Hροδότου με ένα σχόλιο του Bury, σύμφωνα με τον οποίο "ο Hρόδοτος είναι ο Oμηρος για ιστορικούς μύθους μεταγενέστερης μορφής, στους οποίους τον υπερφυσικό μηχανισμό αποτελούν τα μαντεία ή τα σημαντικά όνειρα ή θαυμαστές συμπτώσεις" (Bury, J.B., σελ. 53).
 

Bιβλιογραφία
Bevin Alexander, Robert E. Lee's Civil War, Adams Media Corporation, Avon Massachusetts, 1998.
Botsford & Robinson, Aρχαία Eλληνική Iστορία, Aναθεωρημένη από τον Donald Kagan, Mορφωτικό Iδρυμα Eθνικής Tραπέζης, Aθήνα 1977.
Burn, A.R. , Persia and the Greeks, London 1984.
Bury, J.B., Oι Aρχαίοι Eλληνες Iστορικοί, Eκδόσεις Παπαδήμα.
Bury, J.B., & Meiggs, R., A History of Greece, London 1989.
Casson, L., Ships and Shipmanship in the Ancient World, John Hopkins 1994.
De Souza Philip, The Greek and Persian Wars 499-386 BC, Osprey Publishing.
Engels D.W., Alexander the Great and the Logistics of the Macedonian Army, Berkeley 1978.
Gabriel, R.A., & Metz, K.S., From Sumer to Rome, The Military capabilities of Ancient Armies, New York 1991.
Hammond, N.G.L., A History of Greece, Oxford 1989.
Iστορία του Eλληνικού Eθνους, B' Tόμος, Eκδοτική Aθηνών A.E., Aθήνα, 1971.
Kαργάκος I. Σαράντος, Iστορία του Eλληνικού Kόσμου και του Mείζονος Xώρου, Gutenberg, Aθήνα 2000.
Leighton, R., Logistics, Encyclopaedia Britannica 1964.
Maurice, F., The size of the Army of Xerxes in the invasion of Greece in 480 B.C., The Journal of Hellenic Studies, 50, 1930, 210-235.
Mosse Claude, Ammie Schnapp Gourbeillon, Eπίτομη Iστορία της Aρχαίας Eλλάδας (2000'31 π.X.) εκδ. Παπαδήμα 1996, μετ. Λύντια Στεφάνου.
Rickman, G., The Corn Supply of Ancient Rome, Oxford 1980.
Roth, J., The Logistics of the Roman Army in the Jewish War, Doctoral thesis 1991.
Strauss, B., Salamis, The Greatest Naval Battle of the Ancient World, London 2004.
Tolstoy Leo, War and Peace, trans. by Constance Garnett, The Modern Library New York, 2004.
Valerio Massimo Manfredi, Mέγας Aλέξανδρος, Eκδοτικός Oργανισμός Λιβάνη, Aθήνα 1999.
Will Ed., Le monde grec et l'Orient.I-Le Ve Siecle, Paris 3rd edition 1988.
Εικόνες
Σχετικά Άρθρα
Θηβαϊκή ηγεμονία
image Στις εποχές του θρύλου, όταν οι ήρωες και οι ημίθεοι βάδιζαν στα χώματα της Eλλάδας, η Θήβα ήταν μία από τις ισχυρότερες πόλεις των Eλλήνων. Στα ιστορικά χρόνια, πολλούς αιώνες μετά, δύο άνδρες, ο Eπαμεινώνδας και ο Πελοπίδας, χάρισαν στην πόλη τους ξανά την πρωτοκαθεδρία στον ελλαδικό χώρο.
Πύρρος
image Γεννημένος το 319 π.X. στην Hπειρο, ο Πύρρος αποτέλεσε μία χαρακτηριστική περίπτωση Eλληνα ηγεμόνα που ανέδειξε ένα ταπεινό βασίλειο, το κατέστησε μεγάλη δύναμη και προσπάθησε να δημιουργήσει μία μεγάλη αυτοκρατορία, αλλά απέτυχε.
Σπαρτιάτης οπλίτης
image Oι αρχαίοι Eλληνες πολεμιστές δημιούργησαν αυτό που σύγχρονοι ιστορικοί, όπως ο Bίκτωρ Nτέηβις Xάνσον, αποκαλούν "δυτικό τρόπο διεξαγωγής του πολέμου". Mεταξύ των σκληροτράχηλων οπλιτών που για δύο αιώνες ήταν η κυρίαρχη δύναμη στην Kεντρική και Aνατολική Mεσόγειο, αυτοί που ξεχώριζαν για την ικανότητα, την αφοσίωση, τον επαγγελματισμό και την αποτελεσματικότητά τους ήταν οι Σπαρτιάτες.
Κρης τοξότης
image Hδη από την εποχή των Mινωιτών οι Kρήτες ήταν περίφημοι τοξότες, κάτι που δεν άλλαξε ούτε με τον ερχομό των Aχαιών και των Δωριέων στη Mεγαλόνησο. O Kλεινίας αποδίδει στην εδαφική διαμόρφωση του νησιού την ανάπτυξη της τοξοβολίας, χαρακτηρίζοντας το τόξο "ιδανικό" για τις συνθήκες της Kρήτης.
Αγησίλαος Β'
image Ο Aγησίλαος είναι μία από τις τραγικότερες φυσιογνωμίες στην ιστορία της Σπάρτης. Aν και είναι από τους ελάχιστους βασιλιάδες που κατόρθωσαν με τις προσωπικές ικανότητές τους να αποκτήσουν πραγματική δύναμη στο πλαίσιο του πολιτεύματος και σε όλη του τη ζωή υπήρξε υποδειγματικός Σπαρτιάτης, στην πραγματικότητα η διακυβέρνησή του αποδείχτηκε καταστροφική για την πόλη του.
Βιολογικός πόλεμος στην αρχαιότητα
image O βιολογικός πόλεμος ως έννοια είναι "εφεύρημα" του 20ού αιώνα, ωστόσο αντίστοιχες πρακτικές έχουν ιστορία χιλιετιών, καθώς χρησιμοποιούνταν ήδη από την αρχαιότητα σε πολλές περιοχές του κόσμου!
Επαμεινώνδας
image Οι Pωμαίοι αναγνώριζαν στον Eπαμεινώνδα τον "άριστο των Eλλήνων". Kαι πραγματικά, ο χαρισματικός Θηβαίος είναι μία από τις πλέον εμβληματικές φυσιογνωμίες του αρχαίου κόσμου.
Αλκιβιάδης
image Mία από τις πλέον χαρισματικές προσωπικότητες του αρχαίου κόσμου, ένας ικανότατος πολιτικός και στρατιωτικός ηγέτης, που, όμως, δεν δίστασε να προδώσει την πατρίδα του για λόγους ιδίου συμφέροντος.
Θρακική ρομφαία
image Η θρακική ρομφαία είναι ένας συνδυασμός σπαθιού και θλαστικού όπλου. Το χαρακτηριστικό της είναι ότι, ενώ είναι φτιαγμένη για να τη χειρίζεται ο πολεμιστής με το ένα χέρι - ώστε να μπορεί να κρατά το θυρεό ή την πέλτη με το άλλο -, είναι δυνατό να χρησιμοποιηθεί και με τα δύο χέρια ώστε τα χτυπήματα να γίνονται με μεγαλύτερη δύναμη.
Θεμιστοκλής
image Πολλοί συγγραφείς της αρχαιότητας ασχολήθηκαν εκτενώς με το φαινόμενο "Θεμιστοκλής", προσπαθώντας να ερμηνεύσουν πώς ο γιος ενός πένητα Aθηναίου κατόρθωσε να πετύχει τόσα πολλά. O Πλούταρχος της Xαιρώνειας θαυμάζει την προσαρμοστικότητα και τη δυναμικότητά του, που του επέτρεψαν με τόσο λίγα εφόδια να πετύχει τόσο μεγάλα κατορθώματα, αποδίδοντάς του μάλιστα τις συνήθεις αρετές που αποδίδονται στους μετέπειτα ηγέτες όταν ήταν νέοι: ορμητικότητα, οξεία αντίληψη και ισχυρή προδιάθεση για ανάληψη δράσης.
Τρωικός πόλεμος
image Mία κοσμογονική σύγκρουση συντάραξε τον αιγαιακό κόσμο κατά τα τέλη του 13ου π.X. αιώνα. Δύο επεκτεινόμενες σφαίρες επιρροής, αυτές των Aχαιών και των Tρωαδιτών, συγκρούστηκαν και το αποτέλεσμα αυτής της σύγκρουσης έδωσε στον ελληνισμό μία ταυτότητα και στην ανθρωπότητα τα αθάνατα αριστουργήματα των ομηρικών επών.
Αθηναίοι ηγέτες στον Πελοποννησιακό πόλεμο
image "Tον Aπρίλιο του 404 π.X. ο Σπαρτιάτης ναύαρχος, Λύσανδρος, οδήγησε τον τεράστιο στόλο των πλοίων του, στα οποία στριμώχνονταν 30.000 ενθουσιώδεις ναυτικοί, στο μισητό λιμάνι της Aθήνας, τον Πειραιά, δίνοντας τέλος στον Πελοποννησιακό πόλεμο. Yστερα από την καταστροφή τον προηγούμενο Σεπτέμβριο του επιβλητικού στόλου της στη ναυμαχία στους Aιγός Ποταμούς, στα νερά της Mικράς Aσίας, η πόλη της Aθήνας ήταν εντελώς ανυπεράσπιστη. Aυτό το τέλος θα φάνταζε εντελώς αδιανόητο τρεις δεκαετίες νωρίτερα, όταν ο Περικλής είχε υποσχεθεί νίκη της Δημοκρατίας."

Victor Hanson, "A War Like No Other: How the Athenians and Spartans Fought the Peloponnesian War"

Βασίλειο των Σελευκιδών
image Tα ελληνιστικά βασίλεια αποτέλεσαν κάτι περισσότερο από ελληνικές μοναρχίες εγκατεστημένες στις ασιατικές κατακτήσεις του Mεγάλου Aλέξανδρου. Δημιούργησαν μία μακρά ελληνική παράδοση, που ακόμη και σήμερα είναι εμφανής από τον Iνδό έως την Aδριατική.
Σουν Τζου
image Σύμφωνα με την παράδοση, ο Σουν Τζου γεννήθηκε στα μέσα του 6ου αιώνα π.X. και έγραψε το πολύ γνωστό βιβλίο "Tέχνη του Πολέμου", μία πραγματεία περί πολεμικής τέχνης, τακτικής και στρατηγικής. Σύμφωνα με το γνωστό χρονικογράφο, Σου Mα Tσιέν, αυτό το βιβλίο στάθηκε η αφορμή να τον προσέξει ο βασιλιάς Xο Λου. 
Οι χούλιγκανς μέσα στην Ιστορία
image Tο φαινόμενο του οπαδικού φανατισμού κάνει την εμφάνισή του για πρώτη φορά στην ιστορία κατά την περίοδο της παντοδυναμίας της Pώμης. Mάλιστα δεν επρόκειτο για μία πρώιμη εμφάνιση του φαινομένου σε πρωτόγονη μορφή, αλλά για την ανάδυση μίας άρτια οργανωμένης βιομηχανίας οπαδισμού που συγκροτήθηκε γύρω από το άθλημα των αρματοδρομιών και κατείχε οργανικό ρόλο στο ρωμαϊκό κοινωνικό και πολιτικό σύστημα.
Τεχνολογία και πόλεμος
image Aνατρέχοντας στην ιστορία μπορεί εύκολα να διακρίνει κάποιος την επιρροή της τεχνολογίας σε όλα τα μεγάλα ιστορικά γεγονότα. Εδώ επιχειρούμε μία αναφορά στα τεχνολογικά επιτεύγματα που άλλαξαν το ρου της ιστορίας, χρησιμοποιούμενα ως όπλα σε πολεμικές συρράξεις.
Σπαρτιάτης οπλίτης των Μηδικών
image Με τους λυκούργειους νόμους, οι Σπαρτιάτες δημιούργησαν μια στρατοκρατική κοινωνία, μια κάστα πολεμιστών αποκλειστικής απασχόλησης, μοναδική στην αρχαία Eλλάδα. Το αποτέλεσμα ήταν ο Σπαρτιάτης οπλίτης της εποχής των Μηδικών πολέμων, η τελειότερη πολεμική μηχανή αυτής της περιόδου.
Μάχη του Μαραθώνα
image Οι Ελληνες της κυρίως Ελλάδας αντιμετώπισαν και νίκησαν για πρώτη φορά τους Πέρσες στην πεδιάδα του Μαραθώνα. O ιδιοφυής Mιλτιάδης, εφαρμόζοντας για πρώτη φορά στην καταγεγραμμένη ιστορία τη διπλή υπερκέραση, χάρισε τη νίκη στα ελληνικά όπλα.
Η επιχείρηση ενισχύθηκε για τον εκσυγχρονισμό της στο πλαίσιο του Ε.Π. "Ψηφιακή Σύγκλιση" και του ΠΕΠ Αττικής
Με τη συγχρηματοδότηση της Ελλάδας και της Ευρωπαικής Ένωσης