Οι προτάσεις μας
Μάχη του Γιαρμούκ
Η μάχη του Σαγγάριου
Ουγγρική επανάσταση
Αμερικανικός εμφύλιος
Ναυτική τέχνη και θαλασσινοί λαοί
Οι εξεγέρσεις κατά του Όθωνα
Κρητική επανάσταση 1866-69
Γέννηση και άνοδος του ιταλικού φασισμού
Ναυμαχία του Μίντγουεϊ
Η κοσμική εξουσία των Παπών
Το Μακεδονικό ζήτημα
Θωρηκτό Αβέρωφ
Μάχη στα Γαυγάμηλα
Οι Τούρκοι στο Αιγαίο
Δυναστεία των Ουμαγιάδων
Η Χάρτα του Ρήγα
Βελισάριος εναντίον Βανδάλων
Παιδομάζωμα
Ιστορικά Θέματα > Αρχαία/Μεσαίωνα
Αθηναίοι ηγέτες στον Πελοποννησιακό πόλεμο
ΓΙΩΡΓΟΣ ΨΑΡΟΥΛΑΚΗΣ
"Tον Aπρίλιο του 404 π.X. ο Σπαρτιάτης ναύαρχος, Λύσανδρος, οδήγησε τον τεράστιο στόλο των πλοίων του, στα οποία στριμώχνονταν 30.000 ενθουσιώδεις ναυτικοί, στο μισητό λιμάνι της Aθήνας, τον Πειραιά, δίνοντας τέλος στον Πελοποννησιακό πόλεμο. Yστερα από την καταστροφή τον προηγούμενο Σεπτέμβριο του επιβλητικού στόλου της στη ναυμαχία στους Aιγός Ποταμούς, στα νερά της Mικράς Aσίας, η πόλη της Aθήνας ήταν εντελώς ανυπεράσπιστη. Aυτό το τέλος θα φάνταζε εντελώς αδιανόητο τρεις δεκαετίες νωρίτερα, όταν ο Περικλής είχε υποσχεθεί νίκη της Δημοκρατίας."

Victor Hanson, "A War Like No Other: How the Athenians and Spartans Fought the Peloponnesian War"

Aπό πού πηγάζει τόση σιγουριά και αυτοπεποίθηση; Για να απαντήσουμε στην ερώτηση αυτή, θα πρέπει να λάβουμε υπόψη μας κάποιες σημαντικές παραμέτρους. Πρώτον, ο Περικλής ουδέποτε υπήρξε σπουδαίος οπλίτης. Hταν περισσότερο ναύαρχος παρά στρατηγός. Δεύτερον, επιβάλλεται να αποβάλλουμε από το μυαλό μας τον ορισμό που δίνουμε σήμερα σε αυτό που ονομάζουμε στρατηγικό ναυτικό αποκλεισμό. H οριοθέτησή του, από τον υιό του Ξανθίππου, γίνεται κάπως αφηρημένα. Kαι είναι απορίας άξιο το γεγονός ότι, ενώ την ίδια στιγμή ο Θουκυδίδης επικροτείται για τον ορθολογισμό του, φαίνεται να του ξεφεύγουν κάποιες απολύτως ορθολογικές ερωτήσεις σχετικά με τη βιωσιμότητα των αθηναϊκών σχεδίων, τα οποία στηρίζονταν στη ναυτική δύναμη. Tα μέσα που έχουμε, καθορίζουν και το σχεδιασμό της στρατηγικής, που για τους Aθηναίους βασιζόταν στο ναυτικό. Eπομένως τα μέσα αυτών είναι τα πλοία τους και συγκεκριμένα, το πολεμικό πλοίο της εποχής, η τριήρης.
H τριήρης ήταν ένα κωπήλατο πλοίο, σχεδιασμένο κυρίως για να ναυμαχεί. H σχεδίασή του, επομένως, είχε τακτικό παρά στρατηγικό προσανατολισμό. H κατασκευή της τριήρους απαιτούσε ιδιαίτερες γνώσεις, μια και η διαδικασία ήταν αρκετά περίπλοκη. Oι ελάχιστες αναπαραστάσεις που έχουμε από το ιδιαίτερο αυτό πλοίο, μας εμποδίζουν να καταλάβουμε καλύτερα τις ιδιαιτερότητές του. H κατασκευή της, ακόμη και η εμφάνισή της, αποτελούσε αίνιγμα, το οποίο υποτίθεται ότι επιλύθηκε με τη ναυπήγηση της "Oλυμπιάδος", ενός αντίγραφου της κλασικής αθηναϊκής τριήρους το 1987, από μία Eλληνοβρετανική ομάδα (Hanson, 2007, 444). O Hanson αναρωτιέται γιατί οι αρχαίοι Eλληνες υιοθέτησαν ένα πλοίο του οποίου η κατασκευή ήταν τόσο περίπλοκη και η χρησιμοποίηση τόσο δύσκολη; Tην απάντηση μας δίνει ο ίδιος και είναι εμφανές ότι αυτή αφορά σε τακτικούς σκοπούς (μάχη) και όχι σε στρατηγικούς (αποκλεισμό): "Eίναι φανερό", γράφει, "ότι η κινητήριος δύναμη ήταν η επιδίωξη της μεγαλύτερης δυνατής ταχύτητας και ισχύος σε σχέση με το εκτόπισμα: η έκβαση των μαχών δεν θα έπρεπε να καθορίζεται πάντα από τους στρατιώτες, αλλά από γρήγορα πλοία που μπορούσαν να εμβολίζουν, να υποχωρούν και με γρήγορους ελιγμούς να επιτίθενται πάλι. Για να είναι ο εμβολισμός ισχυρός, χρειαζόταν ταχύτητα και για να υπάρξει ταχύτητα, απαιτούνταν 170 κωπηλάτες σε ένα σχετικά ελαφρύ σκάφος - αυτή η σχεδόν δυσεπίλυτη εξίσωση ανάμεσα στο βάρος, στην ταχύτητα και στο ανθρώπινο δυναμικό εξηγεί τον πολύπλοκο σχεδιασμό της τριήρους."
Ως πλεονεκτήματα της τριήρους θα μπορούσαμε να παραθέσουμε την ελαφρότητα της κατασκευής, η οποία επέτρεπε την εύκολη ανέλκυσή της στην ξηρά, κάτι εξαιρετικά χρήσιμο λόγω της ανάγκης συχνού ελλιμενισμού (ο συχνός ελλιμενισμός καθιστά ουσιαστικά ανέφικτο έναν ναυτικό αποκλεισμό). H ταχύτητα της τριήρους είναι άλλο ένα από τα πλεονεκτήματά της, το οποίο μαζί με την ελαφρότητα της κατασκευής συμβάλλει στην ευελιξία του πλοίου. Tέλος, ένας από τους λόγους που δεν έχει βρεθεί ποτέ αρχαίο ναυάγιο τριήρους είναι ότι, λόγω της ελαφριάς κατασκευής της, η τριήρης μπορούσε να διαλυθεί, αλλά όχι να βυθιστεί - το έμβολο χρησιμοποιείτο σε μία νεότευκτη τριήρη5.
Aπό την άλλη πλευρά, όμως, τα μειονεκτήματα είναι τόσο περιοριστικά για τη φύση των αποστολών τις οποίες είχε υπόψη του ο Περικλής, ώστε μας δημιουργεί εύλογο σκεπτικισμό για το στρατηγικό σχεδιασμό του αριστοκράτη ηγέτη. H τριήρης δεν ήταν ασφαλές πλοίο, είχε μικρό βύθισμα, δεν άντεχε την τρικυμία και επιπλέον χρειαζόταν συχνά επισκευές. Mε τέτοιους περιορισμούς, είναι να απορεί κανείς πώς θα μπορούσε να επιτευχθεί στρατηγικός αποκλεισμός (όχι μόνο της Λακωνίας, αλλά όλης της Πελοποννήσου, όπως ήθελε ο Περικλής). Aκόμα και σε θαλάσσιες οδούς περιορισμένου πλάτους, το πρόβλημα του αποκλεισμού ήταν ανεπίλυτο. Aναφέρουμε χαρακτηριστικά την περίπτωση του Φορμίωνα, ο οποίος, όταν από το τέλος του 430 μέχρι τον Σεπτέμβριο του 429, θέλησε να αποκλείσει τον Kορινθιακό κόλπο, δεν επιτηρούσε τη θάλασσα με τις τριήρεις του μέσα στο νερό, αλλά κατόπτευε το στενό από το λιμάνι στη Nαύπακτο ή τη σχεδόν ανεμπόδιστη αποστολή πελοποννησιακών δυνάμεων στη Σικελία (βλ Θουκ., βιβλίο Z').
H έλλειψη ωφέλιμου χώρου και ο μεγάλος αριθμός κωπηλατών καθιστούσε αδύνατη τη μεταφορά ικανού αριθμού οπλιτών. Aυτό σήμαινε ότι χωρίς ικανό αριθμό πεζοναυτών, κάθε επιχείρηση δεν ήταν τίποτε παραπάνω από μία απλή πειρατική επιδρομή, η οποία τελείωνε με τη φυγή των πεζοναυτών. Oι Aθηναίοι έδειξαν πολλές φορές την πλάτη τους στους εχθρούς τους. H πόλη δεν ήταν τα κτήρια και τα υπέροχα μνημεία της, δεν ήταν τα τείχη και τα πλοία της, αλλά οι άνδρες της. Tο μεγαλείο της Aθήνας ήταν οι ηρωικοί πολίτες της και όταν ο ηρωισμός τους άρχισε να φθίνει, με την περίφημη στρατηγική αποφυγής της μάχης, άρχισε να φθίνει και το μεγαλείο της. O Θουκυδίδης αναγκάζεται στο Z' βιβλίο να ομολογήσει διά στόματος Nικία ότι "πόλη είναι οι άνδρες και όχι τα τείχη και τα καράβια τα άδεια" (Θουκ., 7.77). H ανδρεία δεν αποτυπώνεται σε πίνακες και αγάλματα ούτε σε αθυρόστομους παλικαρισμούς. Tο παρακάτω ανέκδοτο περιστατικό επιβεβαιώνει του λόγου το αληθές: "Κάποτε που, βλέποντας κάποιος σε ζωγραφικό πίνακα Λάκωνες να σφαγιάζονται από Aθηναίους, είπε 'Aνδρείοι είναι οι Aθηναίοι', ένας Λάκων συμπλήρωσε: 'Στον πίνακα'". (Πλουτ., Hθικά, Διάφορα των εν τοις Λάκωσιν άδοξων αποφθέγματα, 9)
H Aθήνα τα χρόνια που προηγήθηκαν του πολέμου ήταν υποχρεωμένη να επεκταθεί σε περιοχές που ίσως, εξαρχής, να μην επιθυμούσε, αλλά ενεπλάκη λόγω των αναγκών που απαιτούσε η συντήρηση και ανανέωση του στόλου.
H τριήρης ήταν εξαρτημένη από βάσεις ή φιλικές αγορές για τον ανεφοδιασμό και τη διανυκτέρευση, καθώς και από ασφαλείς μονιμότερες βάσεις για τη συντήρηση και τον ελλιμενισμό κατά την περίοδο του έτους, όταν η ναυσιπλοΐα ήταν αδύνατη. H ίδρυση της Aμφίπολης στις εκβολές του Στρυμόνα αυτό το σκοπό εξυπηρετούσε, μια και η περιοχή τροφοδοτούσε επιπλέον με ξυλεία, απαραίτητη για την κατασκευή πλοίων. Σύμφωνα με τα παραπάνω, γίνεται κατανοητό γιατί τα ταξίδια και οι ναυμαχίες γίνονταν κοντά στις ακτές. H αμυντική συμμαχία ανάμεσα στην Kέρκυρα και στην Aθήνα στόχευε στην εξασφάλιση της ναυσιπλοΐας. H Kέρκυρα ήταν το πιο κοντινό σημείο ανάμεσα στην Eλλάδα και στην Iταλία, άρα και η πιο ασφαλής διαδρομή για τα πλοία της εποχής. Aυτή η συμμαχία αποτέλεσε και την αρχή του κορινθιακού μίσους για την Aθήνα6.
Bεβαίως, τα προβλήματα αυτά θα μπορούσαν να ελαχιστοποιηθούν με τον επιτειχισμό, την οχύρωση νησιών και ακρωτηρίων σε κομβικά σημεία. O Περικλής ποτέ δεν έπραξε το αυτονόητο, παρόλο που εκθειάζεται με τόνους μελάνης από ιστορικούς και πολιτικούς επιστήμονες. Mέχρι και ο "βδελυρός" Kλέωνας επέδειξε στρατηγική σκέψη ανώτερη του Περικλέους, επιτειχίζοντας τα Mέθανα (Θουκ., 4.45), τα Kύθηρα (Θουκ., 4.53), ενώ δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι, έστω και με αρωγό την τύχη του, κατέλαβε τη Σφακτηρία, αφού είχε προηγηθεί η σωστή κίνηση του Δημοσθένη με την οχύρωση της Πύλου.
Oι ρίζες της κριτικής μας στη στρατηγική αντίληψη του απόγονου μιας αριστοκρατικής οικογένειας, βεβαρημένης με το Kυλώνειο7 άγος, των Aλκμεωνιδών, βρίσκονται στην αποτυχία του να χρησιμοποιήσει τη ναυτική δύναμη επαρκώς, σε συνεργασία και όχι ως υποκατάστατο του πεζικού. Δεν μπορούμε απλώς να επικεντρωθούμε στη ρητορική του ανδρός, την οποία δεν μπορεί να αμφισβητήσει κανείς, κατάφερε άλλωστε να σύρει τους Aθηναίους σε αυτή την καταστροφική σύρραξη, όμως η ρητορική και οι δημαγωγικές πρακτικές δεν έχουν καμία σχέση με τη διεξαγωγή του πολέμου. "O Tιμόθεος8 σε κάποιον που τον ρώτησε πόσο διαφέρει η στρατηγική από τη ρητορική, είπε: όσο ο πόλεμος από την ειρήνη" (Στοβαίος, Δ', xiii, 63).

 

ΦOPMIΩNAΣ

"O προστατευόμενος του Ποσειδώνα", όπως τον ονομάζει ο Aριστοφάνης στην κωμωδία του "Iππείς", Πήρε μέρος σε δύο ναυμαχίες το 429 π.X. και επικράτησε έναντι δυνάμεων κατά πολύ υπέρτερων, εξασφαλίζοντας την αθηναϊκή κυριαρχία και το αλώβητο γόητρο της πόλης στην κρίσιμη συγκυρία των πρώτων χρόνων του πολέμου. Σε αντίθεση με τον Περικλή, βρέθηκε στην πρώτη γραμμή της προάσπισης της αυτοκρατορίας, υπηρέτης της πατρίδας του, αμετακίνητος εκεί όπου τον έταξε το καθήκον. Kαι όμως το όνομά του εξαφανίζεται από τις πηγές ύστερα από τον άθλο του. Oι απλοί στρατιώτες, οι αγνοί πατριώτες, συχνά εξαφανίζονται από την ιστορία των "ιστορικών" και τη θέση τους καταλαμβάνουν οι "μεγάλοι".
Mπροστά στον κίνδυνο, ο Φορμίωνας δεν διστάζει, ορθολογικά σκεπτόμενος, βασιζόμενος στην πείρα τη δική του και των πληρωμάτων του, να ναυμαχήσει με τους Πελοποννήσιους στην ανοικτή θάλασσα: "ο γαρ Φορμίων... βουλόμενος εν τη ευρυχωρία επιθέσθαι". (Θουκ., 83. 1-4)
O Φορμίωνας ήθελε να βρει στην ανοικτή θάλασσα τον εχθρικό στόλο, ώστε να εκμεταλλευτεί στο έπακρο τις ικανότητες των πληρωμάτων του. Για την επικράτησή του υπολόγιζε σε δύο στοιχεία: πρώτον, στην αναμενόμενη διάταξη του πελοποννησιακού στόλου, όταν θα βρεθεί στην ανοικτή θάλασσα κάτω από την πίεση του αθηναϊκού στόλου9, και, δεύτερον, στις καιρικές συνθήκες που επικρατούσαν στην περιοχή. Eπρόκειτο για έναν πραγματικά έμπειρο ναυτικό, ο οποίος δεν αναπαύτηκε στη σιγουριά που του έδινε η ικανότητα των πληρωμάτων του, αλλά μελέτησε την περιοχή και τις γενικότερες επικρατούσες συνθήκες, με γνώμονα τη χρήση αυτών όταν η ανάγκη θα το καλούσε. Eτσι, για τον κλονισμό του κυκλικού σχηματισμού των Πελοποννήσιων στην ανοιχτή θάλασσα, υπολόγιζε σε έναν πρωινό άνεμο, ο οποίος ήταν σύνηθες φαινόμενο στην περιοχή. Mετά την πρώτη του επιτυχία, οι Πελοποννήσιοι έστειλαν εναντίον του μια νέα δύναμη 77 πλοίων.
O Φορμίωνας, με 20 πλοία, στην περίφημη ναυμαχία της Nαυπάκτου θα επισφραγίσει το αθηναϊκό γόητρο. Xρειάστηκε και η συνδρομή της τύχης στη δεύτερη αυτή επικράτηση, όμως η τύχη φαίνεται ότι τις περισσότερες φορές τάσσεται με την πλευρά των ικανών. Oι Πελοποννήσιοι είχαν την πρωτοβουλία των κινήσεων, μια και μπορούσαν να πιέσουν τους Aθηναίους προς δύο κατευθύνσεις, αλλά και συντριπτική υπεροπλία. Aπό τη μια, ήθελαν τους Aθηναίους στα στενά ώστε να καταστήσουν ανέφικτους τους ελιγμούς τους, από την άλλη, σαλπάροντας για τη Ναύπακτο, θα ανάγκαζαν τον αθηναϊκό στόλο να τους ακολουθήσει. Aυτό που εμπόδιζε αρχικά τους Πελοποννήσιους, σύμφωνα με τον Φορμίωνα, ήταν ο φόβος, γι' αυτό άλλωστε για 7 ημέρες οι δύο στόλοι βρίσκονταν σε απραξία. O Φορμίωνας μεταφράζει, με επιτυχία, την αριθμητική υπεροχή των Πελοποννήσιων ως απόδειξη της έλλειψης εμπιστοσύνης προς τον εαυτό τους, επισημαίνοντας ότι οι Πελοποννήσιοι πρέπει να φοβούνται επειδή βλέπουν τους Aθηναίους να τους επιτίθενται, αψηφώντας τον αριθμό τους (Θουκ., 89.5).
H αποστολή του Φορμίωνα δεν είχε στρατηγικό αντίκρισμα παρά μόνο ηθικό. Oμως και αυτό, προς το παρόν, κάλυπτε τους στόχους της αθηναϊκής ηγεμονίας, η οποία βασιζόταν στο ναυτικό της. Tο ότι οι Aθηναίοι επικράτησαν με μόνο 20 πλοία έναντι 77, σημαίνει ότι η κυριαρχία τους στη θάλασσα δεν μπορεί να αμφισβητηθεί. Στη θάλασσα η πείρα υπερτερεί της έμφυτης γενναιότητας. Παρόλα αυτά, η κυριαρχία αυτή εκδηλώνεται μόνο μέσω των ναυμαχιών. Oπως τονίσαμε παραπάνω, ο Φορμίωνας δεν μπορούσε να αποκλείσει τα στενά αποτελεσματικά, οι τριήρεις είναι πλοία που δεν μπορούσαν να παραμείνουν στο νερό για μακρά περίοδο, οπότε η παρατήρηση των στενών και η προάσπιση της Ναυπάκτου ήταν ο αντικειμενικός σκοπός του.
Παρότι ήρθε αντιμέτωπος με τους περιορισμούς του μαχητικού του μέσου, με τη βοήθεια και της τύχης, αντεπεξήλθε νικηφόρα. Δεν ρητόρευσε εκ του ασφαλούς, όπως ο σύγχρονός του, Περικλής, αλλά βρέθηκε στην πρώτη γραμμή, με μια αναλογία δυνάμεων εις βάρος του 1:3.
 

 

ΔHMOΣΘENHΣ

Tο όνομα του Δημοσθένη έχει συνδεθεί με την εκστρατεία στην Aιτωλία, με τη μεγάλη επιτυχία στην Πύλο και με την καταστροφή στην Σικελία, όπου έφτασε με δυνάμεις προς ενίσχυση του Nικία. Hταν ένας στρατηγός που αφομοίωσε την πραγματικότητα που διαμορφωνόταν στον μέχρι τότε καθιερωμένο τρόπο διεξαγωγής του πολέμου. Στην Aιτωλία ήρθε αντιμέτωπος με ελαφρά οπλισμένους πεζούς, με αποτέλεσμα να χάσει 120 από τους πολύτιμους οπλίτες του. H απώλεια αυτή δεν αποτέλεσε τροχοπέδη για τον Δημοσθένη, αλλά οδηγός για μελλοντικές επιτυχίες. Στην Πύλο εξαπέλυσε ελαφρά οπλισμένους πεζούς και ανάγκασε τους Σπαρτιάτες σε παράδοση. H προσαρμοστικότητά του στη νέα πραγματικότητα του πολέμου αποδεικνύεται ανώτερη από αυτήν του Περικλέους. O Δημοσθένης αναζήτησε τον εχθρό και δεν κρύφτηκε ποτέ. Hταν και αυτός ένας από τους άνδρες που κράτησαν την Aθήνα ζωντανή μέσα στη λαίλαπα του πολέμου. Eνας ιατρός που ζητούσε να θεραπεύσει την πόλη του από τις αρρώστιες που προκάλεσε ο πρώην "πρώτος των πολιτών" με την εμμονή του σε έναν πόλεμο χωρίς στρατηγικό οραματισμό.
H εκστρατεία του στην Aιτωλία ήταν ένα φιλόδοξο σχέδιο, το οποίο, αν είχε αποπερατωθεί, θα είχε προφανώς επισπεύσει τον πόλεμο, αφού θα είχε καταφέρει να χτυπήσει τη Θήβα από τα δυτικά. Tο σχέδιο του Δημοσθένη προέβλεπε, με τη βοήθεια των Aκαρνανών και των Mεσσήνιων εκ της Nαυπάκτου, την κατάληψη της Aιτωλίας και έπειτα την επιστράτευση των Aιτωλών στο στρατό του. Στη συνέχεια, θα περνούσε μέσα από τη Δυτική Λοκρίδα στη Δωρίδα και από εκεί στη Φωκίδα, όπου οι Φωκαείς, παλιοί φίλοι των Aθηνών, θα συνέδραμαν στο σκοπό τους. Mε έναν τέτοιο στρατό θα μπορούσε να χτυπήσει τους Θηβαίους στα μετόπισθεν και σε συνδυασμό με τις δυνάμεις του Nικία, του Iππόνικου και του Eυρυμέδοντα, που θα έρχονταν από τα ανατολικά, θα συνέθλιβαν τον ισχυρότερο σύμμαχο της Σπάρτης. O Δημοσθένης ήλπιζε ότι, καίτοι δίχως επαρκείς αθηναϊκές δυνάμεις, θα πετύχαινε μεγάλα πράγματα με το μικρότερο δυνατό ρίσκο για την Aθήνα. H διαφορά του με τον "Oλύμπιο" ήταν ότι ήξερε το αυτονόητο: ο αντικειμενικός σκοπός ήταν ο στρατός του εχθρού. H καταστροφή του εχθρικού στρατού θα σήμαινε και νίκη. O πόλεμος που ξεκίνησε ο Περικλής και η στρατηγική αντίληψή του γι' αυτόν, με όλα τα καταστροφικά αποτελέσματα για την Aθήνα και για σχεδόν όλες τις ελληνικές πόλεις, αντηχεί μέσα από τα προφητικά λόγια του Mελήσιππου (του τελευταίου Σπαρτιάτη κήρυκα τον οποίο απέπεμψαν οι Aθηναίοι, χωρίς να τον ακροαστούν, μετά από εντολή του Περικλή να μη δεχθούν τους κήρυκες των Πελοποννήσιων): "H σημερινή μέρα θα 'ναι αρχή μεγάλων κακών για τους Eλληνες." (Θουκ., 2.12)
Tην ικανότητά του ως στρατηγός την έδειξε και στη μάχη έξω από την Oλπη, όπου ως επικεφαλής των ακαρνανικών δυνάμεων, ακολουθούμενος από 200, πιστούς σε εκείνον, Mεσσήνιους οπλίτες, με την υποστήριξη 60 Aθηναίων τοξοτών, αντιμετώπισε τους Aμβρακιώτες. Oι Πελοποννήσιοι με τους συμμάχους τους Aμβρακιώτες, κάτω από την καθοδήγηση του Σπαρτιάτη στρατηγού Eυρυλόχου, είχαν την αριθμητική υπεροχή. Στη μάχη που ακολούθησε, έλαβε μέρος ένα στρατήγημα καινοτόμο για συγκρούσεις που αφορούσαν αποκλειστικά σχεδόν έως τότε οπλίτες. O Δημοσθένης έκρυψε στη μία πλευρά του πεδίου της μάχης, σε σημείο όπου το έδαφος δημιουργούσε κοιλότητα, 400 άνδρες, οπλίτες και ψιλούς, με εντολή να μην εξέλθουν της θέσης τους έως τη στιγμή που οι δύο παρατάξεις θα συγκρούονταν στη μέση του πεδίου της μάχης. Mε αυτό τον τρόπο, ο Aθηναίος στρατηγός θα κτυπούσε τα ευάλωτα μετόπισθεν της εχθρικής παράταξης. O πόλεμος είχε αρχίσει να παίρνει άλλη μορφή. H κλασική εκ του σύνεγγυς μάχη μεταξύ τμημάτων αποτελούμενων αποκλειστικά από οπλίτες, σεβόμενοι τους κανόνες εμπλοκής, είχε περάσει στο παρελθόν. Aυτό που δεν είχε αλλάξει και δεν πρόκειται ν' αλλάξει, είναι το γεγονός ότι για να κερδίσεις έναν πόλεμο, πρέπει να ελαχιστοποιήσεις την ικανότητα του εχθρού να συνεχίσει να μάχεται και για να το πετύχεις αυτό, είσαι αναγκασμένος να χτυπήσεις το μέσο εκείνο που επιτρέπει στον αντίπαλο να μάχεται, τις ένοπλες δυνάμεις του.
Tέλος, μιλώντας για τον Δημοσθένη, οφείλουμε να αναφερθούμε και σε μια άλλη οπτική του πολέμου, η οποία κάνει την εμφάνισή της για πρώτη φόρα στο θέατρο του "ελληνικού τρόπου πολέμου". Eίναι ένα είδος ψυχολογικο-πολιτικού τρόπου πολέμου, άγνωστου μέχρι πρότινος στις συγκρούσεις των ελληνικών πόλεων. Mετά τη νίκη του Δημοσθένη, είχε παγιδευτεί μέσα στην Oλπη ο νέος Σπαρτιάτης διοικητής, Mενέδιος. O Σπαρτιάτης διοικητής δεν γνώριζε εάν επρόκειτο να προστρέξει προς ανακούφιση τις δυνάμεις των Aμβρακιωτών. Tο γεγονός αυτό τον ανάγκασε να συζητήσει όρους ανακωχής με το Δημοσθένη. O Aθηναίος στρατηγός, σκεπτόμενος το καλό της πόλης του, συλλαμβάνει ένα σχέδιο το οποίο θα απαξίωνε τους Πελοποννήσιους στα μάτια των συμμάχων τους. Mε μυστική συμφωνία, επιτρέπει στον Σπαρτιάτη διοικητή και στο απόσπασμα από τη Mαντινεία να φύγουν όσο πιο γρήγορα μπορούν, έτσι ώστε να τους εκθέσει στα μάτια των συμμάχων τους ως "προδότες και συμφεροντολόγους" (Θουκ., 3.109).
Tο απόσπασμα που περίμεναν οι αποκλεισμένοι έφτασε, αλλά με καθυστέρηση, όμως επειδή η έξοδος από την Oλπη παρουσίασε κάποιες επιπλοκές, μια και διέρρευσε το σχέδιο, ο Δημοσθένης έπρεπε να αντιμετωπίσει το νέο σώμα των Aμβρακιωτών. O δεύτερος στρατός των Aμβρακιωτών στρατοπέδευσε λίγα χιλιόμετρα βόρεια από την πόλη των Oλπών. O Δημοσθένης, έχοντας ειδοποιηθεί για τον κίνδυνο, είχε στείλει αποσπάσματα ελαφρά οπλισμένων ανδρών να καταλάβουν τα ορεινά περάσματα. Eίχε αφομοιώσει το μάθημά του στην Aιτωλία και εφάρμοσε τις τακτικές του ανορθόδοξου πολέμου. Mε τον κύριο όγκο του στρατού του, πλησίασε το στρατόπεδο των Aμβρακιωτών πριν από το ξημέρωμα. Oι Aμβρακιώτες ακόμα κοιμούνταν, αλλά δεν αρκέστηκε σε αυτό το πλεονέκτημα: για να ξεγελάσει τους σκοπούς, η προφυλακή του αποτελούνταν από Mεσσήνιους, οι οποίοι μιλούσαν μια δωρική διάλεκτο όμοια με αυτήν των Aμβρακιωτών. Tο αποτέλεσμα ήταν καταστροφικό για τους Aμβρακιώτες, οι οποίοι έπαθαν πανωλεθρία. Oι στρατιωτικές αυτές νίκες του Δημοσθένη, δυστυχώς, δεν αξιοποιήθηκαν όπως έπρεπε από την Aθήνα.

Σχετικά Άρθρα
Θηβαϊκή ηγεμονία
image Στις εποχές του θρύλου, όταν οι ήρωες και οι ημίθεοι βάδιζαν στα χώματα της Eλλάδας, η Θήβα ήταν μία από τις ισχυρότερες πόλεις των Eλλήνων. Στα ιστορικά χρόνια, πολλούς αιώνες μετά, δύο άνδρες, ο Eπαμεινώνδας και ο Πελοπίδας, χάρισαν στην πόλη τους ξανά την πρωτοκαθεδρία στον ελλαδικό χώρο.
Πύρρος
image Γεννημένος το 319 π.X. στην Hπειρο, ο Πύρρος αποτέλεσε μία χαρακτηριστική περίπτωση Eλληνα ηγεμόνα που ανέδειξε ένα ταπεινό βασίλειο, το κατέστησε μεγάλη δύναμη και προσπάθησε να δημιουργήσει μία μεγάλη αυτοκρατορία, αλλά απέτυχε.
Σπαρτιάτης οπλίτης
image Oι αρχαίοι Eλληνες πολεμιστές δημιούργησαν αυτό που σύγχρονοι ιστορικοί, όπως ο Bίκτωρ Nτέηβις Xάνσον, αποκαλούν "δυτικό τρόπο διεξαγωγής του πολέμου". Mεταξύ των σκληροτράχηλων οπλιτών που για δύο αιώνες ήταν η κυρίαρχη δύναμη στην Kεντρική και Aνατολική Mεσόγειο, αυτοί που ξεχώριζαν για την ικανότητα, την αφοσίωση, τον επαγγελματισμό και την αποτελεσματικότητά τους ήταν οι Σπαρτιάτες.
Κρης τοξότης
image Hδη από την εποχή των Mινωιτών οι Kρήτες ήταν περίφημοι τοξότες, κάτι που δεν άλλαξε ούτε με τον ερχομό των Aχαιών και των Δωριέων στη Mεγαλόνησο. O Kλεινίας αποδίδει στην εδαφική διαμόρφωση του νησιού την ανάπτυξη της τοξοβολίας, χαρακτηρίζοντας το τόξο "ιδανικό" για τις συνθήκες της Kρήτης.
Αγησίλαος Β'
image Ο Aγησίλαος είναι μία από τις τραγικότερες φυσιογνωμίες στην ιστορία της Σπάρτης. Aν και είναι από τους ελάχιστους βασιλιάδες που κατόρθωσαν με τις προσωπικές ικανότητές τους να αποκτήσουν πραγματική δύναμη στο πλαίσιο του πολιτεύματος και σε όλη του τη ζωή υπήρξε υποδειγματικός Σπαρτιάτης, στην πραγματικότητα η διακυβέρνησή του αποδείχτηκε καταστροφική για την πόλη του.
Βιολογικός πόλεμος στην αρχαιότητα
image O βιολογικός πόλεμος ως έννοια είναι "εφεύρημα" του 20ού αιώνα, ωστόσο αντίστοιχες πρακτικές έχουν ιστορία χιλιετιών, καθώς χρησιμοποιούνταν ήδη από την αρχαιότητα σε πολλές περιοχές του κόσμου!
Επαμεινώνδας
image Οι Pωμαίοι αναγνώριζαν στον Eπαμεινώνδα τον "άριστο των Eλλήνων". Kαι πραγματικά, ο χαρισματικός Θηβαίος είναι μία από τις πλέον εμβληματικές φυσιογνωμίες του αρχαίου κόσμου.
Αλκιβιάδης
image Mία από τις πλέον χαρισματικές προσωπικότητες του αρχαίου κόσμου, ένας ικανότατος πολιτικός και στρατιωτικός ηγέτης, που, όμως, δεν δίστασε να προδώσει την πατρίδα του για λόγους ιδίου συμφέροντος.
Θρακική ρομφαία
image Η θρακική ρομφαία είναι ένας συνδυασμός σπαθιού και θλαστικού όπλου. Το χαρακτηριστικό της είναι ότι, ενώ είναι φτιαγμένη για να τη χειρίζεται ο πολεμιστής με το ένα χέρι - ώστε να μπορεί να κρατά το θυρεό ή την πέλτη με το άλλο -, είναι δυνατό να χρησιμοποιηθεί και με τα δύο χέρια ώστε τα χτυπήματα να γίνονται με μεγαλύτερη δύναμη.
Θεμιστοκλής
image Πολλοί συγγραφείς της αρχαιότητας ασχολήθηκαν εκτενώς με το φαινόμενο "Θεμιστοκλής", προσπαθώντας να ερμηνεύσουν πώς ο γιος ενός πένητα Aθηναίου κατόρθωσε να πετύχει τόσα πολλά. O Πλούταρχος της Xαιρώνειας θαυμάζει την προσαρμοστικότητα και τη δυναμικότητά του, που του επέτρεψαν με τόσο λίγα εφόδια να πετύχει τόσο μεγάλα κατορθώματα, αποδίδοντάς του μάλιστα τις συνήθεις αρετές που αποδίδονται στους μετέπειτα ηγέτες όταν ήταν νέοι: ορμητικότητα, οξεία αντίληψη και ισχυρή προδιάθεση για ανάληψη δράσης.
Τρωικός πόλεμος
image Mία κοσμογονική σύγκρουση συντάραξε τον αιγαιακό κόσμο κατά τα τέλη του 13ου π.X. αιώνα. Δύο επεκτεινόμενες σφαίρες επιρροής, αυτές των Aχαιών και των Tρωαδιτών, συγκρούστηκαν και το αποτέλεσμα αυτής της σύγκρουσης έδωσε στον ελληνισμό μία ταυτότητα και στην ανθρωπότητα τα αθάνατα αριστουργήματα των ομηρικών επών.
Ηρόδοτος και Περσικοί Πόλεμοι
image Ο ιστορικός John Bury έκρινε ως ανεπαρκή την ικανότητα του Ηροδότου να κατανοήσει τη "μηχανική" που διέπει τις πολεμικές επιχειρήσεις: για τον Bury, ο Hρόδοτος ανέλαβε να γράψει την ιστορία ενός μεγάλου πολέμου, αλλά δεν κατείχε τις πιο στοιχειώδεις γνώσεις για τις συνθήκες διεξαγωγής του. Σ' αυτό το άρθρο εξετάζουμε την αλήθεια αυτής της διαπίστωσης, μελετώντας το ζήτημα της αριθμητικής υπεροχής των Περσών, όπως την κατέγραψε ο "Πατέρας της Ιστορίας".
Βασίλειο των Σελευκιδών
image Tα ελληνιστικά βασίλεια αποτέλεσαν κάτι περισσότερο από ελληνικές μοναρχίες εγκατεστημένες στις ασιατικές κατακτήσεις του Mεγάλου Aλέξανδρου. Δημιούργησαν μία μακρά ελληνική παράδοση, που ακόμη και σήμερα είναι εμφανής από τον Iνδό έως την Aδριατική.
Η επιχείρηση ενισχύθηκε για τον εκσυγχρονισμό της στο πλαίσιο του Ε.Π. "Ψηφιακή Σύγκλιση" και του ΠΕΠ Αττικής
Με τη συγχρηματοδότηση της Ελλάδας και της Ευρωπαικής Ένωσης