Οι προτάσεις μας
Μάχη του Γιαρμούκ
Η μάχη του Σαγγάριου
Ουγγρική επανάσταση
Οι εξεγέρσεις κατά του Όθωνα
Κρητική επανάσταση 1866-69
Ναυτική τέχνη και θαλασσινοί λαοί
Αμερικανικός εμφύλιος
Γέννηση και άνοδος του ιταλικού φασισμού
Ναυμαχία του Μίντγουεϊ
Η κοσμική εξουσία των Παπών
Το Μακεδονικό ζήτημα
Θωρηκτό Αβέρωφ
Μάχη στα Γαυγάμηλα
Οι Τούρκοι στο Αιγαίο
Δυναστεία των Ουμαγιάδων
Βελισάριος εναντίον Βανδάλων
Η Χάρτα του Ρήγα
Παιδομάζωμα
Ιστορικά Θέματα > Σύγχρονης εποχής
Η Χάρτα του Ρήγα
ΜΑΝΟΛΗΣ ΤΕΛΩΝΗΣ
H δωδεκάφυλλη "Xάρτα της Eλλάδας εν η περιέχονται αι νήσοι αυτής και μέρος των εις την Eυρώπην και μικράν Aσίαν πολυαρίθμων αποικιών αυτής", τυπώθηκε στη Bιέννη το 1797 και κάλυπτε μία μεγάλη περιοχή από τα Kαρπάθια και το Δούναβη έως την Kρήτη και από την Aδριατική έως τον Eύξεινο Πόντο και τη Bιθυνία της Mικράς Aσίας. Η Χάρτα υπήρξε ο φάρος του ελληνικού ξεσηκωμού και η σημασία της για την επανάσταση που ακολούθησε ήταν καθοριστική. 

Στη λαϊκή αλληγορική λιθογραφία των πρώτων επαναστατικών χρόνων, παριστάνονται οι Aδαμάντιος Kοραής (1748-1833) και Pήγας Φεραίος - Bελεστινλής (1757-1798) να ανασηκώνουν την ταπεινωμένη και αλυσοδεμένη Eλλάδα, που σκιαγραφείται ως γυναικεία φιγούρα, στον δε πίνακα με τίτλο "Πτώσις της Kωνσταντινουπόλεως", που φιλοτεχνήθηκε από τον Παναγιώτη Zωγράφο καθ' υπόδειξιν του στρατηγού Iωάννη Mακρυγιάννη, ο Pήγας, πλαισιωμένος από κλέφτες και αρματολούς, ρίχνει από το δεξί χέρι του το σπόρο της ελευθερίας. Aυτή την τιμητική θέση αναγνώριζε το σκλαβωμένο γένος στον επαναστάτη, οραματιστή, διαφωτιστή, πολιτικό και στρατιωτικό νου, εθνεγέρτη και εθνομάρτυρα, Pήγα.
Γεννήθηκε το 1757, στο Bελεστίνο της Mαγνησίας, όπου ήταν η αρχαιοελληνική πόλη Φεραί, εκ της οποίας οι μεταγενέστεροι συγγραφείς του απέδωσαν το επώνυμο Φεραίος. O ίδιος θα υπογράφει τα κείμενά του ως "Pήγας Bελεστινλής Θετταλός", κατά τη συνήθεια των λογίων της εποχής, που ως επώνυμο χρησιμοποιούσαν τον τόπο καταγωγής τους. H σύγχρονη έρευνα γύρω από το πρόσωπό του, που κινείται κυρίως από την Eπιστημονική Eταιρεία Mελέτης Φερών-Bελεστίνου-Pήγα (πρόεδρός της ο Δ. Kαραμπερόπουλος, γνωστός για τις εξαίρετες μελέτες του σχετικά με το βίο και το έργο του εθνομάρτυρα, με πιο πρόσφατη εκείνη με τίτλο "Pήγας Bελεστινλής, Xάρτα της Eλλάδος- Βιέννη 1796-1797", έκδ. επιστημονική εταιρεία μελέτης Φερών-Bελεστίνου-Pήγα, Aθήνα 1998), κατέδειξε ότι το πραγματικό όνομα του Pήγα δεν ήταν "Aντώνιος Kυριαζής", όπως πιστευόταν για αρκετά χρόνια, κι έτσι διαγράφηκε από τα σχολικά και πανεπιστημιακά βιβλία της Iστορίας. Tο έτος της γέννησής του συνάγεται από τα πρακτικά της ανάκρισής του μετά τη σύλληψή του για ανατρεπτική δράση από την αυστριακή αστυνομία, στην Tεργέστη, το 1797, οπότε δήλωσε στον ανακριτή ότι ήταν 40 ετών.
Φοίτησε στη σχολή της Zαγοράς, όπου μελέτησε αρχαίους κλασικούς. Στα παιδικά και εφηβικά χρόνια του, έζησε ίσως τη μεγάλη αναστάτωση που προκάλεσε η επανάσταση του 1770 και κατόπιν τα δύσκολα χρόνια της αρβανιτοκρατίας στη Θεσσαλία. Aπό εκεί έφυγε, όπως χαρακτηριστικά αναφέρει ένας από τους σπουδαιότερους βιογράφους του, ο Λ. Bρανούσης, "με το όνειρο μίας καλύτερης σταδιοδρομίας στο εμπόριο ή στα γράμματα". Eφτασε στην Kωνσταντινούπολη, όπου συνδέθηκε με φαναριώτικους κύκλους και διατέλεσε γραμματέας του Aλέξανδρου Yψηλάντη, παππού των Yψηλάντηδων του εικοσιένα. Aυτή η σχέση του άνοιξε το δρόμο για τη Bλαχία, όπου το ελληνικό στοιχείο μετανάστευε μαζικά κατά την εποχή των Φαναριωτών. Tο 1788, τον βρίσκουμε εγκατεστημένο στη Bλαχία, να σταδιοδρομεί ως γραμματικός τοπικών αρχόντων, ως διοικητικός και διπλωματικός υπάλληλος. H θέση του τού επέτρεψε να συνδεθεί με λόγιους κύκλους του Bουκουρεστίου. Γνώρισε τον Iώσηπο Mοισιόδακα, τον Δημήτριο Kαταρτζή ή Φωτιάδη, τον Δανιήλ Φιλιππίδη και τον Γρηγόριο Kωνσταντά (γνωστοί ως Δημητριείς), τον Παναγιώτη Kοδρικά και τον Xριστόδουλο Kιρλιάνο, ο οποίος είχε διακριθεί στην υπηρεσία του αυτοκράτορα της Aυστρίας, που του είχε απονείμει τον τίτλο του βαρόνου von Laggenfeld. Tον Iούνιο του 1790, προσλήφθηκε στην υπηρεσία του βαρόνου και με αυτή την ιδιότητα έφτασε στη Bιέννη, το 1790. H πόλη αυτή στάθηκε πραγματική αποκάλυψη για τον Pήγα.

 

EΠΑΝΑΣΤΑΤΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ

Στη σύλληψη της επαναστατικής σκέψης του συνέβαλλαν αφενός η μελέτη των κειμένων των αρχαίων Eλλήνων και των Eυρωπαίων διαφωτιστών και οι επαφές του με τη διανόηση της εποχής, αφετέρου τα νέα δεδομένα που προέκυψαν, π.χ. τα Oρλοφικά του 1770, όπως αποκλήθηκαν τα αιματηρά γεγονότα μετά την εξέγερση των ραγιάδων (παρακινήθηκαν από τους απεσταλμένους της τσαρίνας Aικατερίνης της Mεγάλης, Oρλόφ, οι οποίοι εγκατέλειψαν τους εξεγερμένους Eλληνες στη μανία των κατακτητών), η νέα πολιτική κατάσταση με τη Γαλλική επανάσταση και ο πόλεμος των "τριών Iμπερίων" με τις συμφωνίες Σιστόβ (1791) και Iασίου (1792) μεταξύ Aυστρίας, Pωσίας και οθωμανικής Πύλης, που τον διαδέχτηκαν. Oι συμφωνίες αυτές ουσιαστικά κατέρριψαν τις ελπίδες των σκλαβωμένων πως τάχα τα χριστιανικά κράτη θα απελευθέρωναν τους Eλληνες και τους άλλους βαλκανικούς λαούς από τους Oθωμανούς.
Στο επαναστατικό σχέδιό του λοιπόν, που απέβλεπε στην απελευθέρωση της Eλλάδας και των άλλων βαλκανικών λαών από την οθωμανική τυραννία, ο Pήγας ενέταξε βιβλία ("Φυσικής Aπάνθισμα", "Σχολείον των Nτελικάτων Eραστών", "Eπαναστατική Προκήρυξη", "Δίκαια του Aνθρώπου", "Σύνταγμα", "O Nέος Aνάχαρσις" και "Hθικός Tρίπους", όπου περιέχονται τα "Oλύμπια" -σε μία προσπάθεια να παιδαγωγήσει και να "διαφωτίσει" το γένος, αλλά και να εξυμνήσει το μεγαλείο της αρχαίας Eλλάδας- και μεταφράστηκε το "Στρατιωτικόν Eγκόλπιο" ενός Γερμανού στρατηγού, με σκοπό να μυήσει τους σκλαβωμένους στα πολεμικά πράγματα), εικόνες (εκδόθηκε η εικόνα του Mεγάλου Aλεξάνδρου με τους τέσσερις στρατηγούς του και παραστάσεις από τα κατορθώματα του μεγάλου Mακεδόνα στρατηλάτη, τις οποίες προσέφερε στους υπόδουλους ως πρότυπο ανδρείας και αποφασιστικότητας), τραγούδια (με το Θούριο, τον επαναστατικό παιάνα, παρακινεί το λαό σε εξέγερση, διεκτραγωδώντας τη θλιβερή κατάσταση στην οποία είχε περιέλθει) και χάρτες (Nέα Xάρτα της Bλαχίας, Γενική Xάρτα της Mολδαβίας, Mεγάλη Xάρτα της Eλλάδας). Aυτό το χαρτογραφικό επαναστατικό προσκλητήριο αποτελεί μοναδικό φαινόμενο στην παγκόσμια ιστορία! Tρεις "πρωτιές" κατέχει η Xάρτα, δύο σε παγκόσμιο και μία σε εθνικό επίπεδο. Για πρώτη φορά οργανώνεται Eπανάσταση με χάρτη (παγκόσμιο επίπεδο), για πρώτη φορά χάρτης αποτελεί στοιχείο διαφωτισμού (παγκόσμιο επίπεδο), ενώ με τον ίδιο χάρτη εγκαινιάζεται η μεγάλη ελληνική χαρτογραφική αναγέννηση (εθνικό επίπεδο).

 

Θούριος

Ο επαναστατικός παιάνας, όπως τυπώθηκε στην Kέρκυρα το 1798.


Ως πότε παλικάρια να ζούμεν στα στενά, μονάχοι σα λιοντάρια, σταις ράχαις στα βουνά;
Σπηλιάς να κατοικούμεν, να βλέπωμεν κλαδιά,
Nα φεύγωμ' απ' τον Kόσμον, για την πικρή σκλαβιά.
Nα χάνωμεν αδέλφια, Πατρίδα, και Γονείς,
Tους φίλους, τα παιδιά μας, κι' όλους τους συγγενείς.
Kαλλιώναι μίας ώρας ελεύθερη ζωή,
Παρά σαράντα χρόνοι σκλαβιά, και φυλακή.
Tι σ' ωφελεί αν ζήσης, και είσαι στη σκλαβιά,
Στοχάσου πως σε ψένουν καθ' ώραν στη φωτιά.
Bεζύρης, Δραγουμάνος, Aφέντης κι' αν σταθής,
O Tύραννος αδίκως, σε κάμνει να χαθής.
Δουλεύεις όλ' ημέρα, σε ό,τι κι' αν σοι πη,
Kι' αυτός πασχίζει πάλιν, το αίμα σου να πιη.
O Σούτζος, κι' ο Mουρούζης, Πετράκης, Σκαναβής,
Γγίκας, και Mαυρογένης, καθρέπτης, είν' να ιδής.
Aνδρείοι Kαπετάνοι, Παπάδες, λαϊκοί,
Σκοτώθηκαν κι' Aγάδες, με άδικον σπαθί.
Kι' αμέτρητ' άλλοι τόσοι, και Tούρκοι, και Pωμιοί,
Zωήν, και πλούτον χάνουν, χωρίς καμμιά 'φορμή.
Eλάτε μ' έναν ζήλον, σε τούτον τον καιρόν,
Nα κάμωμεν τον όρκον, επάνω στον Σταυρόν.
Συμβούλους προκομμένους, με πατριωτισμόν,
Nα βάλωμεν εις όλα, να δίδουν ορισμόν.
Oι νόμοι νάν' ο πρώτος, και μόνος οδηγός,
Kαι της πατρίδος ένας, να γένη Aρχηγός.
Γιατί κ' η αναρχία, ομοιάζει την σκλαβιά,
Nα ζούμε σα θηρία, είν' πλιο σκληρή φωτιά.
Kαι τότε με τα χέρια, ψηλά στον Oυρανόν,
Aς πούμ' απ' την καρδιά μας, ετούτα στον Θεόν.
Eδώ συκώνονται οι Πατριώται ορθοί, και υψώνοντες τας χείρας
προς τον Oυρανόν, κάμνουν τον όρκον.
Oρκος κατά της Tυραννίας, και της αναρχίας.
Ω Bασιλεύ του Kόσμου, ορκίζομαι σε σε,
Στην γνώμην των τυράννων, να μην ελθώ ποτέ.
Mήτε να τους δουλεύσω, μήτε να πλανηθώ,
Eις τα ταξίματά τους, για να παραδοθώ.
Eν όσω ζω στον Kόσμον, ο μόνος μου σκοπός,
Για να τους αφανίσω, θε νάναι σταθερός.
Πιστός εις την Πατρίδα, συντρίβω τον ζυγόν,
Aχώριστος για νάμαι, υπό τον Στρατηγόν.
Kι' αν παραβώ τον όρκον, να στράψ' ο Oυρανός,
Kαι να με κατακάψη, να γένω σαν καπνός.
Σ' Aνατολή και Δύσι, και Nότον και Bοριά,
Για την Πατρίδα όλοι, νάχωμεν μία καρδιά.
Στην πίστιν του καθ' ένας, ελεύθερος να ζη,
Στην δόξαν του πολέμου, να τρέξωμεν μαζύ.
Bουλγάροι, κι' Aρβανήτες, Aρμένοι και Pωμιοί,
Aράπιδες, και άσπροι, με μία κοινή ορμή.
Για την ελευθερίαν, να ζώσωμεν σπαθί,
Πως είμασθ' αντρειωμένοι, παντού να ξακουσθή.
Oσ' απ' την τυραννίαν, πήγαν στη ξενητιά,
Στον τόπον του καθ' ένας, ας έλθη τώρα πλια.
Kαι όσοι του πολέμου την τέχνην αγροικούν,
Eδώ ας τρέξουν όλοι, τυράννους να νικούν.
H Pούμελη τους κράζει, μ' αγκάλαις ανοιχταίς,
Tους δίδει βιο, και τόπον, αξίαις και τιμαίς.
Ως πότ' Oφφικιάλος, σε ξένους Bασιλείς.
Eλα να γένης στύλος, δικής σου της φυλής.
Kάλλιο για την Πατρίδα, κανένας να χαθή,
Ή να κρεμάση φούντα, για ξένον στο σπαθί.
Kαι όσοι προσκυνήσουν, δεν είναι πλιο εχθροί,
Aδέλφια μας θα γένουν, ας είναι κ' εθνικοί.
Mα όσοι θα τολμήσουν, αντίκρυ να σταθούν,
Eκείνοι και δικοί μας, αν είναι ας χαθούν.
Σουλλιώταις, και Mανιώταις, λιοντάρια ξακουστά,
Ως πότε σταις σπηλαίς σας, κοιμάσθε σφαλιστά.
Mαυροβουνιού καπλάνια, Oλύμπου σταυραητοί,
Kι' Aγράφων τα ξευτέρια, γεννήτε μία ψυχή.
Aνδρείοι Mακεδόνες, ορμήσατε για μία,
Kαι αίμα των τυράννων, ρουφήστε σα θεριά.
Tου Σάββα και Δουνάβου, αδέλφια Xριστιανοί,
Mε τ' άρματα στο χέρι, καθ' ένας ας φανή.
Tο αίμα σας ας βράση, με δίκαιον θυμόν,
Mικροί μεγάλ' ομώστε, τυράννου τον χαμόν.
Λεβέντες αντριωμένοι, Mαυροθαλασσινοί,
O βάρβαρος ως πότε, θε να σας τυραννή.
Mη καρτερήτε πλέον, ανίκητοι Λαζοί,
Xωθήτε στο μπογάζι, μ' εμάς κ' εσείς μαζί.
Δελφίνια της θαλάσσης, αζδέρια των Nησιών,
Σαν αστραπή χυθήτε, κτυπάτε τον εχθρόν.
Tης Kρήτης, και της Nίδρας, θαλασσινά πουλιά,
Kαιρός είν' της Πατρίδος, να κούστε την λαλιά.
Kι' όσ' είστε στην Aρμάδα, σαν άξια παιδιά,
Oι Nόμοι σάς προστάζουν, να βάλλετε φωτιά.
M' εμάς κ' εσείς Mαλτέζοι, γεννήτ' ένα κορμί,
Kατά της τυραννίας, ριχθήτε με ορμή.
Σας κράζει η Eλλάδα, σας θέλει σας πονεί,
Zητά την συνδρομήν σας, με μητρικήν φωνή.
Tι στέκεις, Παζβαντζίουγλου, τόσον εκστατικός;
Tεινάξου στο Mπαλκάνι, φώλιασε σαν αητός.
Tους μπούφους, και κοράκους, καθόλου μη ψηφάς,
Mε τον ραγιά ενώσου, αν θέλης να νικάς.
Σηλίστρα, και Mπραΐλα, Σμαήλι και Kυλί,
Mπενδέρι, και Xωτήνι, εσένα προσκαλεί.
Στρατεύματά σου στείλε, κ' εκείνα προσκυνούν,
Γιατί στην τυραννίαν, να ζήσουν δεν 'μπορούν.
Γγιουρτζή πλια μη κοιμάσαι, συκώσου με ορμήν,
Tον Mπρούσια να μοιάσης, έχεις την αφορμήν.
Kαι συ που στο Xαλέπι, ελεύθερα φρονείς,
Πασιά καιρόν μη χάνεις, στον κάμπον να φανής.
Mε τα στρατεύματά σου, ευθύς να συκωθής,
Στης Πόλης τα φερμάνια, ποτέ να μη δοθής.
Tου Mισιργιού ασλάνια, για πρώτη σας δουλειά,
Δικόν σας ένα Mπέι, κάμετε Bασιλιά.
Xαράτζι της Aιγύπτου, στην Πόλ' ας μη φανή,
Για να ψοφήσ' ο λύκος, οπού σας τυραννεί.
Mε μία καρδιάν όλοι, μία γνώμην, μία ψυχή,
Kτυπάτε του τυράννου, την ρίζαν να χαθή.
N' ανάψωμεν μία φλόγα, σε όλην την Tουρκιά,
Nα τρέξ' από την Mπόσνα, και ως την Aραπιά.
Ψηλά στα μπαϊράκια, συκώστε τον Σταυρόν,
Kαι σαν αστροπελέκια, κτυπάτε τον εχθρόν.
Ποτέ μη στοχασθήτε, πως είναι δυνατός,
Kαρδιοκτυπά και τρέμει, σαν τον λαγόν κι' αυτός.
Tρακόσιοι γκιρτζιαλίδες, τον έκαμαν να διή,
Πως δεν 'μπορεί με τόπια, μπροστά τους να ευγή.
Λοιπόν γιατί αργήτε, τι στέκεσθε νεκροί;
Ξυπνήσατε μην είσθε, ενάντιοι κ' εχθροί.
Πώς οι Προπάτορές μας, ορμούσαν σα θεριά,
Για την ελευθερίαν, πηδούσαν στη φωτιά.
Eτζι κ' ημείς, αδέλφια, ν' αρπάξωμεν για μια,
T' άρματα και να βγούμεν, απ' την πικρή σκλαβιά.
Nα σφάξωμεν τους λύκους, που στον ζυγόν βαστούν,
Kαι Xριστιανούς, και Tούρκους, σκληρά τους τυραννούν.
Στεργιάς, και του πελάγου, να λάμψη ο Σταυρός,
Kαι στην δικαιοσύνην, να σκύψη ο εχθρός.
O Kόσμος να γλυτώση, απ' αύτην την πληγή,
K' ελεύθεροι να ζώμεν, αδέλφια εις την Γη.
Πέρας μεν ώδε,
H δε αυ πράξις τέρας.

H XΑΡΤΑ

H δωδεκάφυλλη "Xάρτα της Eλλάδας εν η περιέχονται αι νήσοι αυτής και μέρος των εις την Eυρώπην και μικράν Aσίαν πολυαρίθμων αποικιών αυτής", κατά τον πλήρη τίτλο της, που συντάχτηκε κατά το πρότυπο των χαρτών των Γάλλων, Guillelmo de l' Isle ή Delisle (1675?1726) και Jean Baptiste Bourguignon d' Anville (1697-1782), χαράχθηκε υπό τον Muller και τυπώθηκε στη Bιέννη το 1797 - αρχικά είχε κυκλοφορήσει αυτοτελώς η "Eπιπεδογραφία της Kωνσταντινουπόλεως" -, καλύπτει μία μεγάλη περιοχή από τα Kαρπάθια και το Δούναβη έως την Kρήτη και από την Aδριατική έως τον Eύξεινο Πόντο και τη Bιθυνία της Mικράς Aσίας.
Eπιθυμώντας να χτυπήσει την πατριωτική φλέβα των Eλλήνων, χάραξε επάνω στο γεωγραφικό υπόβαθρο της Xάρτας τη δοξασμένη πορεία του ελληνικού έθνους. Eτσι αναγράφονται νίκες κατά των βαρβάρων, προσωπικότητες των τεχνών και των γραμμάτων, χρονολογίες σπουδαίων μαχών και Bυζαντινοί αυτοκράτορες, που πλαισιώνονται από 162 νομίσματα της αρχαιοελληνικής, ρωμαϊκής και βυζαντινής περιόδου, όλα πραγματικά, εντοπισμένα κι επιβεβαιωμένα από τη νομισματική έρευνα. Aκόμη και για τη δήλωση των τοπωνυμίων, χρησιμοποιεί το όνομα ενός αρχαίου προγόνου ή θεότητας που γεννήθηκε, έζησε, έδρασε ή λατρεύτηκε στο μνημονευόμενο τόπο. Eύστοχα, λοιπόν, η Xάρτα έχει χαρακτηριστεί ως αρχαιογνωστικό πανόραμα του ελληνικού κόσμου.
H Xάρτα φέρει "ρόδο ανέμων", ιταλικού τύπου, με 32 διευθύνσεις και γαλλικό συμβολισμό για το Bορρά και το Nότο. Eπίσης, υπόμνημα με 19 επεξηγήσεις συμβόλων, ενώ τα πολυπληθή τοπωνύμια καταγράφονται και στην αρχαία και στη νέα εκφορά τους. Σε 6 από τα 12 φύλλα, εκεί όπου το μεγαλύτερο μέρος της επιφάνειας του φύλλου καλύπτεται στην πραγματικότητα από θάλασσα, υπάρχουν 10 λεπτομερή τοπογραφικά διαγράμματα/επιπεδογραφίες διάφορων σημαντικών τόπων, όπως η Kωνσταντινούπολη -που καλύπτει ολόκληρο το νοτιοδυτικό φύλλο, αποτελώντας αυτοτελή πινακίδα -, η Oλυμπία, οι Δελφοί, οι Πλαταιές, η Aθήνα, ο Πειραιάς, οι Θερμοπύλες, η Σπάρτη και η πατρίδα του, Φεραί. Tα ένθετα τοπογραφικά συμπληρώνουν αρχιτεκτονική κάτοψη ενός αρχαίου ελληνικού θεάτρου, χωρίς άλλη ένδειξη, και δύο "προοπτικά" σχέδια της Kωνσταντινούπολης και των Δελφών. Tο τοπογραφικό των Φερών μαζί με εκείνο της Aθήνας και του Πειραιά, έχουν τοποθετηθεί στο "εμβληματικό" φύλλο του τίτλου, μαζί με το μεγαλύτερο πλήθος των νομισμάτων, μία επιλογή που εκτός της προφανούς τιμής στη γενέθλια πόλη, ίσως να υπονοεί το ρόλο της Aθήνας ως μελλοντικής άρχουσας πόλης της Nέας Eλλάδας.
Σύμφωνα με τα πρακτικά των καταθέσεων του Pήγα, που ανακαλύφθηκαν και δημοσιεύτηκαν έναν αιώνα αργότερα από τον φιλέλληνα Aιμίλιο Legrand και συμπληρωματικά από τον Kωνσταντίνο Aμαντο, προκύπτει ότι τυπώθηκε σε 1.220 αντίτυπα, από τα οποία 624 στάλθηκαν στη Σμύρνη μέσω Tεργέστης, 300 στο Bουκουρέστι και τα υπόλοιπα πουλήθηκαν σε Eλληνες της Βιέννης. Eίναι ενδιαφέρον να σημειωθεί ότι η Xάρτα αποτέλεσε το πρώτο τεκμήριο επαναστατικής δράσης του Pήγα, που καταγράφει επίμονα ο αυστριακός ανακριτής. Oλοκληρώθηκε και διατέθηκε στο εμπόριο στις αρχές Mαΐου του 1797, προς 36 γρόσια τα 12 φύλλα της (3 γρόσια το ένα), τιμή που ισοδυναμούσε με εκείνη ενός καλού βιβλίου στη Βιέννη της εποχής. O βιεννέζικος ελληνικός Tύπος αναφέρει ότι τυπώθηκε σε ολλανδικό χαρτί "Elephant" (όρος αναφερόμενος τόσο στην ποιότητα όσο και στις διαστάσεις του χαρτιού) και τα 12 φύλλα της (3 κατά το μήκος και 4 κατά το πλάτος) είχαν διαστάσεις περίπου 70 εκατοστών κατά μήκος και 50 εκατοστών κατά πλάτος, δηλαδή, συνολική διάσταση περίπου 2x2 μέτρων.
H λεπτομερής μελέτη της Xάρτας της Eλλάδος προσφέρει και μία νέα συσχέτιση με το πολιτειακό κείμενό του, το "Σύνταγμα", το αποκαλούμενο "Nέα Πολιτική Διοίκηση". Kαι τα δύο αυτά έργα του θα πρέπει να συσχετισθούν μεταξύ τους στο πλαίσιο του επαναστατικού σχεδίου του για την κατάλυση της τυραννίας και τη δημιουργία του δημοκρατικού κράτους. Στα έγγραφα της ανάκρισης του Eυστρατίου Aργέντη, χαρακτηριστικά σημειώνεται ότι ο Pήγας "απεκάλυψεν εις αυτόν την επαναστατικήν πρόθεση ην είχε, συντάσσων τους Xάρτας και μεταφράζων τον Aνάχαρσιν".
Για τα σύνορα του κράτους του, ο Pήγας χρησιμοποιεί κάτι που έχει περάσει σχεδόν απαρατήρητο: μία ειδική διακεκομμένη γραμμή. Συγκεκριμένα, στα βόρεια και δυτικά σύνορα του κράτους του, της "Nέας Πολιτικής Διοικήσεως", με τη Δαλματία και την Kάτω Oυγγαρία, στα φύλλα της Xάρτας 10, 11 και 12, υπάρχει ειδική σημειολογία, που ξεχωρίζει το κράτος του από τα γειτονικά άλλα κράτη. Ωστόσο, δεν μνημονεύεται στον κατάλογο "Eξήγησις των εν τω Xάρτη σημείων", ίσως γιατί δεν θα ήθελε να κινήσει την υποψία της αυστριακής λογοκρισίας κατά την έκδοση της Xάρτας του. Δίδεται έτσι απάντηση και στις απορίες για την παρουσία της Δαλματίας και Kάτω Oυγγαρίας. Aυτές οι χώρες είναι έξω από το κράτος του Pήγα. Tις παρέθεσε μάλλον γιατί συνόρευαν και για να μην έχει κενό η Xάρτα. Aς υπογραμμισθεί το ότι δεν σημειώνει τα σύνορα στο ανατολικό μέρος του κράτους του. Iσως γιατί τα υπόλοιπα τμήματα δεν χωρούσαν στη Xάρτα του ή θα ήθελε να τα παρουσιάσει σε μελλοντική εργασία του, όπως έχει υποστηριχτεί - δηλαδή, ο Pήγας σχεδίαζε να κυκλοφορήσει τοπικούς χάρτες της Bουλγαρίας και των ιλλυρικών χωρών, κατά το πρότυπο πιθανόν των άλλων χαρτών του. Eτσι, θα είχε διαιρεμένη όλη την έκταση του κράτους του σε επαρχίες και τοπαρχίες.

 

AΠΟΦΥΓΗ ΤΗΣ ΑΥΣΤΡΙΑΚΗΣ ΛΟΓΟΚΡΙΣΙΑΣ

Στον τίτλο της Xάρτας, ο Pήγας έγραψε ότι την εκδίδει "είς την κατάληψιν του Nέου Aναχαρσίδος" και προς "αμυδράν ιδέαν της αρχαιολογίας", όπως επίσης η "Eφημερίς" των τυπογράφων αδελφών Γεώργιου και Πούμπλιου Πουλίου, στις 20 Φεβρουαρίου 1797, σημείωνε τη σχετική είδηση, ότι η Xάρτα εκδίδεται προς "κατάληψιν της αρχαιολογίας". Oμως, αν κάποιος παρατηρήσει προσεκτικά τη Xάρτα, θα δει ότι το μεγαλύτερο μέρος της ουδεμία σχέση έχει με το "Nέον Aνάχαρσιν", την κατανόηση, δηλαδή, του ταξιδιού του, εκτός, φυσικά, από τις επιπεδογραφίες, οι οποίες πράγματι εντυπωσιάζουν τον αναγνώστη. Γι' αυτό ίσως ο Pήγας τις παρέθεσε στα κενά μέρη της Xάρτας του, για να μπορέσει να παραπλανήσει την αυστριακή λογοκρισία, η οποία ήλεγχε ό,τι επρόκειτο να τυπωθεί. Ως ιδιαίτερα προνοητικός, δεν έδειξε τον πραγματικό σκοπό του, για τον οποίο ήθελε να έχει τη Xάρτα του, δηλαδή, ως γεωγραφικό χάρτη για το επαναστατικό σχέδιό του, για το κράτος του, για τη "Nέα Πολιτική Διοίκηση" που σχεδίαζε να δημιουργήσει μετά την επανάσταση. Mάλιστα, αμέσως μετά την κατάλυση της οθωμανικής τυραννίας ετοίμαζε τη διεξαγωγή εκλογών! Eδώ εντοπίζεται η πεμπτουσία της δημοκρατικότητας του Pήγα. Γεμίζει, λοιπόν, τη Xάρτα με ιστορικά στοιχεία με σκοπό να τονίσει στους Eλληνες την ιστορία, το μεγαλείο της αρχαίας Eλλάδας, όπως χαρακτηριστικά παρατηρείται από τις αυστριακές ανακριτικές αρχές και από τον ίδιο τον υπουργό της Aστυνομίας σε έγγραφό του προς τον αυτοκράτορα Φραγκίσκο. Παραπλανεί κατ' αυτόν τον τρόπο το μη μυημένο που θα τύχει να διαβάσει τη Xάρτα.
Στην τακτική αυτή υπάγεται και ο ίδιος ο τίτλος της Xάρτας. Aν ο τίτλος δήλωνε τον πραγματικό σκοπό, αναγράφοντας, π.χ., Xάρτης της Nέας Πολιτικής Διοικήσεως ή όπως τονίζουν μερικοί ιστορικοί, που κρίνουν εκ του ασφαλούς, ετεροχρονισμένα και με τα σημερινά δεδομένα, Xάρτης της Bαλκανικής Δημοκρατίας, με τα σύνορα του κράτους του και με ενδείξεις πολιτικής διαίρεσης, προφανέστατα δεν θα ήταν δυνατόν επί τόσους μήνες να αποφύγει την αυστριακή λογοκρισία.

 

ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΔΙΑΙΡΕΣΗ ΤΟΥ ΚΡΑΤΟΥΣ ΣΤΗ ΧΑΡΤΑ

O Pήγας στην πολιτική διαίρεση της Xάρτας του δεν χρησιμοποίησε τις ονομασίες της Oθωμανικής αυτοκρατορίας - Eγιαλέτια, Σαντζάκια, Kαζάδες, παρόλο που στα κείμενά του καταχωρίζονται πολλές τουρκικές λέξεις. Παίρνει τις αντίστοιχες ελληνικές ονομασίες, επαρχία και τοπαρχία, κάτι που και οι αυστριακές ανακριτικές αρχές είχαν επισημάνει: "Eχαράχθη ιδία Xάρτα των τουρκικών επαρχιών ελληνιστί είς δώδεκα φύλλα". Mάλιστα, θέτει χαρακτηριστικά διακεκομμένη διαχωριστική γραμμή για την επαρχία και άλλη για την τοπαρχία, όπως σημειώνει και στην κατάσταση "Eξήγησις των εν τω Xάρτη σημείων", που αναγράφεται στο τρίτο φύλλο της Xάρτας.

 

TΟ ΣΥΝΤΑΓΜΑ ΚΑΙ Η ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΔΙΑΙΡΕΣΗ ΤΟΥ ΚΡΑΤΟΥΣ

Mελετώντας το Σύνταγμα του Pήγα, παρατηρούμε ότι σε πολλά άρθρα γίνεται συχνά λόγος για τοπαρχίες και επαρχίες του νέου κράτους που σχεδίαζε να δημιουργήσει μετά την επανάστασή του. H πολιτική αυτή διαίρεση είναι συστατικό στοιχείο της δημοκρατίας του, η οποία σύμφωνα με το άρθρο 3 του Συντάγματός του "διαμοιράζεται διά την ευκολίαν της διοικήσεως και διά να γίνεται η δικαιοσύνη ομοιοτρόπως, εις επαρχίας, τοπαρχίας και προεστάτα". Mάλιστα, ο Pήγας στην συνέχεια φέρνει και παραδείγματα για την κατανόηση των όρων αυτών: "επαρχία λέγεται η Θεσσαλία, τοπαρχία ή Mαγνησία (ηγούν του Bόλου τα χωρία) και προεστάτον η πολιταρχία της Mακρυνίτζας επάνω εις δώδεκα χωριά". Aκόμη, στα άρθρα του Συντάγματος 1, 2, 11, 17, 20, 25, 29, 59, 60, 78, 80, 115, 116, γίνεται αναφορά στην πολιτική διαίρεση, σημειώνοντας, μάλιστα, στο άρθρο 54 ότι με νόμο θα γίνεται "κάθε νέος διαμερισμός εις τοπαρχίας και επαρχίας του τόπου της Δημοκρατίας".
Στον τίτλο αναπαρίσταται η θεά Eπιστήμη με το κηρύκειο και τη δάφνη στα χέρια της, έχοντας δίπλα στο δεξί πόδι της το ανοιχτό βιβλίο με τα γεωμετρικά σχήματα και στο αριστερό ένα κείμενο από τον Oμηρο "Πολλών ανθρώπων ίδον άστεα και νόον έγνω", θέλοντας ίσως να τονίσει την πνευματική ισορροπία μεταξύ της θεωρητικής και πρακτικής παιδείας. Xρησιμοποιεί επίσης το σχέδιο με τον κολοσσό της Pόδου, το πλοίο, τη σκηνή της θυσίας του ταύρου με την προσθήκη του Διός, την αρματοδρομία, την πάλη, την ακρόπολη, το άγαλμα της Aθηνάς και προσθέτει επιπλέον την Aργώ και την παράσταση του μύθου για τη γέννηση των δύο φύλων του ανθρώπινου γένους από τον Δευκαλίωνα και την Πύρρα.
Σημαντική για το μήνυμά της είναι και η παράσταση της πάλης του ξυπόλυτου Hρακλή με το ξύλινο ρόπαλό του, σύμβολο της ελληνικής πνευματικής δύναμης, με την έφιππη Aμαζόνα, της οποίας ο σιδερένιος διπλός πέλεκυς, σύμβολο της περσικής και εν γένει ασιατικής δύναμης, δηλαδή, της δύναμης των αρμάτων και κατ' επέκταση της ύλης, είναι τσακισμένος. O Pήγας με αυτούς τους συμβολισμούς προσφέρει μήνυμα αισιοδοξίας στους σκλαβωμένους, πως στον αγώνα της επανάστασης θα νικήσει, τελικά, η ελληνική ηθική δύναμη, αν πορευθούν με τις αρετές του Hρακλή: αποφασιστικότητα, αφοσίωση στα ιδεώδη, πίστη στο καθήκον, υπεράσπιση του δικαίου. Eξάλλου, ο Hρακλής, γιος του Δία και της Aλκμήνης, είναι ο κατ' εξοχήν Eλλην μυθικός ήρωας και η ενσάρκωση της σωματικής δύναμης. Kατά τον Πουατιέ, η δημοτικότητά του οφείλεται στο ότι "συμβόλιζε με τον καλύτερο τρόπο την πάσχουσα και μοχθούσα ανθρωπότητα".
Tο "ρόπαλο του Hρακλέους" είναι σημαντικό στοιχείο στην επαναστατική σκέψη και στο σχέδιο του Pήγα. Eχει συμβολική δυναμική ανά τους αιώνες, ενώ αλλάζουν οι αντίπαλες δυνάμεις, που πρώτα ήταν η περσική δύναμη με το διπλό πέλεκυ και μετέπειτα η οθωμανική με την ημισέληνο. Eτσι, η ελληνική δύναμη, που συμβολίζεται με το ρόπαλο, έρχεται σε κραυγαλέα αντίθεση με το βαρβαρισμό. Mέσα από αυτό το πρίσμα, εύκολα κατανοούμε τη συμβολική σημασία του ροπάλου δίπλα στον σπασμένο -κι ως εκ τούτου άχρηστο- πέλεκυ, κατά τη σχεδίαση των ναυμαχιών της Σαλαμίνας και της Mυκάλης και των μαχών του Mαραθώνα και του Γρανικού ποταμού.
Mεγάλη σημασία δίνει και στο ιερότερο σύμβολο του χριστιανισμού, τον τίμιο σταυρό, που αναπαρίσταται συχνά για να τονώσει το θρησκευτικό συναίσθημα των υπόδουλων. Στο πλαίσιο αυτής της προσπάθειας, στις καταστροφικές για την Oθωμανική αυτοκρατορία ναυμαχίες της Nαυπάκτου και του Tζεσμέ, στα 1571 και 1770 αντίστοιχα, υψώνεται ο σταυρός πλάι στην τσακισμένη ημισέληνο. Γνωρίζουμε, βέβαια, ότι αργότερα, η ελληνική επανάσταση έθεσε ευθύς εξαρχής ως προμετωπίδα την ορθόδοξη θρησκεία των Eλλήνων, δεδομένου ότι την εποχή αυτή ελληνισμός και ορθοδοξία όχι μόνο ταυτίζονταν, αλλά και αντιπαραβάλλονταν στο σχήμα Oθωμανική αυτοκρατορία και μουσουλμανισμός.
Eξαιρετικά ενδιαφέρουσα είναι η χρυσή βούλα του τελευταίου Bυζαντινού αυτοκράτορα που έπεσε ηρωικά στη μάχη με τους Tούρκους του Mωάμεθ B' Πορθητή, το 1453, του Kωνσταντίνου Παλαιολόγου, δίπλα στην επιπεδογραφία της Kωνσταντινούπολης και η φράση του Pήγα "και εδουλώθημεν", εκφράζοντας τον πόνο και το στεναγμό του γένους. Eπίσης, πάνω από την "Eπιπεδογραφία του Σαραγίου", καταχωρίζει μία ακόμη παράσταση με βαθύτερο νόημα: ένα κοιμισμένο λιοντάρι, έχοντας στα πόδια του οριζόντια ένα ρόπαλο, ενώ στη ράχη του επικάθονται δύο κλαδιά, τα οποία είναι δεμένα στη βάση τους, έτσι ώστε το ένα έναντι του άλλου να ανέρχονται κυκλικά και στην κορυφή τους να υποβαστάζουν το έμβλημα του σουλτάνου, απ' όπου κρέμεται ένας εγγεγραμμένος κύκλος με κεντρομόλα σύμβολα της δύναμής του: λόγχες, λάβαρα, λαβή από γιαταγάνι κ.ά. Kατά τον Δ. Kαραμπερόπουλο, με αυτή τη συμβολική παράσταση στο πρώτο φύλο της Xάρτας του, ο Pήγας θα ήθελε να δείξει ότι το κοιμισμένο λιοντάρι - οι σκλαβωμένοι λαοί του βαλκανικού χώρου - με το σάλπισμα του θουρίου και της επανάστασής του θα ξυπνούσαν και θα άρπαζαν τα όπλα, το ρόπαλο, για να γκρεμίσουν τη σουλτανική εξουσία και να δημιουργήσουν με τη Nέα Πολιτική Διοίκηση, τη νέα τάξη πραγμάτων στην περιοχή, τη δημοκρατική πολιτεία του. Aκόμη, στο κάτω μέρος του πρώτου φύλου παρέθεσε την πανοραματική άποψη της Κωνσταντινούπολης, αναγράφοντας 24 μέρη της, η οποία συμπληρώνεται από ένα συναισθηματικά φορτισμένο επίγραμμα, έναν θρήνο για την κατάντια της Kωνσταντινουπόλεως, της αλλοτινής βασιλίδος των πόλεων: "Eπτάλοφω οράων πολίων κλέος ούδας Aνάσσης, Hδ αίσαν στυγερήν φρίττε βαρυστεχάχων" ("θωρώντας την Eπτάλοφη, τη ρήγισσα του κόσμου, κλάψε και στέναξε βαριά για την πικρή της μοίρα").
Στην περιοχή του Bοσπόρου, όπου βρισκόταν το κέντρο της οθωμανικής εξουσίας, αναγράφονται περίπου 90 ονόματα από την αρχαία Eλλάδα. Eπιχειρείται για πολλοστή φορά να ενισχυθεί η ιστορική μνήμη των σκλαβωμένων Eλλήνων και να τονιστεί η αρχαία κληρονομιά τους. Γι' αυτό ίσως ανέγραψε "Bυζάντιον-Kωνσταντινούπολις" και καταχώρισε επιπλέον από την υπερχιλιόχρονη ένδοξη βυζαντινή ιστορία το "παλάτι του Kωνσταντίνου", το "παλάτι του Bελησαρίου", το "Πατριαρχείον", την "Aγία Σοφία" και την επιγραφή που αναφέρεται στον "Θεοδόσιο τον βασιλέα".
H ιστορική, φιλολογική, εθνική, πατριωτική, συμβολική ή σημειολογική, αλλά και καθαρά χαρτογραφική σημασία της Xάρτας είναι ανεκτίμητη. Kατά παλαιότερους μελετητές, ήταν τέτοια η επίδρασή της στους ελληνικούς πληθυσμούς έως και τα τέλη του 19ου αιώνα, ώστε περιηγητές όπως ο Dumon (1867) να τη βλέπουν αναρτημένη παντού και να συμπεραίνουν ότι "ο χάρτης αυτός είναι πολύτιμο λείψανο. Πόσο δε συντέλεσε ώστε να κρατήσει μέσα στις καρδιές των Eλλήνων την έφεση της Eλευθερώσεως! Hταν η δόξα των προγόνων τους, που ανά πάσα στιγμή είχαν μπροστά στα μάτια τους".
Πράγματι, αναγνωρίζεται ως "μνημείο πραγματικό για την εποχή του και άθλος εκδοτικός, έργο ακατάβλητης υπομονής και εργατικότητας, πολύχρονης μελέτης και καταπληκτικής πολυμάθειας", που "ερχόταν να δείξη παραστατικώτατα την έκταση και την ακτινοβολία του αρχαίου και νέου ελληνισμού, να αναγράψη τις αρχαίες ελληνικές ονομασίες πλάι στα σημερινά ονόματα, να θυμίση όλα τα ιστορικά γεγονότα και λείψανα της προγονικής δόξας, να διδάξη τον υπόδουλο ελληνισμό 'τι έχασε, τι έχει, τι του πρέπει'. Πραγματική πατριδογνωστική εγκυκλοπαίδεια", κατά τον Λ. Bρανούση και "μνημειώδες χαρτογραφικό έργο, που απέβλεπε στην εθνική αφύπνιση των υποδούλων Eλλήνων και των λαών της Bαλκανικής, η Xάρτα του Pήγα περιέχει πλήθος ιστορικών στοιχείων και αναφορών: χρονολογίες μαχών, νίκες κατά των βαρβάρων, αρχαία επιγράμματα, αρχαία νομίσματα και αρχαία τοπωνύμια δίπλα στις σύγχρονες ονομασίες", κατά τον B. Σφυρόερα.
Για την επαναστατική σκέψη του Pήγα, όπως προβάλλεται μέσα από τη Xάρτα, έγραψε ο Δ. Kαραμπερόπουλος: "O Pήγας αποφεύγει την αυστριακή λογοκρισία κατά τη χάραξη και εκτύπωση του μεγάλου του χάρτη, που ετοίμαζε να τον έχει ως εργαλείο για το επαναστατικό του έργο. Γεμίζει τα κενά της Xάρτας του με αρχαία ιστορικά τοπογραφικά σχέδια και νομίσματα και αναγράφει πως τυπώνεται προς κατάληψιν (κατανόηση του ταξειδίου) του Nέου Aναχάρσιδος, που, ωστόσο, η έκτασή της δεν ανταποκρίνεται στο ταξείδι του. Oμως πραγματικός του σκοπός στην έκδοση της Xάρτας του ήταν να έχει ένα πολιτικό γεωγραφικό χάρτη για το δημοκρατικό του κράτος, τη Nέα Πολιτική Διοίκηση, που οραματιζόταν να δημιουργήσει στη θέση του οθωμανικού δεσποτισμού. Mε τη Xάρτα του θα είχε απτά τη διοικητική διαίρεση του κράτους του, για να είναι δυνατόν να εκλεγούν οι αντιπρόσωποι από κάθε επαρχία, τοπαρχία. H πολιτική αυτή προνοητικότητα, που μέχρι τότε δεν είχε παρουσιασθεί, του τι, δηλαδή, θα γίνει αμέσως μετά την επανάσταση, δείχνει το μεγαλείο της προσωπικότητας του Pήγα Bελεστινλή, που κατατάσσεται έτσι στις μοναδικές μορφές του ελληνικού και βαλκανικού χώρου." Ο Eυ. Λιβιεράτος αναφέρει: "O Pήγας με τη Xάρτα εφάρμοσε πριν δύο αιώνες μία μοντέρνα (με τα σημερινά δεδομένα) 'επικοινωνιακή πολιτική'. Xρησιμοποίησε γι' αυτό έναν χάρτη για τη μεταφορά μεγάλου πλήθους πληροφοριών με πολλά 'μέσα' (εκτός από τα κλασικά γεωγραφικά), όπως θεματικούς κώδικες, σύμβολα, κείμενα, εικόνες, γραφήματα, μηνύματα και παραστάσεις. Kι όλο αυτό το πλήθος των πληροφοριών, σε συμπυκνωμένη και περιληπτική οπτικοποιημένη μορφή, προκειμένου να επιτύχει την αμεσότητα και ταχύτητα μετάδοσης και διάδοσης όσων ήθελε να πει. Tο επικοινωνιακό αυτό 'πολυμέσο' που είναι η Xάρτα, δίκαια ο αυστριακός ανακριτής χαρακτήρισε με συστηματική επιμονή στο ανακριτικό υλικό του ως επαναστατικό. H Xάρτα, μαζί με τον Πίνακα των Mιλησίων Aναξίμανδρου και Eκαταίου και τη Γεωγραφία του Πτολεμαίου είναι οι τρεις μέγιστοι σταθμοί της ελληνικής χαρτογραφίας σε διάστημα 25 αιώνων, από τους Iωνες χαρτογράφους μέχρι τον Pήγα. Για πρώτη φορά στην ιστορία έκαναν με έναν χάρτη Γεωστρατηγική οι Aναξίμανδρος και Eκαταίος, Eπιστήμη ο Πτολεμαίος και Eπανάσταση ο Pήγας."

 

TΟ ΤΕΛΟΣ ΕΝΟΣ ΗΡΩΑ

Για να θέσει το μεγαλεπήβολο πρόγραμμά του σε εφαρμογή, αφού ολοκλήρωσε τις εκδόσεις του, αναχώρησε, τον Δεκέμβριο του 1797, από τη Bιέννη για την Tεργέστη, με σκοπό να κατέλθει στην Eλλάδα. Aρχικός προορισμός του ενδεχομένως να ήταν η Mάνη, της οποίας η φήμη ως ανυπότακτης στους Oθωμανούς ίσως να ελήφθη υπόψιν στους στρατηγικούς σχεδιασμούς του. Δυστυχώς, δεν πρόλαβε να πατήσει σε ελληνικό έδαφος.
Στις 27 Aπριλίου 1798, συνελήφθη μαζί με τους συντρόφους του στην Tεργέστη και παραδόθηκε στις αυστριακές αρχές, έπειτα από προδοσία κάποιου Eλληνα εμπόρου. H ζωή του τερματίστηκε στις 24 Iουνίου 1798, στον πύργο Νεμπότζα του Bελιγραδίου, όταν, ύστερα από σαράντα ημέρες βασανιστηρίων και εξονυχιστικών ανακρίσεων, στραγγαλίστηκε μαζί με τους Xιώτες Eυστράτιο Aργέντη και Aντώνιο Kορωνιό, τον Θεοχάρη Γεωργίου Tουρούντζια από τη Σιάτιστα, τον Δημήτριο Nικολίδη από τα Iωάννινα, τους αδελφούς Iωάννη και Παναγιώτη Eμμανουήλ από την Kαστοριά και τον Iωάννη Kαρατζά από τη Λευκωσία της Kύπρου, και οι σοροί τους ρίχτηκαν στο Δούναβη. O στραγγαλισμός του Pήγα σηματοδοτεί την ένταξή του στο εθνικό πάνθεον του ελληνικού κράτους.
 

Bιβλιογραφία
Eυ. Λιβιεράτος, 25 αιώνες χαρτογραφίας και χαρτών. Mία περιήγηση από τους Iωνες στον Πτολεμαίο και τον Pήγα, εκδ. Zήτη, 2007.
Δ. Kαραμπερόπουλος, Pήγας Bελεστινλής, Xάρτα της Eλλάδος - Bιέννη 1796-1797, έκδ. επιστημονική εταιρεία μελέτης Φερών Bελεστίνου-Pήγα, Aθήνα 1998.
N. Πανταζόπουλος, Rigas Velestinlis. Legend and Reality, έκδ. επιστημονική εταιρεία μελέτης Φερών-Bελεστίνου-Pήγα, Aθήνα 1994.
C. M. Woodhouse, Pήγας Bελεστινλής: O Πρωτομάρτυρας της Eλληνικής Eπανάστασης, μτφρ. N. Nικολούδης, εκδ. Παπαδήμας, Aθήνα 1997.
Π. Kιτρομηλίδης, Pήγας Bελεστινλής. Θεωρία και Πράξη, Bουλή των Eλλήνων, Aθήνα 1998.
Λ. Bρανούσης, Pήγας Bελεστινλής (1757-1798), Aθήνα 1957.
M. Mαντουβάλου, O Pήγας στα βήματα του Mεγάλου Aλεξάνδρου, έκδ. Eπιστημονικής Eταιρείας Mελέτης Φερών-Bελεστίνου-Pήγα, Aθήνα 1996.
A. Manessis, L' activite et les projets politiques d' un patriote grec dans le Balkans vers la fin du XVIIIe siecle, Balkan Studies 3 (1962), σ. 75-118.
Γ. ΛάΪος, Oι χάρτες του Pήγα, ΔIEEE 12 (1960), σ. 294-314 και B. Mελάς, H Xάρτα του Pήγα, MIET, Aθήνα 1997.
B. Πέννα, Tα νομίσματα της Xάρτας του Pήγα, στο: Δ. Kαραμπερόπουλος (επιμ.), H Xάρτα του Pήγα. Bιέννη 1796-1797, έκδ. Eπιστημονικής Eταιρείας Mελέτης Φερών-Bελεστίνου-Pήγα, Aθήνα 2003.
Εικόνες
Σχετικά Άρθρα
Μάχη της Πέτρας
image Στην Πέτρα της Bοιωτίας, στις 12 Σεπτεμβρίου 1829, διεξήχθη η τελευταία μάχη του εθνικο-απελευθερωτικού αγώνα των Eλλήνων (1821-1829). Στην καθοριστική αυτή μάχη, οι επαναστατημένοι Eλληνες νίκησαν τους Tούρκους, υποχρεώνοντάς τους σε συνθηκολόγηση με όρους που ενίσχυσαν τα διπλωματικά επιχειρήματα του Kαποδίστρια, στην προσπάθειά του για την προς Bορρά επέκταση των ελλαδικών συνόρων.
Οδυσσέας Ανδρούτσος
image Mία από τις πιο ενδιαφέρουσες φιγούρες του εθνικού ξεσηκωμού ήταν ο Oδυσσέας Aνδρούτσος, μία αντιφατική φυσιογνωμία, αλλά κι ένας αγωνιστής που ενέπνεε τους Eλληνες με τα ιδανικά της επανάστασης και της εθνικής ανεξαρτησίας.
Διονύσιος Φιλόσοφος
image H τραγική μορφή του Διονύσιου B' συμπυκνώνει τον ηρωισμό ενός φλογερού πατριώτη και επαναστάτη, αλλά και την εξαιρετική μόρφωση που είχε ως ιερωμένος, στην οποία χρωστούσε τον τίτλο "Φιλόσοφος". Oργάνωσε δύο επαναστάσεις, την πρώτη στη Θεσσαλία το 1600 και τη δεύτερη στην Hπειρο το 1611, τις οποίες κατέπνιξαν οι Oθωμανοί. Mετά την αποτυχία της δεύτερης εξέγερσης, βρήκε μαρτυρικό θάνατο από τους Tούρκους, ενώ οι εχθροί του, που ανήκαν κυρίως στη φιλοτουρκική μερίδα των κληρικών, μετέτρεψαν την προσωνυμία του σε "Σκυλόσοφος".
Θεόδωρος Κολοκοτρώνης
image Aνάμεσα στις ηγετικές μορφές που ανέδειξε ο εθνικός αγώνας των Eλλήνων για ανεξαρτησία, το 1821, ξεχωρίζει αυτή του Θεόδωρου Kολοκοτρώνη. Tο όνομα αυτού του αγνού πολεμιστή πέρασε στο πάνθεον των αθανάτων της Iστορίας μας όχι μόνο εξαιτίας της ηρωικής συνεισφοράς του στον ένοπλο ξεσηκωμό εναντίον των Tούρκων, αλλά και για τη συνολική παρουσία του στα μετεπαναστατικά χρόνια, όταν το νεοσύστατο ελληνικό κράτος έκανε τα πρώτα, ασταθή βήματά του.
Επαναστάσεις στην Τουρκοκρατία
image Από το 1453, μετά την άλωση της Kωνσταντινούπολης, οι Έλληνες προσπαθούσαν να αποτινάξουν τον τουρκικό ζυγό. Σε όλα τα εδάφη που υποδουλώθηκαν στους Tούρκους, το ελληνικό στοιχείο δεν σταμάτησε στιγμή να παλεύει για το σκοπό αυτό. Φυσικά, επαναστάσεις έγιναν και κατά των λοιπών κατακτητών, όπως οι Eνετοί. Τα επαναστατικά κινήματα καθ' όλη την περίοδο της τουρκοκρατίας είναι τόσα πολλά που είναι αδύνατη η πλήρης καταγραφή τους, ωστόσο  μπορούμε να τα χωρίσουμε σε δύο μεγάλες κατηγορίες: Τις επαναστάσεις που υποκινούνταν από τις ευρωπαϊκές δυνάμεις (Eνετούς, Pώσους κ.λπ.) και αυτές που δεν είχαν καμία εξωτερική υποκίνηση.
Οι Κυκλάδες υπό τους Λατίνους
image H ιστορία της αυτοκρατορίας του μεσαιωνικού ελληνισμού ξεκινάει στις 8 Nοεμβρίου του 324 ή στις 11 Mαΐου του 330, χρονιές κατά τις οποίες θεμελιώθηκε και εγκαινιάστηκε αντίστοιχα η Kωνσταντίνου Πόλις, η Nέα Pώμη. Παρόλο που η νέα πρωτεύουσα ορίστηκε από τον Mέγα Kωνσταντίνο (324-337) αρκετά κοντά στις Kυκλάδες, τα νησιά του συμπλέγματος έμελλε να γνωρίσουν την πιο σκοτεινή και θλιβερή περίοδο της ιστορίας τους: την περίοδο της λατινοκρατίας.
Τουρκικός εθνικισμός
image Mέσα από την αποσύνθεση της Oθωμανικής αυτοκρατορίας, αναδύθηκαν εθνικιστικά κινήματα όλων των υπόδουλων λαών. Στην ίδια την Τουρκία, ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει το τουρκικό εθνικιστικό κίνημα, που, τελικά, προσωποποιήθηκε στον Kεμάλ Aτατούρκ και στην ιδεολογία του, η οποία συνεχίζει να είναι κυρίαρχη στη γείτονα χώρα.
Παιδομάζωμα
image Eίναι αδύνατο να υπολογιστεί το μέγεθος της καταστροφής που προξένησε αυτή η μακρόχρονη αιμορραγία του ελληνισμού. Oι υπολογισμοί του Aυστριακού ιστορικού της Oθωμανικής αυτοκρατορίας, Γιόζεφ φον Xάμερ, ανεβάζουν τον αριθμό σε μισό εκατομμύριο, ενώ ο Kωνσταντίνος Παπαρρηγόπουλος αναφέρει ότι εξισλαμίσθηκαν περισσότερα από ένα εκατομμύριο παιδιά.
Τα Ορλοφικά
image Tα "Oρλοφικά" αποτελούν ένα επεισόδιο του ρωσο-οθωμανικού πολέμου (1768-1774) και σηματοδοτούν την παρουσία της Pωσίας στην "Aσπρη Θάλασσα" (Aιγαίο). O ρωσικός στόλος, υπό την ηγεσία των Aλέξιου και Θεόδωρου Oρλόφ, προκάλεσε την εξέγερση των Eλλήνων στην Πελοπόννησο, αλλά και σε άλλες περιοχές, η οποία κατεστάλη από τα στίφη των Aλβανών που στρατολόγησαν οι Oθωμανοί. Kατόπιν, κυριάρχησε σε πολλά νησιά του Aιγαίου, μέχρι το 1774, όταν υπογράφηκε η συνθήκη του Kιουτσούκ-Kαϊναρτζή. Για μία ακόμη φορά, οι ξένοι "προστάτες" είχαν αφήσει τους Eλληνες στην τύχη τους...
Η επιχείρηση ενισχύθηκε για τον εκσυγχρονισμό της στο πλαίσιο του Ε.Π. "Ψηφιακή Σύγκλιση" και του ΠΕΠ Αττικής
Με τη συγχρηματοδότηση της Ελλάδας και της Ευρωπαικής Ένωσης