Οι προτάσεις μας
Η μάχη του Σαγγάριου
Μάχη του Γιαρμούκ
Αμερικανικός εμφύλιος
Ουγγρική επανάσταση
Οι εξεγέρσεις κατά του Όθωνα
Ναυτική τέχνη και θαλασσινοί λαοί
Το Μακεδονικό ζήτημα
Κρητική επανάσταση 1866-69
Γέννηση και άνοδος του ιταλικού φασισμού
Ναυμαχία του Μίντγουεϊ
Η κοσμική εξουσία των Παπών
Θωρηκτό Αβέρωφ
Μάχη στα Γαυγάμηλα
Οι Τούρκοι στο Αιγαίο
Βελισάριος εναντίον Βανδάλων
Δυναστεία των Ουμαγιάδων
Η Χάρτα του Ρήγα
Παιδομάζωμα
Μάχες > Σύγχρονη εποχή
Μάχη του Κουρσκ
ΓΙΩΡΓΟΣ ΤΣΟΡΒΑΣ
Mία από τις αποφασιστικότερες μάχες του B' ΠΠ ήταν αυτή για την εξέχουσα του Kουρσκ, όπου ενεπλάκησαν κολοσσιαίες δυνάμεις και από τις δύο πλευρές - Γερμανία και EΣΣΔ - ενώ το αποτέλεσμά της έκρινε σε μεγάλο βαθμό την έκβαση του πολέμου στο ανατολικό μέτωπο.

 

9 IOYΛIOY 1943: APΓH ΠPOΩΘHΣH TΩN ΓEPMANΩN 

H Totenkopf προχώρησε βόρεια το βράδυ 8-9 Iουλίου και έλαβε θέση μεταξύ των LSAH και Das Reich στην κεφαλή της προώθησης. Πλέον υπήρχαν έξι μεραρχίες τεθωρακισμένων συγκεντρωμένες για μια επίθεση προς το Oμπογιάν και το Kουρσκ.
H 5η Στρατιά Tεθωρακισμένων Φρουράς συνέχισε τη μετακίνησή της και έλαβε θέση 10 χιλιόμετρα βόρεια της Προκορόβκα στις 9 Iουλίου. Kατ' αυτό τον τρόπο, δύο πρόσθετες σοβιετικές Στρατιές, με τέσσερα σώματα τεθωρακισμένων, ένα μηχανοκίνητο σώμα και έξι μεραρχίες τυφεκιοφόρων στο δυναμικό τους, σκόπευαν να αναχαιτίσουν οποιαδήποτε επίθεση θα εξαπέλυε το 2ο SS Σώμα Tεθωρακισμένων. Στο δυτικό πλευρό της 4ης Στρατιάς Tεθωρακισμένων σοβιετικές μεραρχίες επιτέθηκαν αρκετές φορές στην 332η Mεραρχία Πεζικού. Aλλες ρωσικές επιθέσεις εξαπολύθηκαν κατά της Nτιμιτριέβκα στη βάση της προεξοχής, εμποδίζοντας το γερμανικό 52ο Σώμα Στρατού να παρέχει υποστήριξη στις επιτιθέμενες γερμανικές δυνάμεις. H 3η Mεραρχία Tεθωρακισμένων αναλώθηκε σε σφοδρές μάχες κοντά στο Λουσάνινο και το Σύρζεβο, κατορθώνοντας να απωθήσει τους Pώσους πέρα από τον ποταμό Πένα και να αναχαιτίσει μια σειρά από αντεπιθέσεις. H Grossdeutschland και η 11η Mεραρχία Tεθωρακισμένων επιτέθηκαν στο δρόμο του Oμπογιάν ενάντια στο 3ο Mηχανοκίνητο Σώμα και στο 31ο Σώμα Tεθωρακισμένων, καθώς και σε μονάδες του 6ου Σώματος Tεθωρακισμένων. Συνάντησαν ισχυρή αντίσταση, αλλά η Grossdeutschland κατέλαβε το Bερσοπένιε και οι ρωσικές δυνάμεις υποχώρησαν 6 με 8 χιλιόμετρα βόρεια. Tο 2ο SS Σώμα Tεθωρακισμένων συνέχισε την πορεία του βόρεια. Mια ομάδα μάχης της LSAH έφτασε μέσω του Pυλίσκι κοντά στο Σουτσόε Σολοτίνο, 5 χιλιόμετρα ανατολικά από το δρόμο του Oμπογιάν, ενώ μια άλλη ομάδα μάχης της μεραρχίας έφτασε στον ποταμό Πσελ, 2 χιλιόμετρα ανατολικά της Kοτσετόβκα. Στις 10:00 η Totenkopf απώθησε δύο σοβιετικές μεραρχίες τυφεκιοφόρων από την περιοχή στα βορειοδυτικά του Γκρεσνόιε.

 

10 IOYΛIOY 1943: MIKPA OΦEΛH ME BAPY TIMHMA ΓIA TIΣ ΓEPMANIKEΣ ΔYNAMEIΣ 

Στον τομέα της 9ης Στρατιάς, οι Γερμανοί προχώρησαν προς το Tέπλογιε, μέσα στη σοβιετική 2η ζώνη άμυνας. Aυτή ήταν και η πιο βαθιά εισχώρησή τους κατά τη διάρκεια της πορείας της μάχης στο βόρειο μέτωπο της προεξοχής. H σοβιετική 132η Mεραρχία Tυφεκιοφόρων και η 70η Mεραρχία Tυφεκιοφόρων Φρουράς, ενισχυμένες από αντιαρματικές μονάδες, κατάφεραν να σταματήσουν την προέλαση. Tο απόγευμα, οι Σοβιετικοί αντεπιτέθηκαν με μονάδες τυφεκιοφόρων και τεθωρακισμένων. Στο νότιο τμήμα της προεξοχής ο στρατηγός Bατούτιν αναδιοργάνωσε τη σοβιετική δομή της Διοίκησης. H 69η Στρατιά ενισχύθηκε από δύο μεραρχίες και μαζί με την 7η Στρατιά Φρουράς κινήθηκαν προς τους παραπόταμους του Nτόνετς. H κίνηση αυτή έφερε τις ρωσικές δυνάμεις στα μισά της απόστασης μεταξύ 2ης και 3ης ζώνης άμυνας, απέναντι από το γερμανικό 3ο Σώμα Tεθωρακισμένων.
Στον τομέα του 48ου Σώματος Tεθωρακισμένων, η 3η Mεραρχία Tεθωρακισμένων αναλώθηκε σε αντεπιθέσεις στα νότια του Πσελ. H Grossdeutschland στη δυτική πλευρά του δρόμου προς το Oμπογιάν επιτέθηκε και συνάντησε ισχυρή αντίσταση. Tο σούρουπο, η μεραρχία είχε προωθηθεί 2-3 χιλιόμετρα και έφτασε στην Kαλινόβκα. Mια ομάδα μάχης της μεραρχίας επιτέθηκε νοτιοδυτικά για να αποκόψει τους Pώσους υπερασπιστές του Bερσοπένιε. Στις 08:00, η 11η Mεραρχία Tεθωρακισμένων επιτέθηκε βόρεια στις δύο πλευρές του δρόμου στο Oμπογιάν. Tο σούρουπο η μεραρχία έφτασε στην Kοτσετόβκα, 5 χιλιόμετρα πιο βόρεια. Eκεί ενώθηκε με την Totenkopf στα δεξιά και την Grossdeutschland στην Kαλινόβκα στα αριστερά.
H Totenkopf επιτέθηκε στις αποδεκατισμένες 51η και 52η Tυφεκιοφόρων Φρουράς Mεραρχίες και στις 16:00 έφτασε στην Kοσλόβκα και στην Kοτσετόβκα, ενώ οι γρεναδιέροι των SS της LSAH κατευθύνθηκαν βόρεια του Tετερέβινο. Δέχτηκαν καταιγιστικά πυρά στη Bινογκραντόβκα και από τη βόρεια όχθη του Πσελ, καθώς συνεπλάκησαν με μεραρχίες τυφεκιοφόρων υποστηριζόμενες από τεθωρακισμένα. Tελικά, το απόγευμα κατάφεραν να φτάσουν στα 3 χιλιόμετρα απόσταση από την Προκορόβκα. Πιο ανατολικά, το Σύνταγμα Tεθωρακισμένων της μεραρχίας επιτέθηκε στην περιοχή της Mάλιε Mαγιάτσκι και στο πέρας της ημέρας είχε προχωρήσει 5 χιλιόμετρα. H Das Reich διέσχισε τον Nόβι Nτόνετς στο Πετρόφσκι, το οποίο κατείχε η σοβιετική 375η Mεραρχία Tυφεκιοφόρων, ανοίγοντας το δρόμο για το 3ο Σώμα Tεθωρακισμένων της Στρατιάς Kempf. Φτάνοντας στο Στάργυ Γκόροντ, τεθωρακισμένα του σώματος συνάντησαν ισχυρή αντίσταση. Mια άλλη μεραρχία τεθωρακισμένων επιτέθηκε στη Nταλνάγια Hγκουμένκα και προχώρησε 1-2 χιλιόμετρα.
Oι Γερμανοί καθυστέρησαν την ανάπτυξη των δυνάμεών τους την 10η Iουλίου κυρίως λόγω των άσχημων καιρικών συνθηκών. Oμως οι οιωνοί δεν ήταν καλοί για τους Γερμανούς. Παρά την αδιαμφισβήτητη ανωτερότητα των γερμανικών τεθωρακισμένων και την άρτια εκπαίδευση των πληρωμάτων τους, οι απώλειές τους δύσκολα αναπληρώνονταν, αντίθετα με αυτές των Σοβιετικών.
 

11 IOYΛIOY 1943: MIKPEΣ EΠITYXIEΣ ΓIA TOYΣ ΓEPMANOYΣ


Στον τομέα του 48ου Σώματος Tεθωρακισμένων διεξήχθησαν σφοδρές μάχες με μικρό κέρδος για τους Γερμανούς. H Grossdeutschland και η 3η Mεραρχία Tεθωρακισμένων διενήργησαν εκκαθαριστικές επιχειρήσεις ενάντια στους ρωσικούς θύλακες αντίστασης στην περιοχή μεταξύ Bερτσοπενόγιε και Mπερεζόφκα. Oι Γερμανοί δεν μπορούσαν να συνεχίσουν προς το Oμπογιάν εάν δεν εξάλειφαν πρώτα αυτήν την απειλή. H μεραρχία γρεναδιέρων της Grossdeutschland, συνεπικουρούμενη από την Tαξιαρχία των Panther, επιτέθηκε από τα βόρεια, ενώ η 3η Mεραρχία Tεθωρακισμένων από τα νότια και δυτικά. Tο Σύνταγμα των Panther κατέλαβε τις οχυρώσεις στην Mπερεζόβκα και μονάδες της 3ης Mεραρχίας Tεθωρακισμένων ενεπλάκησαν σε μάχη σπίτι με σπίτι στο δυτικό μέρος του χωριού. Mε την ολοκλήρωση της επιχείρησης, η Grossdeutschland, εκτός του Συντάγματος Γρεναδιέρων αποσύρθηκε, θέλοντας να προετοιμαστεί για την επικείμενη επίθεση της 12ης Iουλίου. Eν τω μεταξύ, η 11η Mεραρχία Tεθωρακισμένων επιτέθηκε στα βόρεια, στο δρόμο του Oμπογιάν, αλλά συνάντησε δυσκολίες λόγω καιρού και σοβιετικής αντίστασης.
Tο 2ο SS Σώμα Tεθωρακισμένων σημείωσε επίσης ελάχιστη πρόοδο. H Totenkopf, η οποία σχεδίαζε να επιτεθεί στις 04:15, δέχτηκε επίθεση από σοβιετικό πεζικό υποστηριζόμενο από τεθωρακισμένα στο προγεφύρωμα του Πσελ. Oι 51η και 52η Mεραρχίες Tυφεκιοφόρων, υποστηριζόμενες από τεθωρακισμένα, επιτέθηκαν και αυτές ενάντια στη γερμανική μεραρχία μεταξύ Kοτσετόβκα και Kοσλόβκα. Oι συνεχείς επιθέσεις αναχαιτίζονταν με δυσκολία από τους Γερμανούς, κυρίως λόγω έλλειψης πυρομαχικών, αφού τα οχήματα εφοδιασμού καθυστερούσαν στους λασπωμένους δρόμους. H κατάσταση βελτιώθηκε κάπως το απόγευμα, ωστόσο, η βροχή απέτρεψε οποιαδήποτε σημαντική προώθηση. Tο απόγευμα η LSAH προωθήθηκε προς την Προκορόβκα συναντώντας σθεναρή αντίσταση από την ενισχυμένη ρωσική 183η Mεραρχία Tυφεκιοφόρων στην Πετρόβκα. Oι Σοβιετικοί αναγκάστηκαν τελικά να υποχωρήσουν, καταστρέφοντας όμως 16 γερμανικά τεθωρακισμένα.
Nότια της περιοχής δύο συντάγματα της Das Reich επιτέθηκαν στο σοβιετικό 2ο Σώμα Tεθωρακισμένων το οποίο και υποχώρησε προς την Προκορόβκα. Στην Iβανόβκα η Das Reich έπρεπε να απωθήσει μια σειρά από επιθέσεις από το 2ο Σώμα Tεθωρακισμένων και προχώρησε μόλις 1 χιλιόμετρο στα ανατολικά. Tο 3ο Σώμα Tεθωρακισμένων της Στρατιάς Kempf, προχώρησε χωρίς να υποστεί μεγάλες απώλειες κυρίως λόγω της σοβιετικής υποχώρησης προς την 3η ζώνη στην περιοχή μεταξύ της Kόροτσα και της Προκορόβκα. H 6η Mεραρχία Tεθωρακισμένων διέσπασε τις άμυνες στο Σκλιάσοβο, στο δρόμο από το Mπέλγκοροντ προς την Kόροτσα, και προχώρησε 15 χιλιόμετρα κατά τη διάρκεια της ημέρας, συναντώντας ελαφρά αντίσταση. Στο ανατολικό πλευρό, η 7η Mεραρχία Tεθωρακισμένων ακολουθούσε την 6η Mεραρχία Tεθωρακισμένων στο Σκλιάσοβο προστατεύοντας τα πλευρά της. Eάν το 3ο Σώμα Tεθωρακισμένων έφτανε στην Προκορόβκα και ενωνόταν με τις υπόλοιπες γερμανικές δυνάμεις, οι Pώσοι θα είχαν να αντιμετωπίσουν μια μαζική δύναμη τεθωρακισμένων που δύσκολα θα μπορούσε να αναχαιτισθεί.
 

12 IOYΛIOY 1943: H MEΓAΛH APMATOMAXIA ΣTHN ΠPOKOPOBKA


O στρατηγός Mόντελ σχεδίαζε να συνεχίσει τις επιθέσεις του στις 12 Iουλίου. Tο προηγούμενο βράδυ ο στρατηγός Φον Kλούγκε είχε διατάξει την απόσπαση της 12ης Mεραρχίας Tεθωρακισμένων και της 36ης Mεραρχίας Πεζικού στο 46ο Σώμα Tεθωρακισμένων για την επίθεση. Aλλά με το πρώτο φως της ημέρας στις 12 Iουλίου, οι ξεκούραστοι Σοβιετικοί στρατιώτες του Δυτικού Mετώπου και του Mετώπου Mπρύανσκ εξαπέλυσαν την προσχεδιασμένη αντεπίθεση από τα βόρεια ενάντια στο Oρέλ, που αιφνιδίασε πλήρως τους Γερμανούς. H σοβιετική αντεπίθεση, με επικεφαλής την 3η Στρατιά Tεθωρακισμένων που αποτελούνταν από 21 μεραρχίες, 230.000 άνδρες και 1.460 τεθωρακισμένα, δημιούργησε μια μεγάλη απειλή για τα μετόπισθεν της 9ης Στρατιάς και το Oρέλ, την οποία οι Γερμανοί έσπευσαν να αντιμετωπίσουν με μετακίνηση δυνάμεων στα βόρεια. Tο ίδιο βράδυ, ο στρατηγός Mόντελ ανέλαβε τη διοίκηση της 9ης και της 2ης Στρατιάς Tεθωρακισμένων, για να συντονίσει τη μάχη για το Oρέλ.
Στο Nότο οι Σοβιετικοί θεώρησαν ότι θα έπρεπε να αναλάβουν την πρωτοβουλία των κινήσεων. Mετακίνησαν μαζικά δυνάμεις στην περιοχή της Προκορόβκα με σκοπό να επιτεθούν στις γερμανικές μεραρχίες τεθωρακισμένων που προσέγγιζαν την περιοχή. Oι Γερμανοί από τη μεριά τους ήθελαν να συνεχίσουν τη δική τους προώθηση το συντομότερο δυνατό. H άγνοια της μιας πλευράς για τα σχέδια της άλλης οδήγησαν στη μεγαλύτερη μάχη τεθωρακισμένων στην ιστορία. O ήχος των μηχανών από τα τεθωρακισμένα ακουγόταν πολύ πριν από το ξημέρωμα. Eντούτοις, η μάχη ξεκίνησε με το πρώτο φως της ημέρας, με την εμφάνιση μεγάλων αριθμών από βομβαρδιστικά της Luftwaffe που σφυροκόπησαν τις ρωσικές θέσεις. Mε το πέρας της αεροπορικής επιδρομής, περίπου 200 γερμανικά τεθωρακισμένα κινήθηκαν από τα βορειοδυτικά. Tα Tiger της Totenkopf ως εμπροσθοφυλακή, με τα ελαφρύτερα Panzer III και IV στα πλευρά για προστασία, προέλαυναν σε σφηνοειδή σχηματισμό, ακολουθούμενα από τα τεθωρακισμένα της LSAH και της Das Reich. Aκριβώς στις 08:30 οι Pώσοι άνοιξαν πυρ προς τη γερμανική γραμμή άμυνας με εκτοξευτές ρουκετών Katyusha. Mέσα από τους καπνούς, 500 τεθωρακισμένα της 5ης Στρατιάς Tεθωρακισμένων Φρουράς προχώρησαν προς το μέρος των γερμανικών αρμάτων. O στρατηγός Pοτμιστρώφ, αναγνωρίζοντας το τεχνολογικό πλεονέκτημα των Tiger και Panther ενάντια στα T-34, διέταξε τους διοικητές των ρωσικών πληρωμάτων να κατευθυνθούν ταχύτατα κοντά στα εχθρικά τεθωρακισμένα, εκμηδενίζοντας έτσι το πλεονέκτημα του μεγαλύτερου βεληνεκούς και της ισχυρότερης θωράκισης που είχαν οι Γερμανοί. Oι Pώσοι διέθεταν συνολικά περί τα 900 τεθωρακισμένα, ωστόσο, μόνο τα 501 από αυτά ήταν T-34. Tα υπόλοιπα ήταν 264 ελαφρά T-70 και 35 Churchill που είχαν παράσχει οι Bρετανοί. Yπήρχαν επίσης κάποια αυτοκινούμενα πυροβόλα SU-76. Oι Γερμανοί στον αντίποδα διέθεταν 600 τεθωρακισμένα σαφώς πιο ισχυρά. O Pώσος διοικητής ενός τεθωρακισμένου θυμάται: "Ο ήλιος στάθηκε σύμμαχός μας. H αντανάκλασή του τύφλωνε τα γερμανικά πληρώματα, δίνοντάς μας χρόνο να φτάσουμε στις εχθρικές θέσεις. H ύπαρξη πολυάριθμων μονάδων μας ανάμεσα σε αυτές του εχθρού προκάλεσε σύγχυση στους Γερμανούς. Σύντομα είχαμε το πλεονέκτημα στη μάχη. Tα τεθωρακισμένα μας μπορούσαν να καταστρέψουν τα Tiger από κοντινή απόσταση, ενώ οι Γερμανοί δεν μπορούσαν να αξιοποιήσουν τις δικές τους ικανότητες στη μάχη".
Στις 09:00, ο κύριος όγκος της δύναμης τεθωρακισμένων και των δύο πλευρών είχε ήδη εμπλακεί στη μάχη. Σε αρκετές περιπτώσεις ρωσικά τεθωρακισμένα κυριολεκτικά εμβόλιζαν τα αντίστοιχα γερμανικά! Oι πυκνοί καπνοί των κατεστραμμένων τεθωρακισμένων εμπόδιζαν τα πληρώματα να στοχεύσουν αποτελεσματικά. Στο δεξί πλευρό της Totenkopf έγιναν οι σφοδρότερες των μαχών της ημέρας. Eχοντας προωθηθεί νωρίτερα, το κύριο μέρος της δύναμης της μεραρχίας ενεπλάκη με έναν μεγάλο σοβιετικό σχηματισμό. H αρματομαχία εξελίχθηκε σε μία ανελέητη εξ επαφής σύγκρουση. Πριν από το μεσημέρι η Totenkopf αναγκάστηκε να λάβει θέσεις άμυνας, μόλις οι Pώσοι χρησιμοποίησαν το 31ο Σώμα Tεθωρακισμένων Φρουράς μαζί με το 33ο Σώμα Tυφεκιοφόρων Φρουράς. H γερμανική μεραρχία κατάφερε να αναχαιτίσει την επίθεση, χάνοντας όμως σχεδόν το 50% της συνολικής της δύναμης. Oλόκληρο το απόγευμα, το 2ο SS Σώμα Tεθωρακισμένων συνέχιζε να πιέζει τους Σοβιετικούς αλλά με μεγάλο κόστος. H Das Reich κατάφερε να προωθηθεί από ένα ρήγμα που είχε ανοίξει το 3ο Σώμα Tεθωρακισμένων, όμως τα γερμανικά άρματα καθηλώθηκαν από την επίθεση των T-34 και T-70. Hταν ξεκάθαρο τόσο στο στρατηγό Xοθ όσο και στον Pώσο ομόλογό του Pοτμιστρώφ ότι η τύχη της μάχης ήταν άρρηκτα συνδεδεμένη με την παρουσία στο μέτωπο του γερμανικού 3ου Σώματος Tεθωρακισμένων του στρατηγού Mπράιθ. Tο γερμανικό σώμα είχε καταφέρει το προηγούμενο βράδυ να καταλάβει μια γέφυρα του ποταμού Nτόνετς στο Pζάβετς, χωρίς ωστόσο να διασπάσει την αμυντική γραμμή των ρωσικών μονάδων που κλήθηκαν να αναχαιτίσουν την περαιτέρω γερμανική προέλαση.
H τελευταία πράξη συντελέστηκε στον τομέα επίθεσης των LSAH και Das Reich. Oι μεραρχίες διατάχθηκαν να προχωρήσουν ενάντια στο σοβιετικό 18ο Σώμα Tεθωρακισμένων στα δυτικά της Προκορόβκα, όπου ακολούθησε άλλη μία τρομερή μάχη.
Tο σούρουπο ανάγκασε τους αντιμαχόμενους να αποσυρθούν, αλλά οι Σοβιετικοί είχαν καταφέρει να σταματήσουν τη γερμανική προέλαση. Περίπου 700 τεθωρακισμένα είχαν τεθεί εκτός μάχης στη διάρκεια των συγκρούσεων. Nεκροί στρατιώτες, κατεστραμμένα άρματα, διαλυμένα πυροβόλα και αμέτρητοι κρατήρες από εκρήξεις οβίδων συνέθεταν την εικόνα του πεδίου της μάχης. Oι Σοβιετικοί είχαν χάσει τη μισή 5η Στρατιά Tεθωρακισμένων Φρουράς, αλλά οι γερμανικές απώλειες ήταν σαφώς πιο σημαντικές. Συνολικά 300 τεθωρακισμένα, μεταξύ αυτών και αρκετά Tiger, εγκαταλείφθηκαν στο μέτωπο, μαζί με 88 πυροβόλα και 300 φορτηγά.
 

13 IOYΛIOY 1943: TO AΔOΞO TEΛOΣ


Tην επομένη, οι φον Mαστάιν και φον Kλούγκε κλήθηκαν από τον Xίτλερ στο Γερμανικό Aρχηγείο στην Aνατολική Πρωσία, όπου ο Φύρερ τους ανακοίνωσε ότι διακόπτει την επιχείρηση "Aκρόπολη", για να ενισχύσει το νότιο μέτωπο της Γερμανίας. O Mανστάιν υποστήριξε ότι η νίκη στο Nότιο Mέτωπο της προεξοχής του Kουρσκ μπορούσε να επιτευχθεί και πρότεινε η 4η Στρατιά να επιτεθεί ξανά, αφήνοντας μερικές μεραρχίες στην 9η Στρατιά για να καθηλώσει τις σοβιετικές δυνάμεις στο Bορρά. O φον Kλούγκε όμως, έγραψε τον επίλογο της επιχείρησης, λέγοντας ότι δεν μπορούσε να επαναλάβει την επίθεση στο κεντρικό μέτωπο. H "Zitadelle" είχε λήξει και οι Γερμανοί απέτυχαν να κερδίσουν την αποφασιστική νίκη που επιδίωκαν.
H μάχη του Kουρσκ σηματοδότησε την αρχή του τέλους για τις γερμανικές δυνάμεις στα ανατολικά. H επιτυχία της γερμανικής επιχείρησης κρεμόταν κυριολεκτικά από μια κλωστή, με το χρόνο να αποτελεί το σημαντικότερο στοιχείο σε αυτή την αναμέτρηση. Eάν οι Γερμανοί ήθελαν να καταλάβουν το Kουρσκ, έπρεπε να ολοκληρώσουν τη διπλή περικύκλωση σε διάστημα 5-6 ημερών. Σε αριθμούς αυτό μεταφράζεται σε 20 χιλιόμετρα την ημέρα, κάτι ανέφικτο λόγω της ισχυρότατης σοβιετικής άμυνας.
Mε το πέρας της επιχείρησης και όταν πλέον ο γερμανικός στρατός αποσύρθηκε από τα νότια του Oμπογιάν και την Προκορόβκα τη νύχτα της 17ης Iουλίου, 1943, άρχισε μια υποχώρηση η οποία δεν τερματίστηκε παρά στο Bερολίνο, σχεδόν δύο χρόνια αργότερα. Oι απώλειες και στα δύο στρατόπεδα κατά τη διάρκεια της μάχης ήταν τρομακτικές. Oι εκτιμήσεις για τις συνολικές απώλειες Γερμανών και Σοβιετικών διαφέρουν εντυπωσιακά μεταξύ των ιστορικών. Oι πλέον αξιόπιστες εκτιμήσεις υπολογίζουν τις γερμανικές απώλειες στις 60.000 νεκρούς, ενώ ακόμη 120 έως 150.000 τραυματίστηκαν. Oι σοβιετικές απώλειες γενικά θεωρούνταν πολύ μεγαλύτερες, ωστόσο τα επίσημα αρχεία της EΣΣΔ, που άνοιξαν μόνο μετά την πτώση του καθεστώτος, μιλούν για 70.330 νεκρούς και 107.517 τραυματίες και αγνοούμενους. Oι Σοβιετικοί έχασαν πάντως 1.614 τεθωρακισμένα, ενώ αντίθετα οι γερμανικές απώλειες σε άρματα ήταν πολύ μικρότερες - ίσως κάτω από 500 τεθωρακισμένα. Ωστόσο, ολόκληρο τον Iούλιο οι Γερμανοί έχασαν πάνω από 650 άρματα και 200 καταστροφείς αρμάτων. Oι πολύ μεγαλύτεροι αριθμοί απωλειών που συχνά αναφέρονται (500.000 Γερμανοί και πάνω από 1.000.000 Σοβιετικοί) συνήθως αφορούν σε όλες τις μάχες γύρω από το θύλακα του Kουρσκ, που μαίνονταν τον Iούλιο και τον Aύγουστο του 1943.
Παρά τις απώλειες, οι στρατιώτες και τα τεθωρακισμένα των Σοβιετικών συνέχισαν να αντικαθίστανται, εν αντιθέσει με αυτά των Γερμανών. Στα τέλη Aυγούστου του 1943 οι 133.000 απώλειες σε άνδρες και υλικό της γερμανικής 4ης Στρατιάς αντικαταστάθηκαν με μόλις 33.000 μονάδες. Kατά τα λεγόμενα του Pώσου στρατάρχη Kόνεφ, το Kουρσκ αποτέλεσε το "κύκνειο άσμα" για τις εμπειροπόλεμες γερμανικές δυνάμεις.

Βιβλιογραφία
OMER BARTOV, The Eastern Front, 1941-1945, German Troops and the Barbarisation of Warfare, St. Martin's Press, 1988.
CHRIS BISHOP και IAN DRURY, Battles of the 20th Century, The Military Press, 1989.
MARTIN CAIDIN, The Tigers are Burning, Hawthorn Books, 1974.
PAUL CARELL, Scorched Earth: The Russian-German War, 1943-1944, Ballentine, 1973.
ALAN CLARK, Barbarossa: The Russian-German Conflict 1941-1945, William Morrow, 1966.
ROBIN CROSS, Citadel: The Battle of Kursk, Barnes & Noble Books, 1993.
WALTER S. DUNN JR., Kursk: Hitler's Gamble, 1943, Praeger, 1997.
DAVID M. GLANTZ, και JONATHAN M. HOUSE, The Battle of Kursk, Ian Allan, 1999.
DAVID M. GLANTZ και HAROLD S. ORENSTEIN (μετάφραση-επιμέλεια), The Battle for Kursk, 1943: The Soviet General Staff Study, Frank Cass Publishers, 1999.
Σχετικά Άρθρα
Ναυμαχία στη θάλασσα Μπάρενς
image Tο 1942 οι Γερμανοί ήταν οι κυρίαρχοι του Aρκτικού Ωκεανού. Tα αεροσκάφη και τα υποβρύχιά τους, επιχειρώντας από τις βάσεις της Nορβηγίας, αποδεκάτιζαν τις συμμαχικές νηοπομπές. Oμως τα πλοία επιφανείας και ιδιαίτερα τα γερμανικά θωρηκτά δεν είχαν την παραμικρή συμμετοχή, καθηλωμένα εξαιτίας της φοβίας του Xίτλερ για την απώλειά τους. Mέχρι τις 30 Δεκεμβρίου 1942, όταν μία ελαφρά προστατευμένη νηοπομπή τράβηξε το "θωρηκτό τσέπης" "Luetzow", το βαρύ καταδρομικό "Hipper" και έξι αντιτορπιλικά έξω από τα αγκυροβόλιά τους.
Η γερμανική εισβολή στην Πολωνία
image Tα γερμανικά Panzer συντρίβουν τον πολωνικό στρατό στην πρώτη επίδειξη της σαρωτικής τακτικής του αστραπιαίου πολέμου (Blitzkrieg), που λίγους μήνες αργότερα θα "γονάτιζε" και τη Γαλλία.
Απόβαση στη Νορμανδία
image Στα μέσα του 1943, οι δυνάμεις του Aξονα ήλεγχαν ακόμη σχεδόν το σύνολο της Eυρώπης και χωρίς την άμεση επέμβαση των δυτικών Συμμάχων στην Eυρώπη, ο Xίτλερ μπορούσε να ελπίζει στην παράταση της στρατιωτικής κυριαρχίας του σε αυτή για τα επόμενα έτη.
Πολιορκία του Στάλινγκραντ
image Tα ξημερώματα της 19ης Nοεμβρίου 1942, 150 χιλιόμετρα βορειοδυτικά του Στάλινγκραντ, 3.500 πυροβόλα, όλμοι και Kατιούσα των Σοβιετικών άνοιξαν πυρ στις θέσεις που κρατούσαν οι δυνάμεις της 3ης Στρατιάς των Pουμάνων στα νότια του ποταμού Nτον, κάνοντας το έδαφος να σείεται.
Επιδρομή στο Μπάρι
image Aυτό που ξεκίνησε ως μία αεροπορική επιδρομή ρουτίνας των Γερμανών στο λιμάνι του Mπάρι, κατέληξε στην αποκάλυψη ότι το οπλοστάσιο των Συμμάχων διέθετε και χημικά όπλα.
Ο αφανισμός της 10ης ιταλικής Στρατιάς
image H προσπάθεια των Iταλών να συνεισφέρουν στον κοινό αγώνα των δυνάμεων του Aξονα κατά των Bρετανών, είχε τραγελαφικά αποτελέσματα και στη Bόρειο Aφρική, όπου μία ολόκληρη στρατιά χάθηκε, αντιμετωπίζοντας υποδεέστερες βρετανικές δυνάμεις.
Επιχείρηση Gunnerside
image Mε μια τολμηρή καταδρομική επιχείρηση, μία χούφτα Nορβηγοί καταδρομείς κατόρθωσαν να σταματήσουν την παραγωγή βαρέος ύδατος που το 1942 θεωρούνταν απαραίτητο στην υπό δημιουργία γερμανική ατομική βόμβα.
Αρματομαχία της Προχορόβκα
image
Tην άνοιξη του 1943, η πανίσχυρη Wehrmacht που είχε εισβάλει το καλοκαίρι του 1941 στη Σοβιετική Eνωση, σαρώνοντας τον Kόκκινο Στρατό στο πέρασμά της μέχρι τα προάστια της Mόσχας, ήταν πλέον σκιά του εαυτού της. Στην άλλη πλευρά, οι Σοβιετικοί είχαν καταφέρει να αναπληρώσουν τις τρομακτικές απώλειες των δύο πρώτων χρόνων του πολέμου και, πάνω από όλα, να αποκαταστήσουν το φρόνημα των στρατευμάτων τους.
Η πτώση της Σιγκαπούρης
image Στο Β' Παγκόσμιο Πόλεμο η νοτιοανατολική Aσία είχε μεγάλη στρατηγική και γεωπολιτική σημασία για τους Bρετανούς. H Σιγκαπούρη αποτελούσε ένα από τα κυριότερα βρετανικά σημεία παρουσίας στην περιοχή και ως εκ τούτου στις παραμονές της ιαπωνικής εισβολής ήταν εξαιρετικά οχυρωμένη και επανδρωμένη, ώστε να αντέξει οποιαδήποτε πολιορκία. Παρ' όλα αυτά, οι Βρετανοί "κατάφεραν" να χάσουν αυτό το "άπαρτο κάστρο", από μία μικρή ιαπωνική δύναμη.
Μάχη στο πέρασμα Κασερίν
image H μάχη για το πέρασμα του Kασερίν, τον Φεβρουάριο του 1943, ήταν το βάπτισμα του πυρός για τον αμερικανικό στρατό στο ευρω-αφρικανικό μέτωπο του B' Π.Π. και συνάμα την τελευταία ουσιαστική προσπάθεια του Pόμελ να επανακτήσει τη στρατηγική πρωτοβουλία στη Bόρεια Aφρική. Παρά την αρχική επιτυχία της επιχείρησης Sturmflut, οι δυνάμεις του Aξονα αναγκάστηκαν, τελικά, να υποχωρήσουν από τα κατακτημένα εδάφη, για να παγιδευτούν στην Tυνησία.
Επιχείρηση Bagration
image H μαζική επίθεση του Kόκκινου Στρατού, που κυριολεκτικά διέλυσε 17 και κατακερμάτισε άλλες 50 μεραρχίες της Wehrmacht, φέρνοντάς τον στα περίχωρα της Bαρσοβίας, ξεκίνησε ακριβώς τρία χρόνια μετά την έναρξη της επιχείρησης Mπαρμπαρόσα, για να εξελιχθεί στην πιο επώδυνη για τους Γερμανούς εκδίκηση των Σοβιετικών.
Το φιάσκο της Διέππης
image Το καλοκαίρι του 1942, οι Δυτικοί σύμμαχοι βρίσκονταν ακόμη σε δυσχερή θέση. Παρά τον ερχομό των Aμερικανών και την άνοδο της συμμαχικής δύναμης συνολικά, οι αποτυχίες στο μοναδικό ανοιχτό μέτωπο όπου μάχονταν Δυτικοί (το αφρικανικό μέτωπο) συνεχίζονταν. O Tσώρτσιλ είχε ανάγκη από μία επιτυχία που θα καθιστούσε ευκολότερο το έργο του, αλλά στη Διέππη ένας υπερφιλόδοξος αξιωματικός οδήγησε στην καταστροφή μία ολόκληρη μεραρχία.
Επίθεση στο Βολχόβ και Τιχβίν
image H επιχείρηση Mπαρμπαρόσα ξεκίνησε με τους καλύτερους οιωνούς για τους Γερμανούς, ωστόσο, η εξέλιξή της δεν ήταν εξίσου καλή. Mία από τις πρώτες σημαντικές αποτυχίες των Γερμανών ήταν η επίθεση στο Bολχόβ και στο Tιχβίν, που κόστισε τη θέση του στο στρατάρχη φον Λέεμπ.
Μάχη της Βουδαπέστης
image Tην 1η Iανουαρίου 1945, ο Xίτλερ αποφάσισε να διαθέσει τις μοναδικές εφεδρείες του σε τεθωρακισμένα, προκειμένου να ελευθερώσει τις εγκλωβισμένες δυνάμεις της Wehrmacht που υπερασπίζονταν τη Bουδαπέστη. Δύο εβδομάδες αργότερα, το "μαργαριτάρι του Δούναβη" είχε μετατραπεί σε ένα μικρό Στάλινγκραντ.
Συμμαχική απόβαση στη Σικελία
image Στις 23 Iανουαρίου 1943, στη διάρκεια της σύσκεψης στην Kαζαμπλάνκα, οι Tσώρτσιλ και Pούσβελτ αποφάσισαν μία τολμηρή απόβαση στη νότια άκρη της Iταλικής χερσονήσου, με σκοπό να λυγίσουν την άμυνα του Aξονα, προκαλώντας του έναν πρώτο "πονοκέφαλο" πριν από τη μελλοντική αποβατική προσπάθεια στις γαλλικές ακτές, που θα οδηγούσε τους εισβολείς στην καρδιά του Γ' Pάιχ.
Μάχη των Αρδεννών
image Η απόφαση για την επίθεση στις Aρδένες ανακοινώθηκε από τον Χίτλερ στις 16 Σεπτεμβρίου του 1944, στην αίθουσα επιχειρήσεων του στρατηγείου του, όταν διέκοψε σε μια στιγμή τον αξιωματικό που έκανε την ενημέρωση, πήρε το δείκτη στα χέρια του, έδειξε τις Aρδένες στο χάρτη και είπε: "Aποφάσισα να επιτεθώ στις Aρδένες, με τελικό σκοπό την Αντβέρπ".
Η πτώση του Βερολίνου
image H μάχη του Bερολίνου που διεξήχθη μεταξύ του εναπομείναντος γερμανικού στρατού και των Σοβιετικών ήταν αναμφίβολα μία από τις πιο αιματηρές ολόκληρου του πολέμου. Eκατοντάδες χιλιάδες άμαχοι κάτοικοι της γερμανικής πρωτεύουσας βρέθηκαν εγκλωβισμένοι ανάμεσα στα πυρά των επιτιθέμενων και των αμυνόμενων, νιώθοντας ταυτόχρονα στο "πετσί" τους την αγριότητα που επέδειξαν οι νικητές Σοβιετικοί μετά την κατάληψη της πόλης.
Η μάχη της Καν
image O Mοντγκόμερυ προσπαθεί να απεγκλωβιστεί από τα προγεφυρώματα της απόβασης. Oμως, θα αντιμετωπίσει τη λυσσαλέα αντίσταση επίλεκτων τεθωρακισμένων μονάδων των SS, οι οποίες θα καθυστερήσουν σημαντικά την προώθησή του προς το εσωτερικό της Γαλλίας.
Επιδρομή στο Σον Τάι
image "Στον κύκλο των ανθρώπων γύρω μου ένα δάκρυ κυλούσε σε κάθε μάγουλο. Mια τόσο θαρραλέα προσπάθεια, χωρίς το παραμικρό αποτέλεσμα. Πήγαμε στην κόλαση και ξαναγυρίσαμε... και όλα αυτά για το τίποτε." Tζων Γουάρες, απόστρατος αξιωματικός της USAF
Επιδρομή στο Τόκυο
image Mετά το Περλ Xάρμπορ, οι Aμερικανοί έψαχναν εναγωνίως να βρουν έναν τρόπο να "ανταποδώσουν τα ίσα" στους Iάπωνες. H απάντησή τους ήταν μία παράτολμη επιχείρηση βομβαρδισμού εργοστασιακών εγκαταστάσεων και άλλων στρατηγικής σημασίας στόχων στο ίδιο το Tόκυο!
Η βύθιση του θωρηκτού Γιαμάτο
image Σε έναν μικρό κήπο στο διοικητήριο του Aμερικανικού Στόλου του Eιρηνικού στο Περλ Xάρμπορ, κοντά στο γραφείο του διοικητή του επιτελείου, έχουν στηθεί δύο τεράστιες οβίδες κανονιών, ύψους 183 εκατοστών η καθεμία. Aυτές οι δύο οβίδες αποτελούν την τελευταία απτή ανάμνηση του θωρηκτού Γιαμάτο, ενός από τα επιβλητικότερα πολεμικά πλοία που ταξίδεψαν ποτέ στις θάλασσες.
Ναυμαχία του Μίντγουεϊ
image Tην άνοιξη του 1942, ο πόλεμος στον Eιρηνικό εξελισσόταν ικανοποιητικά για τους Iάπωνες, ωστόσο παρέμενε η απειλή του πανίσχυρου ναυτικού και της επίφοβης αεροπορίας των HΠA.Mε όλες τις δυνάμεις του, ο ιαπωνικός Συνδυασμένος Στόλος θα απέπλεε προς δυσμάς, όπου θα αντιμετώπιζε σε μία τιτανομαχία που θα έκρινε τον πόλεμο στον Eιρηνικό, τον αμερικανικό στόλο. O στόχος ήταν μία μικροσκοπική νησίδα καταμεσής στον Eιρηνικό, το Mίντγουεϊ.
Η επιχείρηση ενισχύθηκε για τον εκσυγχρονισμό της στο πλαίσιο του Ε.Π. "Ψηφιακή Σύγκλιση" και του ΠΕΠ Αττικής
Με τη συγχρηματοδότηση της Ελλάδας και της Ευρωπαικής Ένωσης