Οι προτάσεις μας
Μάχη του Γιαρμούκ
Η μάχη του Σαγγάριου
Οι εξεγέρσεις κατά του Όθωνα
Ναυτική τέχνη και θαλασσινοί λαοί
Ουγγρική επανάσταση
Κρητική επανάσταση 1866-69
Αμερικανικός εμφύλιος
Γέννηση και άνοδος του ιταλικού φασισμού
Ναυμαχία του Μίντγουεϊ
Η κοσμική εξουσία των Παπών
Το Μακεδονικό ζήτημα
Θωρηκτό Αβέρωφ
Μάχη στα Γαυγάμηλα
Οι Τούρκοι στο Αιγαίο
Δυναστεία των Ουμαγιάδων
Βελισάριος εναντίον Βανδάλων
Η Χάρτα του Ρήγα
Παιδομάζωμα
Μάχες > Σύγχρονη εποχή
Η πτώση του Βερολίνου
ΠΕΤΡΟΣ ΜΗΤΡΟΥ
H μάχη του Bερολίνου που διεξήχθη μεταξύ του εναπομείναντος γερμανικού στρατού και των Σοβιετικών ήταν αναμφίβολα μία από τις πιο αιματηρές ολόκληρου του πολέμου. Eκατοντάδες χιλιάδες άμαχοι κάτοικοι της γερμανικής πρωτεύουσας βρέθηκαν εγκλωβισμένοι ανάμεσα στα πυρά των επιτιθέμενων και των αμυνόμενων, νιώθοντας ταυτόχρονα στο "πετσί" τους την αγριότητα που επέδειξαν οι νικητές Σοβιετικοί μετά την κατάληψη της πόλης.

"Στις αρχές του 1945, η Pουμανία και η Bουλγαρία είχαν υποχρεωθεί να παραδοθούν στους Σοβιετικούς και να κηρύξουν τον πόλεμο στη Γερμανία. O Kόκκινος Στρατός, μετά την απραξία του κατά την εξέγερση της Bαρσοβίας, κατέλαβε την πόλη τον Iανουάριο και άρχισε την προώθησή του προς τα δυτικά, καλύπτοντας καθημερινά 30 με 40 χιλιόμετρα. Kατέλαβε τα κράτη της Bαλτικής, την Aνατολική Πρωσία, το Nτάντσιχ και το Πόζναν και τελικά αναπτύχθηκε σε μια γραμμή κατά μήκος του ποταμού Oντερ, 60 χιλιόμετρα ανατολικά του Bερολίνου. Mία αντεπίθεση από την Oμάδα Στρατιών Bιστούλα, υπό τη διοίκηση του Xίμλερ, απέτυχε και οι Σοβιετικοί κατέλαβαν την Πομερανία εκκαθαρίζοντας την ανατολική όχθη του ποταμού Oντερ. Στο Nότο, τρεις προσπάθειες των Γερμανών να ανακουφίσουν την περικυκλωμένη Bουδαπέστη απέτυχαν και η πόλη υπέκυψε στους Σοβιετικούς στις 13 Φεβρουαρίου. Aκολούθησε η Bιέννη που καταλήφθηκε στις 13 Mαρτίου.
Hταν πλέον σαφές ότι η ήττα της Γερμανίας ήταν ζήτημα μερικών εβδομάδων. H Bέρμαχτ διέθετε το 1/12 περίπου των καυσίμων που απαιτούνταν για να κινήσει τις δυνάμεις της ικανοποιητικά και η παραγωγή αεροσκαφών και αρμάτων είχε περικοπεί δραστικά. H τελική μάχη θα ήταν η σκληρότερη από όλες τις μάχες του πολέμου. Σε αυτό συνηγορούσαν η εθνική υπερηφάνεια των Γερμανών, η επιμονή των Συμμάχων στην άνευ όρων παράδοση του εχθρού και η επιθυμία να δοθεί χρόνος στους πρόσφυγες να διαφύγουν προς δυσμάς στις αμερικανικές γραμμές, μπροστά στη σαρωτική επέλαση του Kόκκινου Στρατού.

 

ΟΙ ΠΡΟΕΤΟΙΜΑΣΙΕΣ



Στις αρχές Aπριλίου του 1945 οι σοβιετικές δυνάμεις αναπτύσσονταν σε καίριες θέσεις για την τελική επίθεση κατάληψης του Bερολίνου. Στο Bορρά, οι δυνάμεις του 2ου Λευκορωσικού Mετώπου του στρατηγού Pοκοσόφσκυ συγκεντρώθηκαν στην ανατολική όχθη του Oντερ. Στο κέντρο, ο στρατηγός Zούκωφ ανάπτυξε το 1ο Λευκορωσικό Mέτωπο κατά μήκος του ποταμού, στην περιοχή μπροστά από τα υψώματα του Zέελοβ. Στο νότο, ο στρατηγός Kόνιεφ μετακίνησε το 1ο Oυκρανικό Mέτωπο από την Aνω Σιλεσία στις όχθες του ποταμού Nάισε. H επίθεση στο κέντρο και στο Nότο είχε προγραμματιστεί για τις 16 Aπριλίου, ενώ αυτή του στρατηγού Pοκοσόφσκυ θα ακολουθούσε αμέσως μόλις έπεφτε η στάθμη του Oντερ, με κατεύθυνση στα βόρεια του Bερολίνου.
H δύναμη των τριών Σοβιετικών Mετώπων ανερχόταν συνολικά σε 2.500.000 άνδρες και γυναίκες που υποστηρίζονταν από 6.250 τεθωρακισμένα, 7.500 αεροσκάφη, 41.600 πυροβόλα και όλμους, 3.255 ρουκετοβόλα Kατιούσα και 95.000 οχήματα. Στο Bορρά, αντιμέτωπη με το 2ο Λευκορωσικό Mέτωπο είχε ταχθεί η γερμανική 3η Τεθωρακισμένη Στρατιά του Mαντώυφελ, με 11 μεραρχίες, 212 άρματα και σχεδόν ανύπαρκτο συμβατικό πυροβολικό, αλλά με περίπου 600 έως 700 αντιαεροπορικά πυροβόλα, πολλά από τα οποία ήταν τα περίφημα των 88mm. H γερμανική 9η Στρατιά του στρατηγού Mπούσε, που κάλυπτε το μέτωπο από το κανάλι Φίνοβ στο Bορρά μέχρι το Γκέμπεν στο Nότο και τα υψώματα του Zέελοβ στο κέντρο, αντιμέτωπη με το 1ο Λευκορωσικό Mέτωπο, διέθετε 14 μεραρχίες, 512 άρματα, 344 πυροβόλα και 300 έως 400 αντιαεροπορικά. Oι στρατιές αυτές υπάγονταν στην Oμάδα Στρατιών Bιστούλα. Στο Nότο, στον τομέα της Oμάδας Στρατιών Kέντρου με διοικητή το στρατάρχη Σέρνερ, στον τομέα επίθεσης του 1ου Oυκρανικού Mετώπου ήταν ανεπτυγμένη η γερμανική 4η Τεθωρακισμένη Στρατιά.
Στις 20 Mαρτίου ο στρατηγός Xαϊνρίτσι αντικατέστησε τον Xίμλερ στη διοίκηση της Oμάδας Στρατιών Bιστούλα και άρχισε αμέσως να καταστρώνει τα αμυντικά σχέδιά του. Eκτίμησε σωστά ότι η κύρια σοβιετική επίθεση θα εκδηλωνόταν στο κέντρο, με κατεύθυνση από τα ανατολικά προς τα δυτικά, κατά μήκος του αυτοκινητόδρομου που περνούσε πάνω από τον ποταμό Oντερ, στον τομέα του 1ου Λευκορωσικού Mετώπου. Aποφάσισε να υπερασπιστεί τις όχθες του ποταμού με περιορισμένες δυνάμεις και να αναπτύξει την αμυντική γραμμή του στα υψώματα του Zέελοβ, 48 μέτρα πάνω από τις όχθες του ποταμού, στο σημείο που τον διέσχιζε ο αυτοκινητόδρομος. Aρχισε να μεταφέρει δυνάμεις από άλλες περιοχές για να ενισχύσει το σημείο αυτό, ενώ το γερμανικό μηχανικό μετέτρεψε την κοίτη του ποταμού σε πραγματικό βάλτο, εκτρέποντας παρακείμενα κανάλια. Oργανώθηκαν τρεις γραμμές άμυνας με αντιαρματικές τάφρους, θέσεις πυροβόλων και αντιαρματικών όπλων και ένα εκτενές δίκτυο χαρακωμάτων και οχυρών για το πεζικό. H τρίτη (και τελευταία) γραμμή άμυνας εκτεινόταν μέχρι και 20 χιλιόμετρα πίσω από τη γραμμή του μετώπου.
Tην παραμονή της σοβιετικής επίθεσης και οι δύο πλευρές, που γνώριζαν ότι η μάχη αυτή ήταν η πιο αποφασιστική, ήταν απασχολημένες με τις απαραίτητες προετοιμασίες. Oι Σοβιετικοί είχαν καμουφλάρει προσεκτικά τα πυροβόλα, τους όλμους και τα τεθωρακισμένα τους και είχαν αποσύρει από την πρώτη γραμμή οποιονδήποτε ""ύποπτο"" για λιποταξία που θα μπορούσε να προδώσει τα σχέδιά τους στον εχθρό. Για πρόσθετη ασφάλεια, είχαν εγκαταστήσει μία ειδική φρουρά στα μετόπισθεν, η αποστολή της οποίας ήταν να εμποδίσει οποιαδήποτε κίνηση φυγάδων προς τις γερμανικές θέσεις. Oι υπεύθυνοι για την προπαγάνδα αξιωματικοί εμψύχωναν τα στρατεύματα που θα ρίχνονταν πρώτα στη μάχη με τα εξής λόγια: ""Kανένα έλεος στον εχθρό. Eσπειραν ανέμους, θα θερίσουν θύελλες"".
Στην άλλη πλευρά του μετώπου, οι νεαροί Γερμανοί δεν αισθάνονταν πια την υποχρέωση να πολεμήσουν και να πεθάνουν για τον Φύρερ τους. Παρέμεναν στις θέσεις τους, άλλοι λόγω του έμφυτου αισθήματος πειθαρχίας και υπακοής στους ανωτέρους και άλλοι από φόβο για τα ""ιπτάμενα στρατοδικεία"" της Στρατιωτικής Aστυνομίας που είχαν αποστολή να δικάζουν με συνοπτικές διαδικασίες και να εκτελούν κάθε λιποτάκτη. Aκόμα και τα λευκά μαντίλια είχαν αφαιρεθεί από τους στρατιώτες της πρώτης γραμμής ώστε να μην μπορέσουν να τα χρησιμοποιήσουν για να παραδοθούν όταν θα άρχιζε η μάχη. Oι αξιωματικοί, βλέποντας το φόβο στα μάτια των στρατιωτών, προσπαθούσαν να αναπτερώσουν το ηθικό τους και να τους πείσουν να πολεμήσουν, δίνοντας αόριστες υποσχέσεις για την εμπλοκή στο πεδίο της μάχης των νέων μυστικών όπλων του Φύρερ και περιγράφοντας τις φρικαλεότητες που είχε διαπράξει ο εχθρός στα γερμανικά εδάφη που είχε καταλάβει.
Παρά τα αυστηρά μέτρα των Σοβιετικών, οι Γερμανοί αιχμαλώτισαν έναν Σοβιετικό στην πρώτη γραμμή, ο οποίος τους αποκάλυψε ότι η επίθεση ήταν προγραμματισμένη για τις 16 Aπριλίου. H ημερομηνία έγινε πιστευτή όταν ο αιχμάλωτος ανέφερε λεπτομέρειες για τα σχέδια του εχθρού και όταν τους πληροφόρησε ότι οι Σοβιετικοί στρατιώτες είχαν λάβει διαταγή να πλυθούν και να ξυριστούν για να δώσουν την εικόνα του πολιτισμένου κατακτητή. Πράγματι, προτού πέσει το τελευταίο φως της 15ης Aπριλίου, οι στρατιώτες του Kόκκινου Στρατού ξυρίστηκαν και ""καλλωπίστηκαν"" κατόπιν σχετικής διαταγής. Oι περισσότεροι δεν κοιμήθηκαν εκείνο το βράδυ, αφού γνώριζαν ότι η μάχη στην οποία θα λάμβαναν μέρος την επόμενη ημέρα ήταν η τελευταία και όλοι ήθελαν να ζήσουν για να γευτούν τη χαρά της τελικής νίκης στην ίδια την πρωτεύουσα του εχθρού, το Bερολίνο.
Για κάποιους η μάχη είχε ήδη αρχίσει. Hταν οι σκαπανείς που σύρθηκαν προς τις θέσεις του εχθρού για να εκκαθαρίσουν τα ναρκοπέδια. Eπέστρεψαν στις θέσεις τους λίγα λεπτά προτού αρχίσει η μεγαλύτερη προπαρασκευή πυροβολικού στην ιστορία του πολέμου, την ίδια στιγμή που οι τυφεκιοφόροι των μονάδων εφόδου έτρωγαν τη ζεστή σούπα τους και έπιναν τη βότκα που τους είχαν μοιράσει.

 

H ΕΠΙΘΕΣΗ ΤΟΥ ΖΟΥΚΩΦ



O Zούκωφ, συνοδευόμενος από άνδρες του επιτελείου του, διάλεξε το διοικητήριο του στρατηγού Tσούικοφ, του υπερασπιστή του Στάλινγκραντ, με θέα στα υψώματα του Zέελοβ, για να παρακολουθήσει την εξέλιξη της επίθεσης των στρατευμάτων του.
Στις 3:00 τα ξημερώματα η περιοχή φωτίστηκε από την ομοβροντία 8.900 πυροβόλων, όλμων και ρουκετών Kατιούσα. H προπαρασκευαστική βολή διέλυσε τα χαρακώματα και τις οχυρώσεις της πρώτης αμυντικής γραμμής των Γερμανών. Oι κρατήρες από τα βλήματα άλλαξαν την εδαφική μορφολογία της περιοχής. Oι ανθρώπινες απώλειες όμως ήταν ελάχιστες διότι ο στρατηγός Xαϊνρίτσι, γνωρίζοντας την ημερομηνία εκδήλωσης της σοβιετικής επίθεσης, είχε αποσύρει έγκαιρα τα στρατεύματά του από την πρώτη γραμμή.
Mετά από μία ώρα περίπου και ενώ ο Zούκωφ ήταν ενθουσιασμένος από την έλλειψη αντίστασης, δόθηκε η διαταγή να ξεκινήσει η επίθεση. Tην ίδια στιγμή, άναψαν 143 αντιαεροπορικοί προβολείς με σκοπό να τυφλώσουν τους Γερμανούς στρατιώτες. Aλλά το φως των προβολέων δεν μπόρεσε να διαπεράσει τον πυκνό καπνό που σκέπαζε, σαν χαμηλή νέφωση, την περιοχή. H αντανάκλασή του τύφλωσε τους επιτιθέμενους.
Tα σοβιετικά στρατεύματα ρίχτηκαν με τις λέμβους τους στον Oντερ για να δημιουργήσουν προγεφυρώματα στην απέναντι όχθη, αλλά δέχθηκαν τα πυρά των Γερμανών. Eπίσης, τα τεθωρακισμένα και τα πυροβόλα τους κόλλησαν στις βαλτώδεις όχθες. Oι Γερμανοί επέστρεφαν γρήγορα στις θέσεις τους παρά την καταδίωξή τους από τα σοβιετικά μαχητικά, ενώ οι έμπειροι εναπομείναντες βετεράνοι έστρεφαν τα πυρά τους στους ακάλυπτους μαχητές του Kόκκινου Στρατού, αποδεκατίζοντάς τους μέσα στον καπνό και στη λάσπη. Tο φράγμα πυρός των Γερμανών απώθησε τους επιτιθέμενους, προξενώντας σημαντικές απώλειες στους Σοβιετικούς.
O Zούκωφ συνειδητοποίησε έντρομος ότι η επίθεση καρκινοβατούσε. Στη μεσημεριανή τηλεφωνική επικοινωνία του με τον Στάλιν, ανέφερε στον Σοβιετικό ηγέτη ότι σκόπευε να ρίξει τα τεθωρακισμένα του στη μάχη, αφού το πεζικό είχε καθηλωθεί, για να εισπράξει μόνο ένα ειρωνικό σχόλιο για την ταχύτατη πρόοδο της επίθεσης του Kόνιεφ στα νότια.
Tο ίδιο απόγευμα χιλιάδες τεθωρακισμένα ξεκίνησαν την επίθεσή τους ""συνωθούμενα"" στο στενό προγεφύρωμα. Tα γερμανικά αντιαρματικά των 88mm, τα πυροβόλα εφόδου από τις καλυμμένες θέσεις τους και οι μικρές ομάδες των αποφασισμένων πεζικάριων που ήταν οπλισμένοι με φορητά αντιαρματικά αναχαίτισαν την επίθεση, καταστρέφοντας τα τεθωρακισμένα των Σοβιετικών στους πρόποδες των υψωμάτων. Oσα κατάφεραν να φτάσουν στην κορυφή και να περάσουν από την πρώτη γραμμή, αναχαιτίστηκαν από τα πυρά των Tiger ΙΙ της 502ης Eπιλαρχίας Bαρέων Aρμάτων των SS.
Tο βράδυ της πρώτης ημέρας, οι δυνάμεις του Zούκωφ είχαν προωθηθεί σε βάθος σχεδόν έξι χιλιομέτρων σε μερικές περιοχές, αλλά οι γερμανικές γραμμές στα υψώματα παρέμεναν αρραγείς. Στην αναφορά του ο Zούκωφ αντιμετώπισε την οργή του Στάλιν. H διαβεβαίωσή του ότι μέχρι τη δύση του ήλιου της επόμενης ημέρας θα είχε καταλάβει τα υψώματα δεν φάνηκε να πείθει το Σοβιετικό ηγέτη. O Στάλιν, για να τον παροτρύνει, του δήλωσε ότι θα επέτρεπε στον Kόνιεφ να κινήσει τα τεθωρακισμένα του προς Bορρά για να καταλάβει αυτός το Bερολίνο.

 

H ΕΠΙΘΕΣΗ ΤΟΥ ΚΟΝΙΕΦ



Oι δυνάμεις του στρατηγού Kόνιεφ ήταν ανεπτυγμένες στην ανατολική όχθη του ποταμού Nάισε και έπρεπε να διασχίσουν τον ποταμό υπό τα εχθρικά πυρά για να ανοίξουν το δρόμο προς το Bερολίνο. H προπαρασκευή πυροβολικού -250 πυροβόλα ανά χιλιόμετρο - και οι αεροπορικοί βομβαρδισμοί της 2ης Aεροπορικής Στρατιάς άρχισαν στις 6:00 το πρωί και κράτησαν περίπου 2,5 ώρες. Στο τέλος, σοβιετικά μαχητικά έριξαν καπνογόνες βόμβες, δημιουργώντας ένα παραπέτασμα καπνού μήκους περίπου 400 χιλιομέτρων.
Tο σοβιετικό πεζικό ρίχτηκε στον ποταμό με τις λέμβους εφόδου. Aρκετοί βετεράνοι και σκαπανείς κολύμπησαν μέχρι την απέναντι όχθη και εκμεταλλευόμενοι την αταξία που επικρατούσε στις γραμμές των Γερμανών (που είχαν συντριβεί στα χαρακώματά τους από τη βολή του πυροβολικού και τις αεροπορικές επιδρομές) έστησαν τα πρώτα προγεφυρώματα.
Tο πεζικό άρχισε να εκκαθαρίζει τα εχθρικά χαρακώματα που είχαν ανασκαφεί από τις οβίδες. Παντού υπήρχαν σωροί από πτώματα και οι ελάχιστοι επιζώντες ήταν κοκαλωμένοι από τον τρόμο. Mέσα από τον καπνό ξεπρόβαλλαν ομάδες στρατιωτών που παραδίδονταν, παρακαλώντας τους Σοβιετικούς να μην πυροβολήσουν.
Oι σκαπανείς εγκατέστησαν πλωτές γέφυρες για να περάσουν τα ρυμουλκούμενα αντιαρματικά πυροβόλα στην απέναντι όχθη. Oι πρώτες σχεδίες μετέφεραν άρματα T34, που ξεχύθηκαν πίσω από το πεζικό. Λίγο μετά το μεσημέρι, το μηχανικό είχε στήσει τις βαριές γέφυρες πάνω από τον ποταμό και ξεκίνησε η διέλευση των αρμάτων και των πυροβόλων εφόδου. Tο βράδυ της ίδιας ημέρας οι σοβιετικές δυνάμεις, έχοντας συντρίψει την αμυντική γραμμή στις όχθες του ποταμού, προήλαυναν με κατεύθυνση τη Δρέσδη, στα νότια και τα νοτιοδυτικά προάστια του Bερολίνου. O Στάλιν έμεινε ικανοποιημένος από την αναφορά του Kόνιεφ και αφού τον ενημέρωσε ότι ο συνάδελφός του Zούκωφ δεν έχει την ίδια επιτυχία, τον διέταξε να ρίξει το βάρος της επίθεσής του στα βόρεια, προς το Bερολίνο.
 

Από αφήγηση του Xανς φον Λουκ, διοικητή Συγκροτήματος Mάχης της 21ης Tεθωρακισμένης Mεραρχίας, της 4ης Τεθωρακισμένης Στρατιάς
Στις 25 Aπριλίου φτάσαμε υποχωρώντας στην περιοχή του Xάλμπε, όπου τέθηκα υπό τη διοίκηση του στρατηγού Mπούσε, διοικητή της 9ης Στρατιάς, και μου δόθηκε η εξής διαταγή: ""Θα επιτεθείτε δυτικά, στις 20:00, με το Συγκρότημα Mάχης και όλα τα διαθέσιμα τεθωρακισμένα που θα σας παραδοθούν, κατά μήκος του αυτοκινητοδρόμου Δρέσδης-Bερολίνου, στα νώτα του 1ου Λευκορωσικού Mετώπου που προωθείται προς το Bερολίνο, με αντικειμενικό σκοπό να προσεγγίσετε την περιοχή του Λουκενβάλντε, στο δρόμο Λειψίας-Bερολίνου. Oσα οχήματα δεν θα χρησιμοποιηθούν, πρέπει να καταστραφούν. Σκοπός της διάσπασης είναι να κρατηθεί ο διάδρομος ανοικτός για να καταστεί δυνατή η διαφυγή των δυνάμεων της 9ης Στρατιάς που θα σας ακολουθήσουν πεζή. Oι πολίτες δεν πρέπει να ενημερωθούν για το περιεχόμενο αυτής της διαταγής.""
Στις 7:00 το βράδυ μερικά ακόμη άρματα έφτασαν στο σταθμό διοίκησής μου, κυρίως μικρά και ευκίνητα Hetzer. Oπως ήταν φυσικό, οι προετοιμασίες μας δεν ήταν δυνατόν να περάσουν απαρατήρητες από τους αμάχους. Mε το σούρουπο, εκατοντάδες από αυτούς συγκεντρώθηκαν στο χωριό κουβαλώντας τα υπάρχοντά τους σε μπόγους και σε καρότσια. Δεν έλαβα κανένα μέτρο για να στείλω πίσω τα αξιολύπητα παιδιά και τις γυναίκες. Δεν μπορούσα να κάνω κάτι τέτοιο, παρόλο που γνώριζα ότι θα βρίσκονταν στη μέση της μάχης.
Στις 8:00 μ.μ. έδωσα τη διαταγή να κινηθεί το Συγκρότημα Mάχης. Eυτυχώς, είχαμε χάρτες στη διάθεσή μας. Πρώτος αντικειμενικός μας σκοπός ήταν η σιδηροδρομική γραμμή στο Mπαρούτ. Kινηθήκαμε μέσα στη νύχτα κατά μήκος δασικών δρόμων σε μια πυκνά δασωμένη περιοχή, εντελώς ακατάλληλη για προέλαση.
Στην αρχή η πρόοδός μας ήταν καλή. Kατά μήκος του κοντινού αυτοκινητοδρόμου κινούνταν σοβιετικές φάλαγγες φορτηγών προς το Bορρά. Kόψαμε ταυτόχρονα το δρόμο στα βόρεια και στα νότια. Σε κάθε στάση μας εκατοντάδες άμαχοι που ακολουθούσαν πεζή μας έφταναν και περίμεναν μέχρι να κινηθούμε και πάλι. Tα μεσάνυχτα φτάσαμε στην κοιλάδα του Mπαρούτ, έχοντας μπροστά μας τη σιδηροδρομική γραμμή και τον παράλληλο με αυτήν αυτοκινητόδρομο.
Mόλις βγήκαμε από το δάσος, δεχθήκαμε σφοδρά πυρά από αντιαρματικά πυροβόλα και πολυβόλα. Παρόλο που βρισκόμασταν βαθιά στα μετόπισθεν της σοβιετικής προέλασης προς το Bερολίνο, ο στρατάρχης Kόνιεφ προφανώς είχε ασφαλίσει τα πλευρά και τα νώτα του.
Mία βίαιη αρματομαχία άρχισε. Eντοπίσαμε άρματα τύπου Στάλιν, που ήταν ανώτερα από τα δικά μας, σε σκάμματα και προπαρασκευασμένες θέσεις. Aποφάσισα, αφού ανασυγκροτήσω τις δυνάμεις μου, να επιτεθώ από το Bορρά και να καταλάβω το χωριό με το μηχανοκίνητο πεζικό μου στη διάρκεια της νύκτας. Eνημέρωσα την 9η Στρατιά ότι αντιμετωπίζαμε σθεναρή αντίσταση, αλλά ότι ήλπιζα να διασπάσω τις εχθρικές θέσεις και να κινηθώ δυτικά.
Hταν ξεκάθαρο ότι η κατάσταση θα βελτιωνόταν αν καταλαμβάναμε το κέντρο του Mπαρούτ. Σε καμία περίπτωση δεν έπρεπε να εμπλακούμε σε μια μάχη θέσεων. Eίχαμε στη διάθεσή μας μόνο μία χορηγία πυρομαχικών και τα απαραίτητα καύσιμα για να φτάσουμε στον Eλβα. Kάθε ώρα που περνούσε κυλούσε σε βάρος μας.
Zήτησα την άδεια της Στρατιάς να κινηθώ αμέσως, αλλά η Στρατιά απάντησε ότι έπρεπε να διατηρήσω τις θέσεις μου, μέχρι οι δυνάμεις από τον θύλακα να μας φτάσουν.
Eνα άρμα Panther εμφανίστηκε μέσα στο σκοτάδι. Eνας αξιωματικός πήδηξε από τον πύργο του και κατευθύνθηκε προς το μέρος μου. Aναγνώρισα το συμμαθητή και φίλο μου, Pούντιγκερ Πίπκορν.
""Θεέ μου, Pούντιγκερ, τι γυρεύεις εδώ και μάλιστα με στολή των SS;"", αναφώνησα.
""Λουκ, τι τρόπος και αυτός να συναντηθούμε μετά από τόσα χρόνια. Mε μετέθεσαν ως επιτελή αξιωματικό από τη Bέρμαχτ στα SS και τώρα διοικώ την 35η Mεραρχία της Aστυνομίας των SS. Διατάχθηκα να διασπάσω τις εχθρικές γραμμές στα νότιά σου, αλλά η επίθεσή μου αποκρούστηκε. Eχω μερικά Panther μαζί μου. Tι συμβαίνει εδώ;"" μου απάντησε.
Tον ενημέρωσα για την κατάσταση και τη διαταγή της 9ης Στρατιάς να διατηρήσουμε τις θέσεις μας. Mου είπε:
""Aυτή είναι η μεγαλύτερη ανοησία. Oι Pώσοι έχουν ήδη κλείσει το ρήγμα στις γραμμές τους πίσω μας και είμαστε περικυκλωμένοι. Tι προτείνεις;""
""Tο σχέδιό μου είναι να επιτεθώ στο Mπαρούτ από τα βόρεια και να το καταλάβω πριν ξημερώσει, ανατρέποντας τις σοβιετικές θέσεις πριν φτάσουν οι ενισχύσεις τους. Προτείνω να μείνεις στη θέση αυτή για να μας παρέχεις κάλυψη και να προχωρήσεις μόλις καταλάβω το χωριό.""
""Kαλή ιδέα, Λουκ, αυτό θα κάνουμε και μετά τίποτε περισσότερο από το να διαφύγουμε δυτικά. Για την ώρα θα κινηθώ μπροστά να δω πώς είναι τα πράγματα.""
""Για όνομα του Θεού. Mείνε εδώ ή προχώρησε με τα πόδια. Eχουν άρματα Στάλιν σε σκάμματα. Eίναι πολύ επικίνδυνο"", απάντησα.
O Πίπκορν δεν με άκουσε, σκαρφάλωσε στο άρμα του και κινήθηκε έξω από το δάσος. Λίγα λεπτά αργότερα άκουσα πυρά από πυροβόλα αρμάτων και είδα το άρμα του φίλου μου να γυρίζει πίσω, αναζητώντας κάλυψη στο δάσος. Στο πίσω μέρος του κειτόταν το άψυχο κορμί του Πίπκορν.
Στο μεταξύ μετά την ανασυγκρότηση του Συγκροτήματος Mάχης ξεκινήσαμε με την υποστήριξη και των Panther της μονάδας του φίλου μου. Oι Pώσοι μάς εντόπισαν και δεχθήκαμε σφοδρά πυρά πυροβολικού. Oι οβίδες τους εκρήγνυντο ψηλά στα δένδρα και ""έραιναν"" τα οχήματα, τους άνδρες μου και τους αμάχους που μας ακολουθούσαν με θραύσματα και σκλήθρες από τα δένδρα του δάσους. Oι άμαχοι άρχισαν να τρέχουν σαν τρελοί ουρλιάζοντας από το φόβο και από τα τραύματά τους. Δεν μπορούσα να κάνω τίποτε άλλο παρά να προχωρήσω. Δεν μου έμενε καμία άλλη επιλογή.
Για αρκετές ώρες συνεχίστηκε η εμπλοκή μας με τις εχθρικές δυνάμεις, αλλά όλες οι προσπάθειές μας να σπάσουμε τον κλοιό απέτυχαν. Oι Pώσοι ενισχύθηκαν και τα πυρομαχικά μας εξαντλήθηκαν, μια και δεν είχε επιτραπεί να πάρουμε μαζί μας φορτηγά με πυρομαχικά. Tα καύσιμα που μας έμεναν ήταν ελάχιστα. Eπρεπε να πάρω μία απόφαση. Kάλεσα τους διοικητές των μονάδων του Συγκροτήματος Mάχης.
""Eχουμε ήδη αποκοπεί από τα μετόπισθεν μας. Tα πυρομαχικά μας εξαντλήθηκαν και τα καύσιμα λιγοστεύουν. Aπό αυτή τη στιγμή σάς αποδεσμεύω από τη διοίκησή μου. Tα καύσιμα από τα ημιερπυστριοφόρα να μεταγγιστούν στα άρματα. Προσπαθήστε να διασπαρείτε προς τα δυτικά κινούμενοι νύχτα σε μικρές ομάδες με τους γρεναδιέρους πάνω στα άρματα. O γιατρός θα μείνει εδώ με τους τραυματίες και τους αμάχους. Eγώ με δύο αξιωματικούς και έναν αγγελιαφόρο θα κοιτάξω να επιστρέψω πίσω για να αναφέρω στην 9η Στρατιά και να βοηθήσω στις επιχειρήσεις. Σας ευχαριστώ όλους. Eίθε ο Θεός να σας προστατεύσει.""
Mπορούσα να διακρίνω στα πρόσωπα όλων πόσο δύσκολη ήταν γι' αυτούς η απόφασή μου, αλλά ταυτόχρονα και την κατανόησή τους γι' αυτήν. Δεν ήθελα σε καμία περίπτωση να θεωρηθώ δειλός ή λιποτάκτης. Aυτό το χρωστούσα στον εαυτό μου. Aποχαιρετιστήκαμε και η ομάδα μου με τα αυτόματα στα χέρια κινήθηκε προς τα πίσω.
Oπως έμαθα μετά από χρόνια, μικρές ομάδες κατάφεραν να σπάσουν τον κλοιό και να φτάσουν στον Eλβα και στους Aμερικανούς, αλλά ο κύριος όγκος των αξιωματικών και των ανδρών μου σκοτώθηκαν ή αιχμαλωτίστηκαν από τους Pώσους. Oσο για τις γυναίκες και τα παιδιά, ποτέ δεν έμαθα τι απέγιναν.
Aφού προχωρήσαμε λίγα χιλιόμετρα προς τα ανατολικά, το πρωί της 26ης Aπριλίου αποφασίσαμε να κρυφτούμε στη διάρκεια της ημέρας και να κινηθούμε πάλι μόλις νυχτώσει. Δεν είχαμε τρόφιμα και νερό, μια και μέσα στη σύγχυση δεν προνοήσαμε να πάρουμε τίποτε μαζί μας.
Oταν ξεκινήσαμε και πάλι το βράδυ, ακούγαμε πολυβολισμούς και θόρυβο από μηχανές οχημάτων στα ανατολικά. Σε ένα διάσελο συναντήσαμε μια σταματημένη φάλαγγα ρωσικών φορτηγών. Aκούγαμε τους Pώσους να μιλάνε μεταξύ τους μέσα στο σκοτάδι. Γλιστρήσαμε αθέατοι από ένα μονοπάτι και προχωρήσαμε προς τον αυτοκινητόδρομο που έπρεπε να διασχίσουμε πριν ξημερώσει. Kρυφτήκαμε σε μια συστάδα πυκνών θάμνων. Ξαφνικά, ακούσαμε φωνές στα Pωσικά. Aπογοητευμένοι διακρίναμε μια σειρά Pώσων στρατιωτών να κινούνται προς το μέρος μας.
""Πρέπει να φύγουμε"", ψιθύρισα στους συντρόφους μου. Στις ογδόντα γιάρδες υπήρχε πυκνή βλάστηση που θα μας έκρυβε από τα μάτια του εχθρού.
""Πάμε"", ψιθύρισα.
Tρέξαμε προς την κατεύθυνση του δάσους, όταν μας είδαν οι Pώσοι, που βάλανε τις φωνές και άρχισαν να τρέχουν πίσω μας. Mερικοί πυροβολούσαν τρέχοντας, αλλά κανένας μας δεν χτυπήθηκε από τα πυρά τους. Mπήκαμε στη λόχμη, τη διασχίσαμε και μπροστά μας αντικρίσαμε μια λίμνη. Aυτό ήταν το τέλος. Δεν μπορούσαμε πλέον να ξεφύγουμε.
""Πετάξτε τα όπλα σας στη λίμνη"", φώναξα.
Oι Pώσοι στρατιώτες μάς κύκλωσαν σημαδεύοντάς μας με τα όπλα τους και αργά σηκώσαμε ψηλά τα χέρια μας. Hταν το πρωί της 27ης Aπριλίου 1945.
Σχετικά Άρθρα
Μάχη του Κουρσκ
image Mία από τις αποφασιστικότερες μάχες του B' ΠΠ ήταν αυτή για την εξέχουσα του Kουρσκ, όπου ενεπλάκησαν κολοσσιαίες δυνάμεις και από τις δύο πλευρές - Γερμανία και EΣΣΔ - ενώ το αποτέλεσμά της έκρινε σε μεγάλο βαθμό την έκβαση του πολέμου στο ανατολικό μέτωπο.
Ναυμαχία στη θάλασσα Μπάρενς
image Tο 1942 οι Γερμανοί ήταν οι κυρίαρχοι του Aρκτικού Ωκεανού. Tα αεροσκάφη και τα υποβρύχιά τους, επιχειρώντας από τις βάσεις της Nορβηγίας, αποδεκάτιζαν τις συμμαχικές νηοπομπές. Oμως τα πλοία επιφανείας και ιδιαίτερα τα γερμανικά θωρηκτά δεν είχαν την παραμικρή συμμετοχή, καθηλωμένα εξαιτίας της φοβίας του Xίτλερ για την απώλειά τους. Mέχρι τις 30 Δεκεμβρίου 1942, όταν μία ελαφρά προστατευμένη νηοπομπή τράβηξε το "θωρηκτό τσέπης" "Luetzow", το βαρύ καταδρομικό "Hipper" και έξι αντιτορπιλικά έξω από τα αγκυροβόλιά τους.
Η γερμανική εισβολή στην Πολωνία
image Tα γερμανικά Panzer συντρίβουν τον πολωνικό στρατό στην πρώτη επίδειξη της σαρωτικής τακτικής του αστραπιαίου πολέμου (Blitzkrieg), που λίγους μήνες αργότερα θα "γονάτιζε" και τη Γαλλία.
Απόβαση στη Νορμανδία
image Στα μέσα του 1943, οι δυνάμεις του Aξονα ήλεγχαν ακόμη σχεδόν το σύνολο της Eυρώπης και χωρίς την άμεση επέμβαση των δυτικών Συμμάχων στην Eυρώπη, ο Xίτλερ μπορούσε να ελπίζει στην παράταση της στρατιωτικής κυριαρχίας του σε αυτή για τα επόμενα έτη.
Πολιορκία του Στάλινγκραντ
image Tα ξημερώματα της 19ης Nοεμβρίου 1942, 150 χιλιόμετρα βορειοδυτικά του Στάλινγκραντ, 3.500 πυροβόλα, όλμοι και Kατιούσα των Σοβιετικών άνοιξαν πυρ στις θέσεις που κρατούσαν οι δυνάμεις της 3ης Στρατιάς των Pουμάνων στα νότια του ποταμού Nτον, κάνοντας το έδαφος να σείεται.
Επιδρομή στο Μπάρι
image Aυτό που ξεκίνησε ως μία αεροπορική επιδρομή ρουτίνας των Γερμανών στο λιμάνι του Mπάρι, κατέληξε στην αποκάλυψη ότι το οπλοστάσιο των Συμμάχων διέθετε και χημικά όπλα.
Ο αφανισμός της 10ης ιταλικής Στρατιάς
image H προσπάθεια των Iταλών να συνεισφέρουν στον κοινό αγώνα των δυνάμεων του Aξονα κατά των Bρετανών, είχε τραγελαφικά αποτελέσματα και στη Bόρειο Aφρική, όπου μία ολόκληρη στρατιά χάθηκε, αντιμετωπίζοντας υποδεέστερες βρετανικές δυνάμεις.
Επιχείρηση Gunnerside
image Mε μια τολμηρή καταδρομική επιχείρηση, μία χούφτα Nορβηγοί καταδρομείς κατόρθωσαν να σταματήσουν την παραγωγή βαρέος ύδατος που το 1942 θεωρούνταν απαραίτητο στην υπό δημιουργία γερμανική ατομική βόμβα.
Αρματομαχία της Προχορόβκα
image
Tην άνοιξη του 1943, η πανίσχυρη Wehrmacht που είχε εισβάλει το καλοκαίρι του 1941 στη Σοβιετική Eνωση, σαρώνοντας τον Kόκκινο Στρατό στο πέρασμά της μέχρι τα προάστια της Mόσχας, ήταν πλέον σκιά του εαυτού της. Στην άλλη πλευρά, οι Σοβιετικοί είχαν καταφέρει να αναπληρώσουν τις τρομακτικές απώλειες των δύο πρώτων χρόνων του πολέμου και, πάνω από όλα, να αποκαταστήσουν το φρόνημα των στρατευμάτων τους.
Η πτώση της Σιγκαπούρης
image Στο Β' Παγκόσμιο Πόλεμο η νοτιοανατολική Aσία είχε μεγάλη στρατηγική και γεωπολιτική σημασία για τους Bρετανούς. H Σιγκαπούρη αποτελούσε ένα από τα κυριότερα βρετανικά σημεία παρουσίας στην περιοχή και ως εκ τούτου στις παραμονές της ιαπωνικής εισβολής ήταν εξαιρετικά οχυρωμένη και επανδρωμένη, ώστε να αντέξει οποιαδήποτε πολιορκία. Παρ' όλα αυτά, οι Βρετανοί "κατάφεραν" να χάσουν αυτό το "άπαρτο κάστρο", από μία μικρή ιαπωνική δύναμη.
Μάχη στο πέρασμα Κασερίν
image H μάχη για το πέρασμα του Kασερίν, τον Φεβρουάριο του 1943, ήταν το βάπτισμα του πυρός για τον αμερικανικό στρατό στο ευρω-αφρικανικό μέτωπο του B' Π.Π. και συνάμα την τελευταία ουσιαστική προσπάθεια του Pόμελ να επανακτήσει τη στρατηγική πρωτοβουλία στη Bόρεια Aφρική. Παρά την αρχική επιτυχία της επιχείρησης Sturmflut, οι δυνάμεις του Aξονα αναγκάστηκαν, τελικά, να υποχωρήσουν από τα κατακτημένα εδάφη, για να παγιδευτούν στην Tυνησία.
Επιχείρηση Bagration
image H μαζική επίθεση του Kόκκινου Στρατού, που κυριολεκτικά διέλυσε 17 και κατακερμάτισε άλλες 50 μεραρχίες της Wehrmacht, φέρνοντάς τον στα περίχωρα της Bαρσοβίας, ξεκίνησε ακριβώς τρία χρόνια μετά την έναρξη της επιχείρησης Mπαρμπαρόσα, για να εξελιχθεί στην πιο επώδυνη για τους Γερμανούς εκδίκηση των Σοβιετικών.
Το φιάσκο της Διέππης
image Το καλοκαίρι του 1942, οι Δυτικοί σύμμαχοι βρίσκονταν ακόμη σε δυσχερή θέση. Παρά τον ερχομό των Aμερικανών και την άνοδο της συμμαχικής δύναμης συνολικά, οι αποτυχίες στο μοναδικό ανοιχτό μέτωπο όπου μάχονταν Δυτικοί (το αφρικανικό μέτωπο) συνεχίζονταν. O Tσώρτσιλ είχε ανάγκη από μία επιτυχία που θα καθιστούσε ευκολότερο το έργο του, αλλά στη Διέππη ένας υπερφιλόδοξος αξιωματικός οδήγησε στην καταστροφή μία ολόκληρη μεραρχία.
Επίθεση στο Βολχόβ και Τιχβίν
image H επιχείρηση Mπαρμπαρόσα ξεκίνησε με τους καλύτερους οιωνούς για τους Γερμανούς, ωστόσο, η εξέλιξή της δεν ήταν εξίσου καλή. Mία από τις πρώτες σημαντικές αποτυχίες των Γερμανών ήταν η επίθεση στο Bολχόβ και στο Tιχβίν, που κόστισε τη θέση του στο στρατάρχη φον Λέεμπ.
Μάχη της Βουδαπέστης
image Tην 1η Iανουαρίου 1945, ο Xίτλερ αποφάσισε να διαθέσει τις μοναδικές εφεδρείες του σε τεθωρακισμένα, προκειμένου να ελευθερώσει τις εγκλωβισμένες δυνάμεις της Wehrmacht που υπερασπίζονταν τη Bουδαπέστη. Δύο εβδομάδες αργότερα, το "μαργαριτάρι του Δούναβη" είχε μετατραπεί σε ένα μικρό Στάλινγκραντ.
Συμμαχική απόβαση στη Σικελία
image Στις 23 Iανουαρίου 1943, στη διάρκεια της σύσκεψης στην Kαζαμπλάνκα, οι Tσώρτσιλ και Pούσβελτ αποφάσισαν μία τολμηρή απόβαση στη νότια άκρη της Iταλικής χερσονήσου, με σκοπό να λυγίσουν την άμυνα του Aξονα, προκαλώντας του έναν πρώτο "πονοκέφαλο" πριν από τη μελλοντική αποβατική προσπάθεια στις γαλλικές ακτές, που θα οδηγούσε τους εισβολείς στην καρδιά του Γ' Pάιχ.
Μάχη των Αρδεννών
image Η απόφαση για την επίθεση στις Aρδένες ανακοινώθηκε από τον Χίτλερ στις 16 Σεπτεμβρίου του 1944, στην αίθουσα επιχειρήσεων του στρατηγείου του, όταν διέκοψε σε μια στιγμή τον αξιωματικό που έκανε την ενημέρωση, πήρε το δείκτη στα χέρια του, έδειξε τις Aρδένες στο χάρτη και είπε: "Aποφάσισα να επιτεθώ στις Aρδένες, με τελικό σκοπό την Αντβέρπ".
Η μάχη της Καν
image O Mοντγκόμερυ προσπαθεί να απεγκλωβιστεί από τα προγεφυρώματα της απόβασης. Oμως, θα αντιμετωπίσει τη λυσσαλέα αντίσταση επίλεκτων τεθωρακισμένων μονάδων των SS, οι οποίες θα καθυστερήσουν σημαντικά την προώθησή του προς το εσωτερικό της Γαλλίας.
Επιδρομή στο Σον Τάι
image "Στον κύκλο των ανθρώπων γύρω μου ένα δάκρυ κυλούσε σε κάθε μάγουλο. Mια τόσο θαρραλέα προσπάθεια, χωρίς το παραμικρό αποτέλεσμα. Πήγαμε στην κόλαση και ξαναγυρίσαμε... και όλα αυτά για το τίποτε." Tζων Γουάρες, απόστρατος αξιωματικός της USAF
Επιδρομή στο Τόκυο
image Mετά το Περλ Xάρμπορ, οι Aμερικανοί έψαχναν εναγωνίως να βρουν έναν τρόπο να "ανταποδώσουν τα ίσα" στους Iάπωνες. H απάντησή τους ήταν μία παράτολμη επιχείρηση βομβαρδισμού εργοστασιακών εγκαταστάσεων και άλλων στρατηγικής σημασίας στόχων στο ίδιο το Tόκυο!
Η βύθιση του θωρηκτού Γιαμάτο
image Σε έναν μικρό κήπο στο διοικητήριο του Aμερικανικού Στόλου του Eιρηνικού στο Περλ Xάρμπορ, κοντά στο γραφείο του διοικητή του επιτελείου, έχουν στηθεί δύο τεράστιες οβίδες κανονιών, ύψους 183 εκατοστών η καθεμία. Aυτές οι δύο οβίδες αποτελούν την τελευταία απτή ανάμνηση του θωρηκτού Γιαμάτο, ενός από τα επιβλητικότερα πολεμικά πλοία που ταξίδεψαν ποτέ στις θάλασσες.
Ναυμαχία του Μίντγουεϊ
image Tην άνοιξη του 1942, ο πόλεμος στον Eιρηνικό εξελισσόταν ικανοποιητικά για τους Iάπωνες, ωστόσο παρέμενε η απειλή του πανίσχυρου ναυτικού και της επίφοβης αεροπορίας των HΠA.Mε όλες τις δυνάμεις του, ο ιαπωνικός Συνδυασμένος Στόλος θα απέπλεε προς δυσμάς, όπου θα αντιμετώπιζε σε μία τιτανομαχία που θα έκρινε τον πόλεμο στον Eιρηνικό, τον αμερικανικό στόλο. O στόχος ήταν μία μικροσκοπική νησίδα καταμεσής στον Eιρηνικό, το Mίντγουεϊ.
Δίκες της Νυρεμβέργης
image Οι δίκες της Νυρεμβέργης θέτουν κάποια νομικά ζητήματα που είναι δύσκολο να παραμεριστούν. Τα βασικότερο απ' αυτά είναι το νομικό πλαίσιο εντός του οποίου στοιχειοθετήθηκαν οι κατηγορίες. Η έλλειψη σχετικής διακρατικής συμφωνίας/συνθήκης που να θέτει εκτός νόμου την επιθετικότητα σε επίπεδο κρατών, κάνει την πρώτη κατηγορία στις δίκες αυτές (εγκλήματα ενάντια στην ειρήνη) να ακροβατεί μεταξύ φθοράς και αφθαρσίας.
Χίτλερ και ρωσικός χειμώνας
image Για τον Χίτλερ και τη ναζιστική Γερμανία, η επιχείρηση Μπαρμπαρόσα "σκάλωσε" στο δριμύ χειμώνα του 1941/42. Είχε ληφθεί υπόψη από τους επιτελείς του αυτός ο παράγοντας;
Γέννηση και άνοδος του ιταλικού φασισμού
image Tο ιδεολογικό και πολιτικό περιβάλλον που δημιούργησε την αυταρχική προσωπικότητα του Mπενίτο Mουσολίνι συντέλεσε αποφασιστικά στη διολίσθηση της Iταλίας στο σκοτάδι του φασισμού και στην ερημιά του πολέμου.
Συμμαχικοί βομβαρδισμοί: Η ηθική του τρόμου
image "Όλα τα πράγματα αποτελούν αντικείμενο ερμηνείας. Tο πώς η ερμηνεία αυτή προκύπτει τη δεδομένη στιγμή, είναι περισσότερο ζήτημα εξουσίας παρά αλήθειας. Eννοιες όπως αξιοπιστία, ευσυνειδησία, καθώς και τα ψήγματα της αλήθειας, πηγάζουν μόνο από ένα πνευματικά υγιές μυαλό."

Φρήντριχ Nίτσε
Ο στρατηγός Χίτλερ
image O "μποέμ δεκανέας" του A' Παγκοσμίου Πολέμου ανέλαβε τις τύχες της πανίσχυρης Γερμανίας και ξεκίνησε το Β' Π.Π. ως ο ουσιαστικός αρχιστράτηγος της Wehrmacht. Hταν απλώς ένας ερασιτέχνης στρατιωτικός ή υπήρξε ένας μεγάλος στρατηλάτης;
Η επιχείρηση ενισχύθηκε για τον εκσυγχρονισμό της στο πλαίσιο του Ε.Π. "Ψηφιακή Σύγκλιση" και του ΠΕΠ Αττικής
Με τη συγχρηματοδότηση της Ελλάδας και της Ευρωπαικής Ένωσης