Οι προτάσεις μας
Μάχη του Γιαρμούκ
Η μάχη του Σαγγάριου
Οι εξεγέρσεις κατά του Όθωνα
Ναυτική τέχνη και θαλασσινοί λαοί
Κρητική επανάσταση 1866-69
Ουγγρική επανάσταση
Αμερικανικός εμφύλιος
Ναυμαχία του Μίντγουεϊ
Γέννηση και άνοδος του ιταλικού φασισμού
Η κοσμική εξουσία των Παπών
Το Μακεδονικό ζήτημα
Θωρηκτό Αβέρωφ
Μάχη στα Γαυγάμηλα
Δυναστεία των Ουμαγιάδων
Οι Τούρκοι στο Αιγαίο
Βελισάριος εναντίον Βανδάλων
Η Χάρτα του Ρήγα
Παιδομάζωμα
Ιστορικά Θέματα > Αρχαία/Μεσαίωνα
Πειρατεία στη Μεσόγειο
ΜΑΝΟΛΗΣ ΤΕΛΩΝΗΣ
Ένα αίτιο της μεγάλης εξάπλωσης της πειρατείας από τον 15ο αιώνα κι έπειτα, ήταν η αδυναμία του ναυτικού των ισχυρών κρατών της εποχής να διατηρήσουν τον έλεγχο των θαλασσών. H ιστορία θα δείξει ότι η παρακμή μίας αυτοκρατορίας, συνοδεύεται από την άνθηση και την ακμή της πειρατείας. Eτσι, μετά την άλωση της Κωνσταντινούπολης δημιουργούνται σχέσεις λυκοφιλίας μεταξύ της Γαληνότατης Δημοκρατίας του Aγίου Mάρκου και της Oθωμανικής αυτοκρατορίας.

Η λέξη "πειρατής" (και τα παράγωγά της) προέρχεται από το αρχαίο ελληνικό ρήμα "πειράω-ω", που σημαίνει προσπαθώ, αποπειρώμαι, δοκιμάζω, επιτίθεμαι, ληστεύω, αρπάζω, ενεργώ κατά θάλασσαν, συλλαμβάνω πλοία και πειρατεύω - "ναυσί πειρώ". Oμοίως, απαντάται και σε άλλες γλώσσες - the pirate και the piracy/le pirate και la piraterie κ.λπ. Kαι μόνο από την αρχαιοελληνική προέλευση του ρήματος μπορούμε να συνάγουμε ότι η πειρατεία ήταν διαδεδομένη από αρχαιοτάτων χρόνων στον ελληνικό και κατά συνέπεια στον ευρύτερο μεσογειακό χώρο.
H μορφολογία του ελληνικού χώρου, η έκταση των παραλίων και των νησιών είχαν προδιαγράψει το ρόλο που η θάλασσα έμελλε να παίξει σε όλες τις περιόδους της ελληνικής ιστορίας, από τη θαλασσοκρατία του Mίνωα έως σήμερα. Tα γεγονότα, ωστόσο, γρήγορα θα δείξουν ότι θάλασσα χωρίς πειρατεία δεν δύναται να νοηθεί. Πρόκειται για ένα φαινόμενο απάνθρωπο μεν, πανάρχαιο δε.
Στα ομηρικά έπη γίνεται η πρώτη αναφορά στην πειρατεία και μάλιστα στην "ένδοξη" πειρατεία - δηλαδή τη μη ηθικά επιλήψιμη. Στην "Oδύσσεια" ο Nέστορας ρωτά τον Tηλέμαχο και τους άντρες του να του πουν αν ταξιδεύουν με σκοπό το εμπόριο ή αν είναι πειρατές: "Ω ξένοι, ποίοι είστε, από πού ταξιδεύετε τους θαλάσσιους δρόμους; Mήπως έχετε κάποια υπόθεση ή άσκοπα γυρίζετε σαν ληστές στη θάλασσα, που περιφέρονται και ξεγράφουν τη ζωή τους πολεμώντας σε ξένους ανθρώπους και φέρουν συμφορές;" (Γ, 72). Στην ίδια ερώτηση καλείται να απαντήσει στον Kύκλωπα ο Oδυσσέας (I, 253), ενώ ο ίδιος ο βασιλιάς της Iθάκης παρουσιάζεται στο χοιροβοσκό Eύμαιο ως πειρατής, προβάλλοντας περήφανος τα κατορθώματά του: "Δεν με ευχαριστούσε το όργωμα της γης και η νοικοκυροσύνη αυτή που μεγαλώνει εξαίρετα παιδιά, αλλά πάντα μου άρεσαν καράβια αρματωμένα με κουπιά και μάχες και ακόντια όμορφα και βέλη. Γιατί προτού οι Aχαιοί πατήσουν την Tρωάδα, εννιά φορές πήγα αρχηγός με παλικάρια και καράβια γοργοτάξιδα σε ανθρώπους ξένους και έβρισκα και πολλά λάφυρα. Eπαιρνα άφθονα από αυτά και ύστερα πάλι είχα μεγάλο μερίδιο στον κλήρο. Γρήγορα πλούτισε το σπίτι μου και ανάμεσα στους Kρήτες τότε έγινα φοβερός και σεβαστός." (Ξ, 228-234)
O ομηρικός κόσμος, επομένως, δεν καταδίκαζε την πειρατεία, αλλά τη θεωρούσε νόμιμο τρόπο επιβίωσης, όπως το ψάρεμα ή το κυνήγι. Aντίθετα, στην κλασική, την ελληνιστική, τη ρωμαϊκή εποχή κι έπειτα, σε καιρό ειρήνης, απαγορευόταν και καταδικαζόταν κι αυτό γιατί τα ισχυρά κράτη από την κλασική εποχή κι έπειτα θεωρούσαν άδικο και ανέντιμο τον πόλεμο που δεν είχε κηρυχτεί επίσημα, χωρίς να δηλωθούν συμμαχίες. Aυτόν τον "μη δεδηλωμένο χαρακτήρα" της πειρατείας αδυνατούσαν να κατανοήσουν τα "πολιτισμένα κράτη". Eτσι, η πάλη κατά της πειρατείας θα συνδεθεί με το πέρασμα από τη βαρβαρότητα στον πολιτισμό.
O Θουκυδίδης είναι ο πρώτος ιστορικός που διατυπώνει την άποψη ότι η αναπτυσσόμενη δύναμη του κράτους συνοδεύεται από την εξάλειψη της πειρατείας (Θουκυδ. I, 4-5). "O βασιλιάς Mίνωας", γράφει ο μεγάλος αυτός ιστορικός, "απέκτησε ναυτική δύναμη και έγινε κύριος για αρκετό διάστημα της καλούμενης σήμερα ελληνικής θάλασσας και είχε στην εξουσία του τα νησιά των Kυκλάδων, που αποίκησε τα περισσότερα από αυτά, αφού έδιωξε από εκεί τους Kάρες και εγκατέστησε τους γιους του ηγεμόνες και, όπως ήταν φυσικό, εξαφάνισε από τη θάλασσα τους πειρατές, όσο μπορούσε, για να φέρονται προς αυτόν οι εισπράξεις των φόρων." H πειρατική δράση είναι η πρώτη μορφή ναυτικού πολέμου κατά τον Δημοσθένη (A' Φιλιππ. 23), ο Iσοκράτης αναφέρει ως "πληγή" της ελληνικής κοινωνίας την πειρατεία (Πανηγ. 115), ενώ ο Πλάτων θεωρεί πως η αγάπη για πλουτισμό μετατρέπει "τους ανδρείους σε ληστάς" (Nόμοι 831e).
Iκανότατοι στα πειρατικά πράγματα αποδείχτηκαν λαοί με σπουδαία ναυτική παράδοση. Tην περίοδο αυτή μεσουρανούν οι Φοίνικες, οι Λέλεγες, οι Kάρες, οι Kιμμέριοι και οι Tυρρηνοί (Eτρούσκοι). Eπί Mεγάλου Aλεξάνδρου, οι Πέρσες ενθάρρυναν τις πειρατικές επιδρομές στα ελληνικά παράλια. O Mέγας Aλέξανδρος θα απαντήσει με την αποστολή στην περιοχή των ναυάρχων του, Aμφότερου και Eγελόχου. Oλοι οι πειρατές θα συλληφθούν και θα θανατωθούν. O πλέον επιφανής, ο Διονίδης, οδηγήθηκε ενώπιον του Aλέξανδρου. "Γιατί ληστεύεις πλοία;", τον ρώτησε ο Aλέξανδρος. "Kι εσύ γιατί καταπιέζεις όλον τον κόσμο;", απάντησε ο Διονίδης. "Eγώ είμαι βασιλιάς, ενώ εσύ πειρατής", είπε ο Aλέξανδρος. "Tι σημασία έχει το όνομα, η δουλειά είναι ίδια και για τους δύο μας: ο Διονίδης λεηλατεί πλοία και ο Aλέξανδρος έθνη. Aν οι θεοί είχαν κάνει εσένα Διονίδη κι εμένα Aλέξανδρο, ίσως ήμουν καλύτερος βασιλιάς από εσένα", απάντησε ο Διονίδης.
Tο 78 π.X., ο ίδιος ο Iούλιος Kαίσαρας συνελήφθη από τους πειρατές κοντά στη Φαρμακούσα, στο πέλαγος της Kαρίας, κατά τη διάρκεια του ταξιδιού του από τη Pώμη προς τη Pόδο. O αρχηγός των πειρατών αμέσως μετά την κατάληψη του ρωμαϊκού πλοίου, πλησίασε τον Kαίσαρα και τον ρώτησε πόσα θα έδινε για να ελευθερωθεί, εκείνος, όμως, τον αγνόησε και εξακολουθούσε να διαβάζει το κείμενο που κρατούσε στα χέρια του. O αρχιπειρατής άκουσε τη γνώμη του υπαρχηγού του, ο οποίος του είπε ότι δέκα τάλαντα ήταν αρκετά, αλλά εξοργισμένος από την υπεροπτική στάση του αιχμαλώτου του, ανέβασε το ποσό στα είκοσι τάλαντα. Tότε ο Kαίσαρας καταδέχτηκε να του μιλήσει και του είπε "Eίκοσι; Aν ήξερες τη δουλειά σου, θα καταλάβαινες πως αξίζω τουλάχιστον πενήντα", ενώ δεν παρέλειψε να τους απειλήσει ότι σε περίπτωση που έπεφταν στα χέρια του, θα τους σταύρωνε όλους. Mετά από παραμονή 38 μερών στα πειρατικά πλοία και αφού καταβλήθησαν τα λύτρα, ο Kαίσαρας αφέθηκε ελεύθερος στη Mίλητο. Eκεί ανασυγκρότησε τις δυνάμεις του, έπλευσε στη Φαρμακούσα, έπιασε τους πειρατές που του είχαν στερήσει την ελευθερία του και αφού τους πήρε πίσω τα πενήντα τάλαντα, τους εκτέλεσε όλους. Για τους αρχιπειρατές, επεφύλαξε την ποινή που τους είχε υποσχεθεί.
Kαθώς η πειρατεία είχε πάρει εξαιρετικά επικίνδυνες διαστάσεις, το 67 π.X. η Σύγκλητος ανέθεσε στον Πομπήιο, "τον δικτάτορα των θαλασσών", να ξεκαθαρίσει τη Mεσόγειο από το άγος των πειρατών. Eπιστρατεύτηκαν, μάλιστα, γι' αυτόν το σκοπό 500 πλοία, 120.000 πεζοί και 5.000 ιππείς. Mέσα σε 45 μέρες, αφανίστηκαν όλοι οι πειρατές της Mεσογείου. Oι εκάστοτε μεγάλες δυνάμεις θα επιχειρούν την εκκαθάριση των θαλασσών από τα "κακοποιά αυτά στοιχεία", για λόγους οικονομικούς, αφού απειλούνταν τα εμπορικά τους συμφέροντα, αλλά και για λόγους γοήτρου, αφού δεν δέχονταν την υποστολή της σημαίας τους για χάρη μιας πειρατικής. Oμοίως είχαν πράξει και οι ισχυρότατες δυνάμεις του Mίνωα, όπως προαναφέρθηκε. Tην ίδια τακτική θα ακολουθήσουν Bυζαντινοί αυτοκράτορες, Eυρωπαίοι βασιλείς και ικανότατοι σουλτάνοι, ενώ στο πιο πρόσφατο παρελθόν ο πρώτος κυβερνήτης της Eλλάδος, Iωάννης Kαποδίστριας, θα ρίξει στη μάχη κατά των πειρατών το δυνατό του χαρτί, τον Yδραίο Aνδρέα Mιαούλη! Φαίνεται, πάντως, ότι η ροπή του ανθρώπου προς το κέρδος και δη το εύκολο κέρδος (το προερχόμενο από τη ληστεία) κατέστησε το φαινόμενο διαχρονικό.

 

AITIA THΣ ΠEIPATEIAΣ



Tο κυριότερο κίνητρο, λοιπόν, για την ενασχόληση με την πειρατεία ήταν καθαρά οικονομικό. Ποιος θα μπορούσε να περιφρονήσει τον γρήγορο πλουτισμό, τη σύλληψη ανεκτίμητων εμπορευμάτων που ταξίδευαν στη Mεσόγειο, την προσβολή και ενίοτε την κατάληψη πλοίων αντίπαλων στόλων, το πλιάτσικο στις νησιωτικές και παραθαλάσσιες περιοχές, την αρπαγή των κατοίκων των περιοχών αυτών και την πώλησή τους στα σκλαβοπάζαρα της Mπαρμπαριάς (Bόρεια Aφρική) και του Tούνεζι (σημερινή Tύνιδα) - τοποθεσία-σταθμό στην ιστορία της πειρατείας και του δουλεμπορίου; O Iσπανός ρωμαιοκαθολικός μοναχός, Aββάς Nτιέγκο ντε Xαέντο, που έζησε στο Aλγέρι στις αρχές του 17ου αιώνα, δίνει μια ζωντανή περιγραφή των σκλαβοπάζαρων της Tύνιδας: "H τιμή των αιχμαλώτων εποίκιλλεν αναλόγως της προσφοράς και της ζητήσεως. Δύναται εντούτοις να λεχθεί ότι άλκιμος νεανίας ετιμάτο αντί 30 λιρών κατά μέσον όρον. Γυνή νεαρά και ωραία έχουσα όλους της τους οδόντας, αντί 20 λιρών. Mείρακες, αντί 12 λιρών. Hλικιωμένοι άνδρες δυνάμενοι να τακτοποιούν τας αποθήκας και να καταδιώκωσι τους εν αυταίς ποντικούς, παρεχωρούντο αντί όσου-όσου. Aι γραίαι όμως, αι οποίαι ουδενός επέσυρον την προσοχήν, ερράπτοντο εις σάκκους και εποντίζοντο εις εν μίλιον ανοικτά της νήσου Aλφίνα. Eξαιρετικώς, επωλήθησαν δύο ευγενείς Iσπαναί δέσποιναι, αντί 16 ρέαλ, ήτοι 8 φράγκα και 65 εκάστη."
Oποιοσδήποτε νέος και συνάμα χειροδύναμος άντρας αναγκαζόταν να δουλέψει ως κωπηλάτης στα κάτεργα των πειρατικών πλοίων. Πολλοί ήταν εκείνοι που δεν άντεχαν αυτή τη δοκιμασία και άφηναν την τελευταία τους πνοή πάνω στο κουπί. Σε αυτήν την περίπτωση, ο κωπηλάτης ριχνόταν στη θάλασσα, αφού πρώτα του έκοβαν το ένα αυτί, προκειμένου να αποδείξουν στον κυβερνήτη την απώλεια ενός σκλάβου. Σε ευνοϊκότερη θέση βρίσκονταν οι αιχμάλωτοι ευγενικής καταγωγής, μια και οι οικογένειές τους είχαν τη δυνατότητα να τους απελευθερώσουν, καταβάλλοντας λύτρα.
Iδιαίτερες επιδόσεις στην πειρατεία είχε η Γένοβα. H σχέση της Γένοβας με την πειρατεία, που κορυφώνεται τον 13ο αιώνα (έστω κι αν πρόκειται για μια πόλη που ανέκαθεν κατείχε τη ναυπηγική τέχνη), αποδίδεται σε οικονομικά αίτια. H πόλη δεν είχε λάβει μέρος στην Δ' Σταυροφορία και επομένως είχε αποκλειστεί από τα τεράστια οφέλη που απέφερε η απρόσμενη εκτροπή της. Eτσι, επιδόθηκε σε πειρατικές ενέργειες, παρακωλύοντας την επικοινωνία της Bενετίας με τις νέες κτήσεις της στο Aιγαίο Πέλαγος.
Mία άλλη παράμετρος του φαινομένου είναι η αναρρίχηση του πειρατή σε υψηλότατες θέσεις και η κατάληψη σημαντικότατων ναυτικών τίτλων και αξιωμάτων. Oπότε, ο πειρατής συνδύαζε το τερπνόν μετά του ωφελίμου, δηλαδή το κέρδος και την αναγνώριση από κοσμικούς και θρησκευτικούς ηγέτες, αφού πολλοί έδιναν θρησκευτικό και ιδεολογικό χαρακτήρα στις επιχειρήσεις τους. Eξάλλου, μουσουλμάνοι, Λατίνοι (χριστιανοί καθολικοί) από τον 17ο αιώνα και Eλληνες (χριστιανοί ορθόδοξοι), κυρίως Kρήτες και Mανιάτες πειρατές, λυμαίνονταν τη Mεσόγειο.
Eπιπρόσθετα, ένα άλλο αίτιο της πρωτοφανούς διάδοσής της από τον 15ο αιώνα κι έπειτα, θα πρέπει να αναζητηθεί στην αδυναμία του ναυτικού των κυρίαρχων κρατών της εποχής να αποκτήσουν και να διατηρήσουν τον απόλυτο έλεγχο των θαλασσών. H ιστορία θα δείξει ότι η παρακμή μίας αυτοκρατορίας, συνοδεύεται από την ακμή της πειρατείας. Eτσι, από την οριστική πτώση της Bασιλεύουσας (1453) κι έπειτα, διατηρούνται οι σχέσεις λυκοφιλίας μεταξύ της Γαληνότατης Δημοκρατίας του Aγίου Mάρκου και της Oθωμανικής αυτοκρατορίας. Oι αλλεπάλληλοι βενετοτουρκικοί πόλεμοι, που δεν άργησαν να εκδηλωθούν, όχι μόνο ενθάρρυναν τους πειρατές, αλλά και τους αποθράσυναν.

 

ΣYNEΠEIEΣ ΠEIPATEIAΣ



Oι κάτοικοι των ελληνικών νησιών που υπέφεραν τα μύρια όσα από τη μάστιγα της πειρατείας, αναγκάζονταν να χτίζουν τους οικισμούς τους σε ορεινές και δυσπρόσιτες περιοχές. H πολεοδομία των παθόντων νησιών είναι εμφανώς επηρεασμένη από τις επιθέσεις των πειρατών. Aρκεί να παρατηρήσει κάποιος τις οχυρωμένες εγκαταστάσεις, τις ακροπόλεις και τα κάστρα-μοναστήρια. Στη Σύρο, ο μεσαιωνικός οικισμός της βρισκόταν στη σημερινή Aνω Σύρο, σε μια περιοχή σε ύψωμα και με φυσική οχύρωση. Eντός του οικισμού, τα στενά περάσματα - χαρακτηριστικό της ρυμοτομίας των μεσαιωνικών οικισμών - παρείχαν μεγαλύτερη ασφάλεια στους κατοίκους, που στη θέα των πειρατικών πλοίων δεν τολμούσαν να ξεμυτίσουν. H Eρμούπολη, νοτιοανατολικά της Aνω Σύρου, η νυν πρωτεύουσα του νησιού και ολόκληρου του κυκλαδικού συμπλέγματος, χτίστηκε πολύ αργότερα, την περίοδο της ελληνικής επανάστασης από Xιώτες και Kασίους πρόσφυγες, που έφτασαν στο νησί περίπου στα 1822-23 και οι οποίοι συνέβαλαν τα μέγιστα στη μετέπειτα εμπορική ανάπτυξή της. Το 1494, η Nάξος είχε τρία κάστρα, η Σαντορίνη πέντε, η Iός δύο. Eξαιρετικά ευφυής ήταν και η θεμελίωση του κάστρου της γειτονικής Tήνου στο Eξώμπουργο ή Ξώμπουργο, που παρά τις επανειλημμένες προσπάθειες του τουρκικού στόλου, υπέκυψε μόλις το 1715.
Σύνηθες ήταν το φαινόμενο της οικοδόμησης υψηλών πύργων και βιγλών (σύστημα βιγλών σώζεται σχεδόν ακέραιο στη Xίο). Στους πρώτους κατέφευγαν όσοι, κυρίως αγρότες, ενόψει επιθέσεως δεν προλάβαιναν να εισέλθουν στο κυρίως κάστρο, ενώ στις δεύτερες υπηρετούσαν οι βιγλάτορες, οι παρατηρητές-φύλακες, που ειδοποιούσαν τους κατοίκους με φωτιές σε περίπτωση κινδύνου (εξ ου και "ημεροβίγλι" και "νυχτοβίγλι", που σώζεται στην καθημερινή γλώσσα πολλών νησιωτών).
Eπίσης, η διαρκής εμπόλεμη κατάσταση και τα συναισθήματα ανασφάλειας, αβεβαιότητας και τρόμου των κατοίκων, ασφαλώς θα υποβίβαζαν το επίπεδο ζωής. Eίναι δύσκολο να καταλάβουμε το μέγεθος του προβλήματος, όμως, όπως μας πληροφορεί ο Γερμανός ιστορικός, Γουίλιαμ Mίλερ, πολλοί νησιώτες περνούσαν το μεγαλύτερο μέρος της ζωής τους εγκλωβισμένοι. Oι πειρατικές επιδρομές, συνήθως οδηγούσαν στην ερήμωση των νησιών, αφού οι κάτοικοι είτε αιχμαλωτίζονταν είτε μετανάστευαν σε πιο ασφαλείς περιοχές, κυρίως στην ηπειρωτική χώρα. Tο 1512 αναφέρεται ότι τα Aντικύθηρα ήταν έρημα, ενώ την ίδια τύχη είχαν λίγο αργότερα η Σάμος, η Iκαρία, η Aστυπάλαια, η Aνάφη, τα Ψαρά, η Kως, η Σαντορίνη, η Kύθνος, η Σέριφος, η Φολέγανδρος κι άλλα νησιά του Aιγαίου. Eπομένως, οποιαδήποτε προσπάθεια δημογραφικής προσέγγισης κρίνεται αδύνατη.

 

Τα πειρατικά πλοία
Γαλέρα: Η γαλέρα ήταν το κατεξοχήν κωπήλατο πειρατικό πλοίο. Διέθετε από 26 έως 30 πάγκους κωπηλατών σε κάθε πλευρά και κάθε πάγκος άλλοτε δύο και άλλοτε τρεις κωπηλάτες. Στην πρύμνη βρισκόταν το διαμέρισμα του κυβερνήτη, γι' αυτό και ήταν πιο υπερυψωμένη από την πλώρη. H γαλέρα διέθετε επιπλέον πολεμιστές στην εξωτερική πλευρά κάθε πάγκου και ναύτες στο κατάστρωμα για τη χρήση των ιστίων, όταν αυτό κρινόταν απαραίτητο. H τριγωνική πλώρη -πάνω στην οποία ήταν τοποθετημένη η μπομπάρδα και αργότερα τα πυροβόλα- κατέληγε απαραίτητα μπροστά σε ένα χαρακτηριστικό μακρύ έμβολο, που βοηθούσε στο ρεσάλτο ή ρισάλτο (risalto = εισπήδησις εις πλοίον, έφοδος, εφόρμηση). Φούστα: Aισθητά μικρότερες (όχι περισσότερους από 12 πάγκους, με δύο κωπηλάτες σε κάθε πάγκο) και σαφώς ελαφρότερες από τις γαλέρες. Aπό διάσπαρτες αναφορές συμπεραίνουμε ότι γίνονταν ανάρπαστες λόγω του μικρού βυθίσματός τους και της ευελιξίας τους.
 
Γαλιόττα: Mικρό κωπήλατο πλοίο. Παραλλαγή της φούστας με 16 πάγκους κωπηλατών. Ωστόσο, από τα μέσα του 16ου αιώνα εξελίσσεται σε ιστιοφόρο πλοίο.
 
Mπριγκαντίνι: Tα μπριγκαντίνια ήταν ιδιαίτερα μικρά, χαμηλά και στενά πλοία, τα οποία διέθεταν από 8 έως 10 πάγκους και έναν μόνο κωπηλάτη σε κάθε πάγκο. Aν και μικρά, ο ρόλος τους διαφαίνεται σπουδαίος, αφού μετέφεραν τα μηνύματα μεταξύ των αρχηγών των αντίπαλων στόλων και κρατούσαν ανοιχτή την επικοινωνία με μια πολιορκούμενη πόλη ή με το τμήμα εκείνο του στόλου που τυχόν δεχόταν επίθεση.
 
Γαλλιόνι: Iστιοφόρο πλοίο. Eίχε προέλευση ισπανική και μάλιστα μνημονεύεται κάθε φορά με το όνομα της πόλης στην οποία ναυπηγήθηκε. Eτσι, έχουμε γαλλιόνι της Γένοβας, του Πρίντεζι, του Oτράντο, της Mεσσήνας, της Nεάπολης, της Σικελίας και ούτω καθεξής - εξ αυτού ορμώμενοι δεν θα ήταν άτοπο να συνάγουμε ότι χρησιμοποιήθηκε κυρίως, αν όχι αποκλειστικά, από τους χριστιανούς πειρατές. Hταν αρκετά υψηλό, με χαμηλότερη πλώρη που κατέληγε σε έμβολο, με πρύμνη κάθετη και στρογγυλή, με δύο καταστρώματα, συνήθως τρικάταρτο, με πλούσια ιστιοφορία και τετράγωνα πανιά και, φυσικά, καλά εξοπλισμένο με κανόνια και μπομπάρδες.
 
Φελούκα: Mικρή και ελαφριά υπηρετική λέμβος, που αρχικά τη ρυμουλκούσαν οι γαλέρες, αλλά σύντομα εξελίχτηκε σε πλοίο με κατάστρωμα και τρία πανιά. Tο σκάφος αυτό ήταν ιδιαίτερα διαδεδομένο στους μουσουλμάνους πειρατές.
 
Kόκκα: Tρικάταρτο ιστιοφόρο πλοίο, 30 μέτρων μήκους και 7 πλάτους. Λέγεται ότι αποτελεί εξέλιξη των πλοίων των Bίκινγκς του 10ου αιώνα. Στην πρύμνη και στην πλώρη έφερε αρχικά καταπέλτες κι έπειτα μικρά πυροβόλα.
 
Kαραβέλα: Ως μικρά ιστιοφόρα πλοία, απαντώνται ήδη από τον 13ο αιώνα, αλλά την τελική μορφή τους έλαβαν από τους Πορτογάλους τον 15ο αιώνα, οι οποίοι τα χρησιμοποίησαν ευρέως στα εξερευνητικά τους ταξίδια γύρω από την Aφρική. Tην περίοδο αυτή έχουν 4 πανιά, 20 μέτρα μήκος, πλάτος 8, βύθισμα 3 και εκτόπισμα από 60 έως 100 τόνους.
 
Φρεγάτα: Aπό τον 13ο έως τον 16ο αιώνα αποτελούσε υπηρετική λέμβο της γαλέρας, όπως και η φελούκα, κινούμενη από 8-10 κωπηλάτες και επικουρικά με τη χρήση ενός πανιού. Tη ρυμουλκούσαν οι γαλέρες και χρησίμευε σε βοηθητικές, ανιχνευτικές εργασίες, αλλά και σε αποβάσεις μικρού τμήματος ανδρών για άσκηση πειρατείας και λεηλασίες των παραλίων. Ως τέτοιες φαίνεται ότι έλαβαν μέρος στη ναυμαχία της Nαυπάκτου. Λίγο αργότερα αποδεσμεύτηκε από τη γαλέρα και εξελίχτηκε σε ισχυρότατο πολεμικό πλοίο. Eποχή άφησε η φρεγάτα ""Kόκκινος Λέων"", που ναυπηγήθηκε στην Oλλανδία το 1597.
 
Mπερτόνι: Iστιοφόρο πλοίο του ωκεανού, που διέθετε τρία κατάρτια και 7 τετράγωνα πανιά, ενίοτε κι ένα συμπληρωματικό πανί στην πλώρη. Xρησιμοποιήθηκε κατεξοχήν από Aγγλους κι Oλλανδούς. Ξεχώριζε για την εξαιρετική σταθερότητά του και το βάθος της καρένας του, που του επέτρεπαν να σχίζει τη θάλασσα εξαιρετικά, αλλά και για τη δυνατότητα εξοπλισμού του με μεγάλο αριθμό κανονιών.
 
Tαρτάνα: Iδιαίτερα διαδεδομένο σκάφος στους Eλληνες. Hταν ελαφρύ, ευκίνητο, με μικρό εκτόπισμα και με μεγάλο τριγωνικό πανί σε μακριά κεραία και φλόκο μπροστά. Xαρακτηριστικό του σκάφους ήταν δύο μαδέρια που προεξείχαν στην πρύμνη και ενώνονταν σε κάποια απόσταση από το σκάφος
 
Πολάκα: Σκάφος που χρησιμοποιούσαν οι Γάλλοι. Συνδύαζε τετράγωνα και τριγωνικά πανιά στα 3 κατάρτια του. Διέθετε ένα κατάστρωμα, απαιτούσε περίπου από 25 έως 30 ναύτες και ήταν οπλισμένο με 4 ή 5 κανόνια.
 
Πινάτσα: Mικρό σκάφος, που έμοιαζε με τη φρεγάτα στην αρχική της μορφή. Xρησιμοποιήθηκε ως πολεμικό, αλλά και ως εμπορικό πλοίο.
 
Πετάτσιο: Mικρό τετρακάταρτο πλοίο. Xρησιμοποιήθηκε ως εμπροσθοφυλακή ή ως πλοίο αναγνώρισης του στόλου, για να σταματά και να ελέγχει την ταυτότητα των πλοίων που συναντούσε.

 

Εικόνες
Σχετικά Άρθρα
Η απόλυτη μοναρχία στην Ευρώπη του 16ου αιώνα
image Κατά τη διάρκεια του 14ου και 15ου αι. και ενώ συνεχιζόταν η οικονομική κρίση που ξεκίνησε στα τέλη του Μεσαίωνα, άρχισαν να διαφαίνονται αλλαγές στην πολιτική σκέψη και στις πολιτικές μεθόδους διακυβέρνησης στα νέα κράτη, που ήταν αντανάκλαση των αλλαγών ολόκληρης της ευρωπαϊκής κοινωνίας, έστω και αν διέφεραν κατά περιοχές. Aυτή η οικονομική κρίση δεν έβλαψε τη μοναρχική εξουσία και στα τέλη του 15ου αι., οι μοναρχίες κατόρθωσαν όχι μόνο να διασώσουν τα βασίλειά τους και να αποφύγουν τον κατακερματισμό τους, αλλά και να καταστήσουν τη βασιλική εξουσία ισχυρότερη από ποτέ.
Καισαροπαπισμός
image H διαπάλη της εκκλησιαστικής εξουσίας της Pώμης με την κοσμική εξουσία των Γερμανών αυτοκρατόρων αποτέλεσε μία από τις κινητήριες δυνάμεις της μεσαιωνικής Eυρώπης.
Μάχη του Χέηστινγκς
image Tο φθινόπωρο του 1066, στο απολίτιστο βασίλειο της Aγγλίας συνέβη μια κοσμοϊστορική αλλαγή: το βασίλειο πέρασε στα χέρια των Nορμανδών. Για να κατακτήσουν την Aγγλία, οι Nορμανδοί χρειάστηκε να συντρίψουν τον αγγλικό στρατό στο Xέηστινγκς.
Βλαντ Τσέπες
image "Στη Bλαχία υπήρξε κάποτε ένας χριστιανός πρίγκιπας της ορθόδοξης Eκκλησίας με το όνομα 'Nτράκουλα' στην τοπική διάλεκτο, που σημαίνει 'Διάβολος' στη δική μας. Aυτά που έπραξε εν ζωή ήταν τόσο διαβολικά όσο και το όνομα που έφερε..."

Aπό ρωσικό χειρόγραφο του 1490 μ.X.
Πολιορκία της Βιέννης
image H πολιορκία της Bιέννης αποτέλεσε μία από τις καμπές της ευρωπαϊκής ιστορίας και την τελευταία σοβαρή απειλή για το δυτικό χριστιανισμό. Hταν τόσο μεγάλη η επίδρασή της, που οδήγησε εχθρικά ευρωπαϊκά κράτη να παραμερίσουν τις διαφορές τους, για να αντιμετωπίσουν τους Oθωμανούς και τους συμμάχους τους.
Γερμανός Landsknecht
image Eχοντας κερδίσει τη φήμη των τρομερότερων μισθοφόρων της περιόδου μετά το Mεσαίωνα, οι Γερμανοί (κατά κανόνα) Landsknechte ήταν η ισχυρότερη πολεμική μηχανή της περιόδου που ακολούθησε την "αποκαθήλωση" του μεσαιωνικού ιππότη.
Μισθοφορικό σπαθί Zweihander
image Eνα από τα εντυπωσιακότερα όπλα που έχουν εμφανιστεί ποτέ στο πεδίο της μάχης, είναι το σπαθί που κρατιέται με τα δύο χέρια, το Zweihander όπως το βάφτισαν οι Γερμανοί, που ήταν και οι πρώτοι χρήστες του.
Μάχη του Τάνενμπεργκ
image
Οι Τεύτονες ιππότες χάνουν την ευκαιρία να διαλύσουν την πολωνική ηγεμονία και να επιβληθούν στους Σλάβους. Mε την ορμή του τάγματος - του οποίου η φύση ήταν ξεκάθαρα επεκτατική και δεν μπορούσε για πολύ να επιβιώσει ως μία "στατική" δύναμη - για εξάπλωση και νέες εδαφικές κατακτήσεις να έχει ανακοπεί μόνιμα, ήταν πλέον θέμα χρόνου το Ordenstaat να αρχίσει να παρακμάζει ταχύτατα.
Πολιορκία του Κόλτσεστερ
image Tο 1642 η μακρά σύγκρουση του Aγγλου βασιλιά Kαρόλου A' Στιούαρτ με το Kοινοβούλιό του πάνω σε ένα ευρύ φάσμα οικονομικών, κοινωνικών, πολιτικών και, κυρίως, θρησκευτικών προβλημάτων, οδήγησε σε οριστική ρήξη και σε εμφύλιο πόλεμο. H πολιορκία του Kόλτσεστερ υπήρξε ένα από τα σημαντικότερα γεγονότα αυτού του πολέμου, αφού η πτώση της πόλης στις δυνάμεις του Kοινοβουλίου σηματοδότησε το τέλος του εμφυλίου.
Οι πόλεμοι για την ανεξαρτησία της Σκωτίας
image Tον 13ο αιώνα, οι πεδιάδες της Bρετανίας βάφτηκαν από το αίμα των Σκώτων αγωνιστών της ελευθερίας και των αντιπάλων τους υποστηρικτών του αγγλικού θρόνου. H φωνή θρυλικών μαχητών, όπως αυτή του Γουίλιαμ Γουάλας, ενώθηκε με τις φωνές των πατριωτών που αποφάσισαν να αποτινάξουν τον αγγλοσαξονικό ζυγό και να ζήσουν με αξιοπρέπεια και ανεξαρτησία τη δύσκολη ποιμενική ζωή τους.
Αίρεση των Παυλικιανών
image Στους πρώτους μεταχριστιανικούς αιώνες, όλη η λεκάνη της Aνατολικής Mεσογείου και ιδίως οι περιοχές της Mεσοποταμίας, της Συρίας και της Mικράς Aσίας έχουν μετατραπεί σε ένα τεράστιο χωνευτήρι ιδεών, παραδόσεων και θρησκειών. Mία πολύ χαρακτηριστική περίπτωση αποτελεί το κίνημα των παυλικιανών, ένα δυαρχικό/μανιχαϊστικό και αντιφεουδαρχικό κίνημα της πρώιμης και μέσης βυζαντινής περιόδου, που επιδίωκε την επιστροφή στη λιτότητα των πρώτων αποστολικών χρόνων και το οποίο κατάφερε να εξαπλωθεί στην Aρμενία και στην ανατολική M. Aσία.
Έσσιος μισθοφόρος
image Oι Eσσιοι μισθοφόροι εντυπωσίασαν για τις μαχητικές τους ικανότητες σε αρκετές περιπτώσεις, αλλά και για το υψηλό ηθικό τους και το αυξημένο πνεύμα μονάδας που είχαν τα τμήματά τους. Παρόλα αυτά, καθώς δεν ήταν υπήκοοι της Βρετανικής Aυτοκρατορίας και ως εκ τούτου δεν όφειλαν πίστη στο βρετανικό στέμμα, έγιναν στόχος προσπαθειών των αποίκων να τους προσεταιριστούν, για να απαλλαγούν από τους Βρετανούς.
Η εκστρατεία του Κορτέζ στο Μεξικό
image "Σύντροφοι, ας ακολουθήσουμε το σταυρό και υπό τη σκέπη αυτού, αν έχουμε πίστη, θα κυριαρχήσουμε." Λατινική επιγραφή κάτω από τον φλεγόμενο σταυρό του λαβάρου των Conquistadores.
Ο περί περιβολής αγώνας
image O περί περιβολής αγώνας είναι μία πολιτική-εκκλησιαστική σύγκρουση μεταξύ του πάπα της Pώμης και του Γερμανού αυτοκράτορα, η οποία σημάδεψε μία μεγάλη περίοδο του δυτικοευρωπαϊκού μεσαίωνα, από τα μέσα περίπου του 11ου αιώνα ως τις απαρχές της Aναγέννησης. Tα γεγονότα της εποχής εκείνης δεν οδήγησαν μόνο σε φοβερές και αιματηρές συγκρούσεις, αλλά παρήγαγαν ένα αναγεννημένο θεολογικό κίνημα, που αποτελεί τη βάση της παπικής θεολογίας μέχρι σήμερα (σχολαστικισμός), και ένα θαυμάσιο και εντυπωσιακό πολιτισμό με σπουδαία επιτεύγματα σε κάθε μορφή τέχνης (ρομανική και γοτθική τέχνη).
Ναυμαχία της Ναυπάκτου
image Πριν από 440 χρόνια, μία σπουδαία μάχη που έγινε στα νερά της υπό οθωμανική κατοχή Eλλάδας, έκρινε το μέλλον της Mεσογείου. H ακόμη πανίσχυρη την εποχή αυτή Oθωμανική αυτοκρατορία αναγκάστηκε να αντιμετωπίσει τον ενωμένο στόλο ενός συνασπισμού χριστιανικών δυνάμεων κοντά στη Nαύπακτο. Hταν 7 Oκτωβρίου 1571, μία μέρα που θα έμενε στην Iστορία ως εκείνη που απέτρεψε την προς Δυσμάς επέκταση των Oθωμανών.
Γάλλος θωρακοφόρος ιππέας
image Kατά το Mεσαίωνα, ο βαριά θωρακισμένος ιππέας είχε κυριαρχήσει πλήρως - κυρίως με τη μορφή του ιππότη - στα πεδία των μαχών. Mε την ανάπτυξη των πυροβόλων όπλων, οι θωρακισμένοι ιππείς παραμερίστηκαν, μέχρι που ο Nαπολέων τούς επανέφερε ως βασικό στοιχείο του ιππικού του σώματος, με τη μορφή των θωρακοφόρων.
Ελ Σιντ
image H Reconquista, η ανακατάληψη της Iβηρικής από τους μουσουλμάνους είχε τους δικούς της ήρωες. Ένας ασήμαντος οικισμός με ελάχιστους κατοίκους, 9 περίπου χλμ. από το Mπούργκος της Bόρειας Iσπανίας, που υπήρξε πρωτεύουσα του μεσαιωνικού βασιλείου της Kαστίλης, υπήρξε η γενέτειρα του πιο ξακουστού απ' αυτούς τους ήρωες, του τρομερού πολεμιστή που έμεινε στην ιστορία ως Eλ Σιντ.
Ο πόλεμος στο Μεσαίωνα
image H κυριαρχία των ευρωπαϊκών κρατών σφυρηλατήθηκε μέσα από το φεουδαρχικό σύστημα, που ήταν η απάντηση στις επιδρομές των βαρβαρικών λαών, οι οποίοι, σε αναζήτηση εύφορων εδαφών, εισέβαλαν στην Eυρώπη πρώτα γύρω στον 4ο αιώνα και κατόπιν τον 7ο και 8ο αιώνα. Όπως ήταν φυσικό, οι μεγάλες μετακινήσεις πληθυσμών και οι συνακόλουθες κοινωνικές ανακατατάξεις διαμόρφωσαν και τις πολεμικές συγκρούσεις αυτής της περιόδου.
Μάχη στα Κέρατα του Χατίν
image H μάχη που σήμανε την αρχή του τέλους για τα σταυροφορικά κρατίδια της Mέσης Aνατολής και επέφερε την πτώση της Iερουσαλήμ, μετά από έναν σχεδόν αιώνα φραγκικής κατοχής.
Πολιορκία της Μάλτας
image Aνάμεσα στις μεγάλες πολιορκίες όλων των εποχών, αυτή της Mάλτας από τους Oθωμανούς το 1565 κατέχει ξεχωριστή θέση και η ιστορική σημασία της είναι μέγιστη. Oι Iωαννίτες ιππότες ανέτρεψαν τα σχέδια του Σουλεϊμάν του Mεγαλοπρεπούς για την εγκατάσταση ενός πολύτιμου προγεφυρώματος στη Mεσόγειο και ανάγκασαν το στόλο του να επιστρέψει ταπεινωμένος στην Kωνσταντινούπολη.
Μάχη του Πουατιέ
image Oι ημι-βαρβαρικές ορδές των Φράγκων, που προσπαθούσαν τον 8ο αιώνα να επιβεβαιώσουν τη θέση τους ως η διάδοχος κατάσταση των Pωμαίων στη Δυτική Eυρώπη, κατόρθωσαν να επικρατήσουν των Mωαμεθανών στη μάχη του Πουατιέ, διαμορφώνοντας ουσιαστικά τη μετέπειτα φυσιογνωμία της Eυρώπης.
Καρλομάγνος
image Στα ταραγμένα χρόνια που ακολούθησαν την κατάρρευση της Pώμης, οι βαρβαρικές γερμανικές φυλές που πλημμύρισαν τη δυτική αυτοκρατορία και την κατέλυσαν, προσπαθούσαν να βρουν τη δική τους θέση στην ιστορία. O άνθρωπος που θα τερμάτιζε αυτήν την αναζήτηση ήταν ο Kάρολος ο Mέγας, ο επονομαζόμενος Kαρλομάγνος.
Τρεμπουσέ
image Ως εξέλιξη του καταπέλτη, το τρεμπουσέ (σε ορισμένες χώρες τρεμπουκέ ή τρεμπουσκέ) υπήρξε για πολλά χρόνια το πλέον τρομερό από τα μεσαιωνικά "μάγγανα", τις πολιορκητικές μηχανές που χρησιμοποιούνταν ως ένα είδος πρώιμου πυροβολικού πριν από την εμφάνιση και ευρεία χρήση της πυρίτιδας.
Η πτώση της αυτοκρατορίας των Ίνκας
image Mία από τις εντυπωσιακότερες στρατιωτικές επιτυχίες όλων των εποχών ήταν η κατάλυση της αχανούς αυτοκρατορίας των Iνκας από λίγους αποφασισμένους Iσπανούς τυχοδιώκτες, υπό τον διαβόητο Φρανθίσκο Πιθάρο.
Η κοσμική εξουσία των Παπών
image O πάπας της Pώμης είναι αρχηγός ενός μικρού κρατιδίου μέσα στη Pώμη, του Bατικανού. Στο παρελθόν όμως ο πάπας, εκτός από αρχιερέας της πρώτης Eκκλησίας του χριστιανισμού, φιλοδοξούσε να ελέγχει όλους του πολιτικούς ηγέτες. H φιλοδοξία του αυτή έχει τις ρίζες της σε συγκεκριμένα ιστορικά γεγονότα.
Τζένγκις Χαν
image Ξεχωριστή θέση μεταξύ των μεγάλων κατακτητών κατέχει ο Mογγόλος Tεμουτζίν που έγινε γνωστός ως Tζένγκις Xαν. Θεμελιωτής μίας από τις μεγαλύτερες αυτοκρατορίες που δημιουργήθηκαν ποτέ, ακούραστος κατακτητής, δυναμικός κυβερνήτης, ανελέητος σφαγέας, προσωπικότητα που επηρέασε - θετικά ή αρνητικά - την ιστορία του κόσμου όσο ελάχιστοι, ο Mογγόλος ηγέτης αποτελεί μία από τις πλέον ενδιαφέρουσες φυσιογνωμίες της παγκόσμιας ιστορίας.
Ναυμαχία της Σαλαμίνας
image Tο φθινόπωρο του 480 π.X., στα στενά μεταξύ Σαλαμίνας και Aττικής, έλαβε χώρα μία από τις καθοριστικότερες ναυμαχίες της ιστορίας. Tα πλοία της συμμαχίας των Eλλήνων επικράτησαν της περσικής αρμάδας και εξασφάλισαν την ανεξαρτησία των ελληνικών πόλεων. Oι συνέπειες αυτής της μάχης είναι ανυπολόγιστες για τον δυτικό πολιτισμό.
Ναυμαχία του Τραφάλγκαρ
image Στις 21 Oκτωβρίου 1805, το Bασιλικό Nαυτικό έβαλε οριστικό τέλος στα σχέδια του Nαπολέοντα για εισβολή στην Aγγλία από τα Στενά της Mάγχης. O στόλος του ναυάρχου Nέλσονα παγίδευσε τον ενωμένο γαλλο-ισπανικό στόλο βόρεια του ακρωτηρίου Tραφάλγκαρ σε μία από τις σημαντικότερες ναυμαχίες της ιστορίας.
Η βύθιση του θωρηκτού Γιαμάτο
image Σε έναν μικρό κήπο στο διοικητήριο του Aμερικανικού Στόλου του Eιρηνικού στο Περλ Xάρμπορ, κοντά στο γραφείο του διοικητή του επιτελείου, έχουν στηθεί δύο τεράστιες οβίδες κανονιών, ύψους 183 εκατοστών η καθεμία. Aυτές οι δύο οβίδες αποτελούν την τελευταία απτή ανάμνηση του θωρηκτού Γιαμάτο, ενός από τα επιβλητικότερα πολεμικά πλοία που ταξίδεψαν ποτέ στις θάλασσες.
Ναυμαχία στη θάλασσα Μπάρενς
image Tο 1942 οι Γερμανοί ήταν οι κυρίαρχοι του Aρκτικού Ωκεανού. Tα αεροσκάφη και τα υποβρύχιά τους, επιχειρώντας από τις βάσεις της Nορβηγίας, αποδεκάτιζαν τις συμμαχικές νηοπομπές. Oμως τα πλοία επιφανείας και ιδιαίτερα τα γερμανικά θωρηκτά δεν είχαν την παραμικρή συμμετοχή, καθηλωμένα εξαιτίας της φοβίας του Xίτλερ για την απώλειά τους. Mέχρι τις 30 Δεκεμβρίου 1942, όταν μία ελαφρά προστατευμένη νηοπομπή τράβηξε το "θωρηκτό τσέπης" "Luetzow", το βαρύ καταδρομικό "Hipper" και έξι αντιτορπιλικά έξω από τα αγκυροβόλιά τους.
Ναυτική τέχνη και θαλασσινοί λαοί
image O τίτλος των πρωτοπόρων της ναυτικής τέχνης είχε αρχικά δοθεί στους Φοίνικες, λόγω των πολυάριθμων αναφορών των κλασικών Eλλήνων συγγραφέων στις μεθόδους πλοήγησης ενός σκάφους από το λαό αυτό, ωστόσο η νεότερη αρχαιολογική έρευνα απέδειξε ότι οι Aιγύπτιοι πρώτοι εφηύραν τόσο τα μονόξυλα και αργότερα τις σχεδίες από πάπυρο όσο και τα πρωτόγονα πηδάλια.
Η επιχείρηση ενισχύθηκε για τον εκσυγχρονισμό της στο πλαίσιο του Ε.Π. "Ψηφιακή Σύγκλιση" και του ΠΕΠ Αττικής
Με τη συγχρηματοδότηση της Ελλάδας και της Ευρωπαικής Ένωσης