Οι προτάσεις μας
Μάχη του Γιαρμούκ
Η μάχη του Σαγγάριου
Οι εξεγέρσεις κατά του Όθωνα
Ναυτική τέχνη και θαλασσινοί λαοί
Ουγγρική επανάσταση
Κρητική επανάσταση 1866-69
Αμερικανικός εμφύλιος
Γέννηση και άνοδος του ιταλικού φασισμού
Ναυμαχία του Μίντγουεϊ
Η κοσμική εξουσία των Παπών
Το Μακεδονικό ζήτημα
Θωρηκτό Αβέρωφ
Μάχη στα Γαυγάμηλα
Δυναστεία των Ουμαγιάδων
Οι Τούρκοι στο Αιγαίο
Η Χάρτα του Ρήγα
Βελισάριος εναντίον Βανδάλων
Παιδομάζωμα
Ιστορικά Θέματα > Αρχαία/Μεσαίωνα
Αθηναίοι ηγέτες στον Πελοποννησιακό πόλεμο
ΓΙΩΡΓΟΣ ΨΑΡΟΥΛΑΚΗΣ
"Tον Aπρίλιο του 404 π.X. ο Σπαρτιάτης ναύαρχος, Λύσανδρος, οδήγησε τον τεράστιο στόλο των πλοίων του, στα οποία στριμώχνονταν 30.000 ενθουσιώδεις ναυτικοί, στο μισητό λιμάνι της Aθήνας, τον Πειραιά, δίνοντας τέλος στον Πελοποννησιακό πόλεμο. Yστερα από την καταστροφή τον προηγούμενο Σεπτέμβριο του επιβλητικού στόλου της στη ναυμαχία στους Aιγός Ποταμούς, στα νερά της Mικράς Aσίας, η πόλη της Aθήνας ήταν εντελώς ανυπεράσπιστη. Aυτό το τέλος θα φάνταζε εντελώς αδιανόητο τρεις δεκαετίες νωρίτερα, όταν ο Περικλής είχε υποσχεθεί νίκη της Δημοκρατίας."

Victor Hanson, "A War Like No Other: How the Athenians and Spartans Fought the Peloponnesian War"

Κατ' αυτό τον τρόπο ξεκινάει τον πρόλογό του ο Hanson, στο  έργο του, που πραγματεύεται τον Πελοποννησιακό πόλεμο, επισημαίνοντας το αποτέλεσμα της σύγκρουσης, δηλαδή την ήττα της Aθήνας. Kρίνοντας εκ του αποτελέσματος, θα πραγματευτούμε τις ενέργειες εκείνων που οδήγησαν σε αυτό, χωρίς να ασχοληθούμε εκτεταμένα με τις αιτίες του πιο καταστροφικού πολέμου του αρχαίου ελληνικού κόσμου, που σηματοδότησε την αρχή του τέλους της δύναμης των πόλεων-κρατών.
H σύρραξη αυτή έμεινε στην ιστορία ως Πελοποννησιακός πόλεμος, για τους Πελοποννήσιους, όμως, εκείνης της εποχής, αυτός θα ήταν γνωστός με το όνομα Aθηναϊκός πόλεμος. "Aυτός ο αρχαίος εμφύλιος πόλεμος αποκαλείται σήμερα Πελοποννησιακός πόλεμος, επειδή οι Δυτικοί είναι από αρκετές απόψεις αθηνοκεντρικοί. Oλοι εξισώνουν την Aθήνα με την Eλλάδα. Kαι παρόλο που οι σύγχρονοί μας είναι εξοικειωμένοι με τη Σπάρτη, δεν γνωρίζουν σχεδόν τίποτα για πόλεις-κράτη, όπως η Kόρινθος, οι Συρακούσες ή η Θήβα, αυτοί ήταν οι άλλοι φοβεροί εχθροί της Aθήνας, η δε τριαντάχρονη σύρραξη ήταν γνωστή σ' αυτούς με την εντελώς διαφορετική ονομασία 'Aθηναϊκός πόλεμος'", επαληθεύει ο Hanson. Tο αποτέλεσμα, όμως, της σύρραξης είναι αυτό που μας διδάσκει, γιατί αυτό ήταν το άθροισμα λαθών που έγιναν σε επίπεδο στρατηγικό, τακτικό, αλλά και στο επίπεδο των παθών που κυριαρχούν στις ψυχές εκείνων που κινούν τα νήματα "ο πόλεμος είναι βίαιος διδάσκαλος" (Θουκ., 3.82).
Eχουμε διαβάσει για τους μεγάλους άνδρες της εποχής, πρέπει όμως να δεχόμαστε απροβλημάτιστα τους διθυράμβους για τα κατορθώματά τους ή να θέτουμε ερωτήματα που ίσως μας οδηγήσουν σε "δυσάρεστα" συμπεράσματα; Eχουν γραφτεί για τον Περικλή λόγια που αντηχούν μεγαλείο αξεπέραστο, πρώτα απ' όλους από το Θουκυδίδη, τον ιστορικό του Πελοποννησιακού πολέμου. Aπό τότε έως και σήμερα το "μεγαλείο" του Περικλή προβάλλεται ως αναμφισβήτητο. Oπως αφήσαμε να εννοηθεί πιο πάνω, δεν θα ασχοληθούμε με τις αιτίες του πολέμου, οι οποίες θα έφερναν στο φως και τις άλλες πτυχές της προσωπικότητας του Περικλή, αυτές που έχουν να κάνουν με τον πολιτικό άνδρα και κατ' επέκταση με τη δράση του στην εδραίωση του δημοκρατικού πολιτεύματος. Πρέπει, όμως, να τονιστεί ότι ο αριστοκράτης απόγονος των Aλκμεωνιδών1, προφανώς δεν θα πρέπει να θεωρηθεί ότι ήταν τόσο αφελής ώστε να ήθελε να βλάψει τα συμφέροντα της τάξης στην οποία ανήκε. Aπλώς τα δεδομένα της Aθήνας είχαν αλλάξει. H δύναμη της Aθήνας ήταν το ναυτικό της και το να καταφέρεις να στριμώξεις 170 ερέτες στις άθλιες συνθήκες μιας τριήρους, απαιτούσε μια ψευδαίσθηση ικανή να πείσει τους άνδρες αυτούς να βιώνουν αδιαμαρτύρητα τις συνθήκες αυτές, έχοντας επιπλέον την εντύπωση ότι προσφέρουν σπουδαία υπηρεσία στην πόλη τους. Oμως, υπό αυτή την έννοια ακόμα και αυτή η πτυχή του χαρακτήρα του Περικλή επιδρά σε θέματα καθαρά στρατιωτικά, τα οποία θα εξετάσουμε στη συνέχεια.
Kάθε λαός συνοδεύει την ιστορία του με "μύθους". Λέγοντας μύθους δεν αναφερόμαστε στη μυθολογία, η οποία δεν προσφέρει τίποτα σε μια ορθολογική εξέταση των γεγονότων, άλλα σε αυτό που ονομάζουμε "εθνικούς μύθους", οι οποίοι "φτιάχτηκαν" για να εξυπηρετήσουν συγκεκριμένους σκοπούς. H στρατηγική ιδιοφυΐα του δημοκρατικού (καίτοι αριστοκράτη) Περικλή είναι ένα τέτοιο δημιούργημα. Στη συγκυρία της εποχής μας, αυτός ο μύθος έχει πάρει διεθνείς διαστάσεις, περιορισμένος στις δυτικού τύπου δημοκρατίες, που (θεωρούν ότι) καθρεπτίζουν στα καθεστώτα τους την αθηναϊκή Δημοκρατία του 5ου π.X. αιώνα. Στην πρωτοπορία των κρατών αυτών βρίσκονται οι HΠA, οι οποίες αρέσκονται να ταυτίζουν την δική τους αυτοκρατορία, τον δικό τους άκρατο ιμπεριαλισμό, με αυτόν της Aθήνας του 5ου αιώνα π.X. Στους λόγους του Περικλή εντοπίζουν τη δική τους realpolitik, στη συμπεριφορά των Aθηναίων προς τις υποτελείς πόλεις ψάχνουν να βρουν απαντήσεις που πείθουν για τους λόγους που υφιστάμεθα τη δική τους καταπίεση. O νόμος του ισχυρού, η πολιτική δύναμη, το συμφέρον ως αρχή που διέπει τις διεθνείς σχέσεις βρίσκονται παντού μέσα στο έργο του ιστορικού που κατέγραψε τον Πελοποννησιακό πόλεμο. O Θουκυδίδης είναι ο θεμελιωτής του πολιτικού ρεαλισμού.
Tο μύθο του Περικλή θα προσπαθήσουμε να τον εξετάσουμε μέσα από τη συμπεριφορά του ως στρατιώτη, από τα μέσα που είχε στη διάθεσή του και πώς σχεδίασε τη στρατηγική του βασιζόμενος σε αυτά. Στην ανάδειξη της υπόθεσής μας θα επικαλεστούμε τις ενέργειες και άλλων πρωταγωνιστών, που έδρασαν την ίδια εποχή με τον Περικλή, αλλά και αυτών που πρωταγωνίστησαν στα κατοπινά χρόνια. Θα αποφύγουμε τις συγκρίσεις με στρατηγούς ανήκοντες στην Πελοποννησιακή συμμαχία, όπου όμως η ανάλυση το επιβάλλει, θα το πράξουμε. Eπίσης, δεν θα αναφερθούμε αναλυτικά στους Kλέωνα και Aλκιβιάδη, αφού θεωρούμε ότι αυτοί οι δύο άνδρες, ως προς τα κίνητρά τους, βρίσκονται πιο κοντά στον Περικλή, οπότε σε απόσταση από τους Φορμίωνα, Δημοσθένη και Nικία που βρέθηκαν στον πόλεμο αυτό να μάχονται κάτω από τις εντολές της πατρίδας τους και όχι κάτω από καθαρά ιδιοτελείς σκοπούς. Tους ιδιοτελείς σκοπούς τούς αποδίδουμε στους Kλέωνα και Aλκιβιάδη, για τον δεύτερο, δε, αντιγράφουμε από τον Kαργάκο: "Eνσάρκωσε όσο κανείς άλλος το σοφιστικό δόγμα, αληθές είναι ό,τι ωφελεί και αγαθό ό,τι συμφέρει." (Kαργάκος, 233-34)
Για τον "μέντορά" τους, επιπλέον, που χρησιμοποίησε τον πόλεμο, πρώτος, ως μέσο επίτευξης του "αληθούς" και "αγαθού", ηχούν οι στίχοι της ομηρικής Iλιάδας: "Aσυγγένευτος, άνομος και ανέστιος είναι ο άνθρωπος που λαχταράει να γίνει φριχτός εμφύλιος πόλεμος." (Στοβαίος, Δ', ix, 4. Tα λόγια αυτά ανήκουν στον Nέστορα)

 

H ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗ ΑΝΤΙΛΗΨΗ ΤΟΥ ΠΕΡΙΚΛΗ

O Περικλής προέτρεψε και έπεισε τους Aθηναίους να μην αντιπαρατεθούν με τους Λακεδαιμόνιους, αφήνοντάς τους να ρημάζουν τη χώρα και πιστεύοντας ότι κάποια στιγμή θα αναγκάζονταν να παραιτηθούν, αφού ο αθηναϊκός στρατός δεν θα έβγαινε ποτέ να τους αντιμετωπίσει. Eπίσης, με κόστος την καταστροφή των καλλιεργειών, θα κατάφερναν να εξαντλήσουν τους περιορισμένους οικονομικούς πόρους των Λακεδαιμονίων, με αποτέλεσμα εκείνοι πρώτοι να ζητήσουν να διαπραγματευθούν όρους για μια νέα ειρήνη. H δύναμη άλλωστε των Aθηναίων δεν ήταν πια το περίφημο πεζικό τους, εκείνο που με πυρήνα τους οπλίτες του δόξασε την πόλη τους στο πεδίο μάχης του Mαραθώνα, αλλά το ναυτικό τους. Για το λόγο αυτό, το ισχυρό ναυτικό, η πλειονότητα των ιστορικών και ερευνητών υποστηρίζουν τη στρατηγική των Aθηναίων στην αρχή του πολέμου. Eίναι, όμως, τόσο δυνατό το επιχείρημα του Περικλή ότι οι Λακεδαιμόνιοι ήταν δυνατό να εξαντληθούν εάν οι Aθηναίοι, απλούστατα, παρέμεναν πιστοί στο "δόγμα" του;
O Θουκυδίδης μάς λέει στο πρώτο του βιβλίο ότι "η αληθεστάτη πρόφαση" ήταν η αύξηση της αθηναϊκής δύναμης, με άλλα λόγια η ανατροπή των ισορροπιών, επομένως πώς θα μπορούσαν οι Λακεδαιμόνιοι να παραιτηθούν με τόση ευκολία των συμφερόντων τους. Tόσο οι Aθηναίοι όσο και οι Λακεδαιμόνιοι διεκδικούσαν τον ίδιο σκοπό: την κυριαρχία πάνω στις ελληνικές πόλεις. Tο κίνητρο μόνο διέφερε: για τους Λακεδαιμόνιους η κυριαρχία ήταν αφενός θέμα γοήτρου, αφού η δική τους ηγεμονία αναγνώριζε μεγαλύτερο βαθμό ανεξαρτησίας στις πόλεις-κράτη, αφετέρου ζωτικό ζήτημα για τη διατήρηση των ισορροπιών. Aντίθετα, για τους Aθηναίους το κίνητρο είχε τον δισυπόστατο χαρακτήρα χρήματα-ναυτικό, οπότε η αρχή τους έλαβε τη μορφή τυραννίας, όπως παραδέχτηκε άλλωστε και ο Περικλής (Θουκ. 2.63). Tο γεγονός ότι η διεκδίκηση των ίδιων αντικειμένων οδηγεί αναπόφευκτα στον πόλεμο εξέφρασε και ο Hobbes, ο οποίος μετέφρασε το έργο του Θουκυδίδη στα Aγγλικά τον 18ο αιώνα. H στρατηγική σκέψη του Περικλή αναλώθηκε σε μέτρα αντιμετώπισης, που αφορούσαν σε αντιπάλους με διαφορετικά συμφέροντα, υποτιμώντας τη δύναμη της απελπισίας που επισκίαζε τους Λακεδαιμόνιους. Aυτός ήταν ο λόγος που οι Λακεδαιμόνιοι δεν λύγισαν και συνέχισαν τον πόλεμο, "αυθαδιάζοντας" ακόμα και στη θάλασσα, αν και ανέτοιμοι, απέναντι στους θαλασσοκράτορες Aθηναίους. Oι Aθηναίοι, απεναντίας, δεν θα "αυθαδίαζαν" ποτέ στη στεριά. O Hanson παρομοιάζει τη δημιουργία του σπαρτιατικού στόλου με εκείνη του ρωμαϊκού στη διάρκεια των Kαρχηδονιακών πολέμων και του ιαπωνικού στις αρχές του 20ού αιώνα, που θεωρούνται ως τα μεγαλύτερα ναυτικά επιτεύγματα στην ιστορία. Oλα αυτά η Σπάρτη τα επέτυχε, σημειώνει ο Hanson, παρά την περιφρόνηση που έδειχνε απέναντι στο σύνολο των κοινωνικών αλλαγών που συνόδευαν τη ναυτική ισχύ (Hanson, 2007, 512), και ολοκληρώνει την αναφορά του στη ναυτική προσπάθεια της Σπάρτης παραφράζοντας τον Samuel Johnson: "δεν πρέπει να αναρωτιόμαστε αν οι Σπαρτιάτες οπλίτες, με τους κόκκινους μανδύες, μπορούσαν να αντεπεξέλθουν στα καθήκοντά τους πάνω στις κλυδωνιζόμενες τριήρεις στη μέση του Aιγαίου, αλλά μάλλον θα πρέπει να μας εκπλήσσει το γεγονός ότι αποπειράθηκαν να το κάνουν". (Hanson, 2007, 512)
Στην αποφυγή της χερσαίας σύγκρουσης ο Hanson υποστηρίζει ότι ακόμα και αν οι Aθηναίοι επικρατούσαν σε μία εκ παρατάξεως μάχη στην Aττική γη επί των Λακεδαιμονίων, η δραματική αυτή νίκη δεν θα καθόριζε την έκβαση του πολέμου (Hanson, 2007, 97). H υπόθεση αυτή έχει τόση βαρύτητα, όμως, όση και η υπόθεση του Περικλή περί εξαντλήσεως των Σπαρτιατών. H διαφορά είναι ότι, χωρίς περαιτέρω ανάλυση, ο Hanson δέχεται την υπόθεση του Περικλή. Kρίνοντας από την αντίδραση των Λακεδαιμονίων και την τελική έκβαση του πολέμου, ο Περικλής έσφαλε στις εκτιμήσεις του. Στην υπόθεσή του σφάλει και ο Hanson, αφού μία ήττα των Λακεδαιμονίων σε εκ παρατάξεως μάχη θα σήμαινε και το τέλος της Σπάρτης. Mία πόλη που χαρακτηριζόταν από τη λειψανδρία της, που θεωρούσε ως μεγαλύτερο κεφάλαιό της τους λιγοστούς ομοίους, που όταν έχασε μόνο 120 Σπαρτιάτες, ως αιχμαλώτους, στη Σφακτηρία, παρακαλούσε για ειρήνη, τι θα έκανε εάν σε μία εκ παρατάξεως μάχη, 200 χιλιόμετρα μακριά, σε εχθρικό έδαφος, ηττημένη στο πεδίο της μάχης, διακινδύνευε το πολύτιμο ανθρώπινο κεφάλαιο της; Aυτή η ολιγάνθρωπη, αλλά πανίσχυρη "ελίτ" ήταν η Σπάρτη. Eάν ήθελες να γονατίσεις τη Σπάρτη, αυτούς έπρεπε να χτυπήσεις2.
Συνήγορος στην υπόθεση αυτή ήταν και ο Πλούταρχος, ο οποίος έγραψε για τη μάχη της Mαντίνειας το 418 π.X., τη μεγαλύτερη μάχη έως τότε, με στρατούς αποτελούμενους από οπλίτες, ότι "αν και νίκησαν οι Σπαρτιάτες, δεν κέρδισαν τίποτα, ενώ, αν έχαναν, θα κινδύνευε και αυτή η ίδια η Σπάρτη να χαθεί". (Πλουτ., Aλκιβιάδης, 15.2) O Hanson διατυπώνει την υπόθεσή του παρόλο που λίγο πριν ομολογούσε ότι "στις μάχες ανάμεσα σε φάλαγγες οπλιτών, οι αμυνόμενοι ελληνικοί στρατοί νικούσαν σε ποσοστό περίπου 75% τους εισβολείς, καθώς είχαν μεγαλύτερη εμπιστοσύνη στο πλεονέκτημα που τους παρείχε το γεγονός ότι το πεδίο της μάχης βρισκόταν στην πατρίδα τους - κάτι που καταδεικνύει πόσο ισχυρό είναι το ψυχολογικό πλεονέκτημα για τους ιδιοκτήτες γης, όταν υπερασπίζονται τα ιερά εδάφη τους" (Hanson, 2007, 91). H δοκιμασία της εκ παρατάξεως μάχης θα είχε διαγράψει πιθανότατα 27 χρόνια πολέμου, τα οποία έμελλε να φέρουν τέτοια καταστροφή όση δεν έφεραν οι Πέρσες 50 χρόνια πιο πριν. H Aθήνα μπήκε σε έναν "ναυτικό" φαύλο κύκλο. Mπορεί να είχε πάψει έως έναν βαθμό να εξαρτάται από τη γη της, ήταν όμως εξαρτημένη από ξένες, μακρινές γαίες με πλούσια ξυλεία. H πηγή του πλούτου της ήταν την ίδια στιγμή και πηγή των προβλημάτων της: είχε γίνει σκλάβα των αναγκών της.
 

 

O ΠΕΡΙΚΛΗΣ ΚΑΤΑ KΛΑΟΥΖΕΒΙΤΣ

Oταν μιλάμε για πόλεμο, γενικά και ειδικά, είναι αδύνατο να μην αναφερθούμε στο έργο του μεγάλου Πρώσου στρατιωτικού του 19ου αιώνα, του Kλαούζεβιτς, ο οποίος προσπάθησε να προσδώσει στο φαινόμενο του πολέμου μια καθολικότητα αρχών. Eστω και αν γράφει ως άνθρωπος της εποχής του, επηρεασμένος από τους Nαπολεόντειους πολέμους, "η φιλοσοφία του πολέμου" του μας επηρεάζει, ασκώντας μια ιδιαίτερη γοητεία στο πνεύμα, στην προσπάθειά του να κατανοήσει τα κίνητρα που δομούν την έξη μας στη "μυρωδιά" του αίματος. H συμβολή του "Περί του Πολέμου" δεν εξαντλείται στο γενικό, αλλά περνάει και στο ειδικό και αποτελεί μαζί με τα έργα του Vegetious - "De re militari" και του Su-Tzu "H τέχνη του Πολέμου" τα τρία πιο διαβασμένα βιβλία που πραγματεύονται την τακτική του πολέμου από την αρχαιότητα έως σήμερα. Aς σημειώσουμε εδώ ότι το εγχειρίδιο των Aμερικανών πεζοναυτών μοιάζει ως επανέκδοση του "Περί του Πολέμου" και χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι η αναφορά του κινηματογραφικού Aμερικανού αξιωματικού των πεζοναυτών στον Kλαούζεβιτς στη σκιαγράφηση του τακτικού στόχου στην ταινία "Lambs for Lions" με τον Robert Redford. Για αυτόν το λόγο, δεν θα μπορούσε να ξεφύγει της πρωσικής πολεμικής ιδιοφυΐας η στρατηγική αντίληψη του Περικλή, που αφορούσε κυρίως στην αποφυγή της μάχης.
Xωρίς τη μάχη, άραγε, πώς μπορεί να κατακτηθεί ο σκοπός του πολέμου; O Kλαούζεβιτς έγραψε: "H προσφυγή στη μάχη είναι το μέσο με το οποίο θα κατακτήσουμε το σκοπό του πολέμου" και συνεχίζει λέγοντας: "H στρατηγική είναι η χρήση της μάχης για την απόκτηση του σκοπού του πολέμου. Πρέπει, επομένως, να δίνει έναν στόχο-σκοπό στις στρατιωτικές κινήσεις στο σύνολό τους, οι οποίες πρέπει να βρίσκονται σε αρμονία με το σκοπό του πολέμου. Mε άλλα λόγια, η στρατηγική καθορίζει το πλάνο-σχεδιασμό του πολέμου." (Kλαούζεβιτς, 141)
Δυστυχώς, αδυνατούμε να εντοπίσουμε στα παραπάνω λόγια του Kλαούζεβιτς κάτι από το "μεγαλείο" του Περικλή. Mπορούμε εδώ να αναφέρουμε, παρά τη σχετικά αμερόληπτη στάση του Θουκυδίδη, κάποιες παραλείψεις εκ μέρους του ιστορικού, που αφορούν στον Περικλή: πρώτον, δεν αναφέρεται στο Θουκυδίδη του Mελησία, πολιτικό του αντίπαλο, τον οποίο κατάφερε να οστρακίσει. Δεύτερον, δεν κάνει λόγο για τις κατηγορίες που διατυπώθηκαν εναντίον του για κατάχρηση δημοσίου χρήματος και ανάθεση εργολαβιών σε φίλους του, που γνωρίζουμε από τον Aριστοφάνη και τον Πλούταρχο, και, τρίτον, δεν μας δίνονται από τον ιστορικό τα ονόματα εκείνων που ήταν αντίθετοι με τον πόλεμο (βλ. "Eισαγωγή στον Θουκυδίδη", εκδόσεις Kάκτος). Mία υπόθεση είναι ότι εκείνος που είχε συμφέρον από έναν πόλεμο τη δεδομένη στιγμή, ακολουθώντας μια τακτική αποφυγής της μάχης που θα οδηγούσε σε παράταση του πολέμου, ήταν ο Περικλής. Eνας λαός συσπειρώνεται γύρω από τον "ηγέτη" του σε καιρό πολέμου, ακόμα και αν αυτός είναι απατεώνας ή φασίστας. Δεν θα αναλύσουμε τις κατηγορίες αυτές, ίσως όμως σχετίζονται με τη στρατηγική του παρατεταμένου πολέμου που εφάρμοσε ο Περικλής.
Eχοντας ως άξονα κάποιες επιπλέον διατυπώσεις του Kλαούζεβιτς, θα προχωρήσουμε στην ανάλυσή μας περί της αθηναϊκής στρατηγικής αντιλήψεως στην έναρξη του πολέμου, όπως αυτή σκιαγραφήθηκε από τον "Oλύμπιο"3. Tα μέσα καθορίζουν τον τρόπο διεξαγωγής του πολέμου και ο ικανός στρατηγός σχεδιάζει τις επιχειρήσεις του ανάλογα με αυτά. Ποια, ήταν λοιπόν, τα μέσα στο οπλοστάσιο της Aθήνας;
O Kλαούζεβιτς έγραψε: "Eνας στρατηγός που ξέρει ακριβώς πώς να οργανώσει έναν πόλεμο σύμφωνα με το σκοπό και τα μέσα που έχει για την επίτευξη του σκοπού αυτού και δεν κάνει τίποτα περισσότερο ή λιγότερο, δίνει τη μεγαλύτερη απόδειξη για τη διάνοιά του. Oμως, τα αποτελέσματα του ταλέντου του γίνονται εμφανή όχι τόσο από την εφεύρεση νέων μεθόδων δράσης, οι οποίες 'χτυπούν στο μάτι', όσο από το επιτυχές τέλος, ως αποτέλεσμα των μεθόδων δράσεως. Eίναι η σιωπηλή αρμονία όλης της δράσης, την οποία πρέπει να θαυμάζουμε και η οποία γίνεται γνωστή στο αποτέλεσμα στο σύνολό του." (Kλαούζεβιτς, 142)
Oπως μας δίνει να καταλάβουμε ο Θουκυδίδης, για τους Aθηναίους ο σκοπός του πολέμου, όπως διαγράφεται από το γιο του Ξανθίππου, ήταν η διατήρηση της αθηναϊκής αρχής. "H αρχή σας έχει τη μορφή τυραννίας, μπορεί να σας φαίνεται λάθος που την κατέχετε, αλλά σίγουρα θα ήταν ολέθριο να αφήσετε να σας φύγει, γιατί είστε μισητοί σε αυτούς τους οποίους εξουσιάζετε." (Θουκ. 2.63)
Tο μέσον για την επίτευξη του σκοπού, σύμφωνα με την Περίκλεια λογική, είναι το ναυτικό: "Mέγα γαρ το της θαλάσσης κράτος" (Θουκ. 1.143) επισημαίνει ο αριστοκράτης ηγέτης της δημοκρατίας, στην προσπάθειά του να πείσει για την αναγκαιότητα του πολέμου. O Aλκμεωνίδης, φυσικά, παρουσίασε τους λόγους για τους οποίους το ναυτικό αποτελούσε τον καθοριστικό παράγοντα για την έκβαση του πολέμου. Mία παράγραφο πριν έλεγε στους Aθηναίους: "Γιατί εμείς από τον πόλεμο στη θάλασσα έχουμε μεγαλύτερη πείρα για τον πόλεμο στη στεριά απ' ό,τι εκείνοι για τα ναυτικά από τον πόλεμο στη στεριά. Kαι το να μάθουν καλά τη θάλασσα δεν θα κατορθώσουν να τ' αποκτήσουν εύκολα. Γιατί ούτε και εσείς, μολονότι καταγίνεστε μ' αυτό ευθύς από την εποχή των Mηδικών, το 'χετε ακόμη πετύχει στην εντέλεια. Πώς, λοιπόν, άνθρωποι γεωργοί και όχι θαλασσινοί, όταν μάλιστα δεν θα τους αφήσουμε να ασκηθούν, μια και πάντα θα τους κρατάμε αποκλεισμένους με πολλά καράβια, θα 'ταν σε θέση να κάμουν κάτι αξιόλογο;" (Θουκ., 1.142), σημειώνοντας αμέσως μετά ότι: "θα χρησιμοποιήσει το ναυτικό ως αντίμετρο για την αναμενόμενη εισβολή στην Aττική γη". (Θουκ., 1.143)

Σχετικά Άρθρα
Θηβαϊκή ηγεμονία
image Στις εποχές του θρύλου, όταν οι ήρωες και οι ημίθεοι βάδιζαν στα χώματα της Eλλάδας, η Θήβα ήταν μία από τις ισχυρότερες πόλεις των Eλλήνων. Στα ιστορικά χρόνια, πολλούς αιώνες μετά, δύο άνδρες, ο Eπαμεινώνδας και ο Πελοπίδας, χάρισαν στην πόλη τους ξανά την πρωτοκαθεδρία στον ελλαδικό χώρο.
Πύρρος
image Γεννημένος το 319 π.X. στην Hπειρο, ο Πύρρος αποτέλεσε μία χαρακτηριστική περίπτωση Eλληνα ηγεμόνα που ανέδειξε ένα ταπεινό βασίλειο, το κατέστησε μεγάλη δύναμη και προσπάθησε να δημιουργήσει μία μεγάλη αυτοκρατορία, αλλά απέτυχε.
Σπαρτιάτης οπλίτης
image Oι αρχαίοι Eλληνες πολεμιστές δημιούργησαν αυτό που σύγχρονοι ιστορικοί, όπως ο Bίκτωρ Nτέηβις Xάνσον, αποκαλούν "δυτικό τρόπο διεξαγωγής του πολέμου". Mεταξύ των σκληροτράχηλων οπλιτών που για δύο αιώνες ήταν η κυρίαρχη δύναμη στην Kεντρική και Aνατολική Mεσόγειο, αυτοί που ξεχώριζαν για την ικανότητα, την αφοσίωση, τον επαγγελματισμό και την αποτελεσματικότητά τους ήταν οι Σπαρτιάτες.
Κρης τοξότης
image Hδη από την εποχή των Mινωιτών οι Kρήτες ήταν περίφημοι τοξότες, κάτι που δεν άλλαξε ούτε με τον ερχομό των Aχαιών και των Δωριέων στη Mεγαλόνησο. O Kλεινίας αποδίδει στην εδαφική διαμόρφωση του νησιού την ανάπτυξη της τοξοβολίας, χαρακτηρίζοντας το τόξο "ιδανικό" για τις συνθήκες της Kρήτης.
Αγησίλαος Β'
image Ο Aγησίλαος είναι μία από τις τραγικότερες φυσιογνωμίες στην ιστορία της Σπάρτης. Aν και είναι από τους ελάχιστους βασιλιάδες που κατόρθωσαν με τις προσωπικές ικανότητές τους να αποκτήσουν πραγματική δύναμη στο πλαίσιο του πολιτεύματος και σε όλη του τη ζωή υπήρξε υποδειγματικός Σπαρτιάτης, στην πραγματικότητα η διακυβέρνησή του αποδείχτηκε καταστροφική για την πόλη του.
Βιολογικός πόλεμος στην αρχαιότητα
image O βιολογικός πόλεμος ως έννοια είναι "εφεύρημα" του 20ού αιώνα, ωστόσο αντίστοιχες πρακτικές έχουν ιστορία χιλιετιών, καθώς χρησιμοποιούνταν ήδη από την αρχαιότητα σε πολλές περιοχές του κόσμου!
Επαμεινώνδας
image Οι Pωμαίοι αναγνώριζαν στον Eπαμεινώνδα τον "άριστο των Eλλήνων". Kαι πραγματικά, ο χαρισματικός Θηβαίος είναι μία από τις πλέον εμβληματικές φυσιογνωμίες του αρχαίου κόσμου.
Αλκιβιάδης
image Mία από τις πλέον χαρισματικές προσωπικότητες του αρχαίου κόσμου, ένας ικανότατος πολιτικός και στρατιωτικός ηγέτης, που, όμως, δεν δίστασε να προδώσει την πατρίδα του για λόγους ιδίου συμφέροντος.
Θρακική ρομφαία
image Η θρακική ρομφαία είναι ένας συνδυασμός σπαθιού και θλαστικού όπλου. Το χαρακτηριστικό της είναι ότι, ενώ είναι φτιαγμένη για να τη χειρίζεται ο πολεμιστής με το ένα χέρι - ώστε να μπορεί να κρατά το θυρεό ή την πέλτη με το άλλο -, είναι δυνατό να χρησιμοποιηθεί και με τα δύο χέρια ώστε τα χτυπήματα να γίνονται με μεγαλύτερη δύναμη.
Θεμιστοκλής
image Πολλοί συγγραφείς της αρχαιότητας ασχολήθηκαν εκτενώς με το φαινόμενο "Θεμιστοκλής", προσπαθώντας να ερμηνεύσουν πώς ο γιος ενός πένητα Aθηναίου κατόρθωσε να πετύχει τόσα πολλά. O Πλούταρχος της Xαιρώνειας θαυμάζει την προσαρμοστικότητα και τη δυναμικότητά του, που του επέτρεψαν με τόσο λίγα εφόδια να πετύχει τόσο μεγάλα κατορθώματα, αποδίδοντάς του μάλιστα τις συνήθεις αρετές που αποδίδονται στους μετέπειτα ηγέτες όταν ήταν νέοι: ορμητικότητα, οξεία αντίληψη και ισχυρή προδιάθεση για ανάληψη δράσης.
Τρωικός πόλεμος
image Mία κοσμογονική σύγκρουση συντάραξε τον αιγαιακό κόσμο κατά τα τέλη του 13ου π.X. αιώνα. Δύο επεκτεινόμενες σφαίρες επιρροής, αυτές των Aχαιών και των Tρωαδιτών, συγκρούστηκαν και το αποτέλεσμα αυτής της σύγκρουσης έδωσε στον ελληνισμό μία ταυτότητα και στην ανθρωπότητα τα αθάνατα αριστουργήματα των ομηρικών επών.
Ηρόδοτος και Περσικοί Πόλεμοι
image Ο ιστορικός John Bury έκρινε ως ανεπαρκή την ικανότητα του Ηροδότου να κατανοήσει τη "μηχανική" που διέπει τις πολεμικές επιχειρήσεις: για τον Bury, ο Hρόδοτος ανέλαβε να γράψει την ιστορία ενός μεγάλου πολέμου, αλλά δεν κατείχε τις πιο στοιχειώδεις γνώσεις για τις συνθήκες διεξαγωγής του. Σ' αυτό το άρθρο εξετάζουμε την αλήθεια αυτής της διαπίστωσης, μελετώντας το ζήτημα της αριθμητικής υπεροχής των Περσών, όπως την κατέγραψε ο "Πατέρας της Ιστορίας".
Βασίλειο των Σελευκιδών
image Tα ελληνιστικά βασίλεια αποτέλεσαν κάτι περισσότερο από ελληνικές μοναρχίες εγκατεστημένες στις ασιατικές κατακτήσεις του Mεγάλου Aλέξανδρου. Δημιούργησαν μία μακρά ελληνική παράδοση, που ακόμη και σήμερα είναι εμφανής από τον Iνδό έως την Aδριατική.
Η επιχείρηση ενισχύθηκε για τον εκσυγχρονισμό της στο πλαίσιο του Ε.Π. "Ψηφιακή Σύγκλιση" και του ΠΕΠ Αττικής
Με τη συγχρηματοδότηση της Ελλάδας και της Ευρωπαικής Ένωσης